Từ “ngôi sao xuất khẩu” đến bài toán tái định vị trong nước
Ngành gỗ Việt Nam là hệ sinh thái sản xuất và chế biến gỗ, tập trung vào nội thất gỗ và lâm sản, đã phát triển mạnh dựa trên xuất khẩu nhưng hiện đang chuyển hướng chiến lược sang khai thác sâu thị trường nội địa như một trụ cột tăng trưởng bền vững mới. Tại hội thảo trực tuyến “Định vị thị trường nội địa - Động lực tăng trưởng của ngành gỗ Việt trong tương lai” diễn ra chiều 6/8 với sự tham gia của các hiệp hội và tổ chức trong ngành, câu chuyện không còn là “có nên” mà là “phải nhanh” chuyển hướng. Lập luận cốt lõi: phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu khiến doanh nghiệp dễ tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài, trong khi một thị trường nội địa đủ lớn sẽ là bộ giảm chấn tự nhiên cho ngành gỗ, giúp ngành tiến gần hơn đến mục tiêu tăng trưởng bền vững và ít biến động.
Thị trường nội địa: hơn 100 triệu dân và cơn khát nội thất gỗ chất lượng
Ngành gỗ Việt Nam không còn có thể coi thị trường nội địa là “phương án dự phòng”; đây là một không gian tăng trưởng có logic và động lực riêng. Việt Nam có hơn 100 triệu dân, đô thị hóa tăng nhanh, nhu cầu nhà ở và nâng cấp không gian sống ngày càng lớn, tạo dư địa đáng kể cho thị trường nội địa. Theo một số đánh giá, với mức chi tiêu khoảng 50 USD/người/năm, quy mô thị trường gỗ và nội thất trong nước hiện được ước tính ở mức từ 5 đến gần 7 tỷ USD và có thể vượt 7,3 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 7-9%/năm. Câu hỏi không còn là “có thị trường hay không”, mà là ngành gỗ Việt Nam có đủ nhanh để biến nhu cầu ngày càng cao về nội thất gỗ và thiết kế không gian sống thành một mũi nhọn tăng trưởng bền vững hay lại nhường sân chơi cho đối thủ ngoại.
Điểm nghẽn hạ tầng thị trường: khi sản phẩm tốt nhưng sân chơi chưa hoàn chỉnh
Nghịch lý của ngành gỗ Việt Nam là năng lực sản xuất, thiết kế và quản trị chất lượng đã đủ sức chinh phục những thị trường khó tính, nhưng tại sân nhà, nội thất gỗ Việt vẫn chưa có vị thế tương xứng. Theo các ý kiến tại hội thảo, “điểm nghẽn” không nằm ở quy mô cầu mà ở hạ tầng thị trường: hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật thiếu hoàn thiện, dữ liệu doanh nghiệp phân tán, cơ chế chứng nhận và truy xuất nguồn gốc còn thiếu đồng bộ. Điều này khiến người tiêu dùng khó nhận diện đâu là sản phẩm đạt chuẩn, hợp pháp, phát thải thấp, đồng thời làm giảm động lực đầu tư lâu dài của doanh nghiệp vào thị trường nội địa. Chừng nào “luật chơi” trong nước chưa rõ ràng, minh bạch và thống nhất, chừng đó ưu thế cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu vẫn khó chuyển hóa thành lợi thế trên thị trường nội địa.
Chiến lược kép: thị trường nội địa phải là trụ cột độc lập, không phải phao cứu sinh
Thông điệp quan trọng được nêu tại hội thảo là: thị trường nội địa không phải “phao cứu sinh” khi xuất khẩu gặp khó, mà phải được xác lập là một trong hai trụ cột chiến lược của ngành gỗ và nội thất, song hành với xuất khẩu. Việc phụ thuộc quá lớn vào xuất khẩu khiến doanh nghiệp dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài; trong khi đó, thị trường nội địa giúp đa dạng hóa đầu ra và nâng cao sức chống chịu. Quan điểm này buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy: kinh doanh nội địa là một thị trường độc lập, đòi hỏi chiến lược riêng về thương hiệu, hệ thống phân phối, dịch vụ khách hàng và chuyển đổi số, chứ không phải “xả hàng dư” từ đơn xuất khẩu. Nếu không nhanh định vị lại, doanh nghiệp nước ngoài có thể chiếm lĩnh những khâu giá trị gia tăng cao như thiết kế, phân phối và dịch vụ sau bán hàng trong chính thị trường nội địa.
Từ khuyến nghị đến hành động: xây hạ tầng tiêu chuẩn để mở khóa tăng trưởng bền vững
Để thị trường nội địa thực sự trở thành động lực mới cho ngành gỗ Việt Nam, các hiệp hội đã vạch ra một “to-do list” khá rõ. Theo các khuyến nghị, cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế truy xuất nguồn gốc, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, phát triển nền tảng kết nối và có chính sách khuyến khích sử dụng sản phẩm gỗ Việt. HAWA và các hiệp hội cũng đề xuất đưa thị trường nội địa vào tâm điểm phát triển, khuyến khích sử dụng gỗ hợp pháp, phát thải thấp trong các công trình công cộng, tận dụng uy tín xuất khẩu để xây niềm tin cho người tiêu dùng trong nước, phát triển thương mại điện tử và đảm bảo cạnh tranh công bằng về thuế và tuân thủ pháp luật. Nếu những đề xuất này được thực thi nghiêm túc, ngành gỗ hoàn toàn có thể hình thành một hệ sinh thái tiêu dùng gỗ minh bạch, hợp pháp và tăng trưởng bền vững, đủ sức giúp ngành đứng vững trước biến động thương mại toàn cầu.
