Từ hội nghị tổng kết đến bước ngoặt trí tuệ nhân tạo trong giáo dục
Trí tuệ nhân tạo giáo dục và chuyển đổi số lớp học là quá trình đưa dữ liệu, công cụ số và hệ thống thông minh vào toàn bộ hoạt động dạy, học và quản lý, nhằm biến trường học thành một môi trường vận hành dựa trên dữ liệu, giảm thủ tục, nâng chất lượng và bảo đảm công bằng tiếp cận cho mọi học sinh.Điểm cầu trực tuyến tại TP.HCM tham dự Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 do Bộ GD-ĐT tổ chức không chỉ là dịp nhìn lại thành tích, mà đang trở thành điểm khởi động cho một mô hình quản lý dạy học thông minh mới. Với gần 2,6 triệu học sinh tại 168 phường, xã, đặc khu và mỗi năm tăng cơ học 50.000-60.000 học sinh, TP.HCM không còn lựa chọn nào khác ngoài chuyển đổi số toàn diện. Nếu vẫn quản lý bằng sổ sách giấy, bộ máy sẽ nghẹt thở; chỉ khi dạy học, tuyển sinh, đánh giá đều chạy trên nền dữ liệu thống nhất, trường học mới thoát khỏi lối quản trị theo kiểu “bằng chứng trong tủ hồ sơ”.
Dữ liệu là nền tảng: TP.HCM xây khung quản lý dạy học thông minh
Điểm khác biệt của công nghệ giáo dục Việt Nam tại TP.HCM không nằm ở việc có bao nhiêu phần mềm, mà nằm ở triết lý quản trị: dữ liệu phục vụ quản trị phải hình thành từ chính hoạt động chuyên môn hàng ngày của cơ sở giáo dục. Thành phố tổ chức quản lý dạy học thông minh theo ba bước: thu thập tự động dữ liệu từ nhật ký vận hành; đánh giá tự động dựa trên bộ tiêu chuẩn được mã hóa; và quản trị trên cơ sở dữ liệu được cập nhật liên tục, phân quyền theo từng cấp quản lý. Trong hệ sinh thái đó, tuyển sinh trực tuyến, sổ đầu bài số, học bạ số, quản lý học tập, kho học liệu và bản đồ số giáo dục đã được định danh, đồng bộ, phục vụ hơn 99% cán bộ, giáo viên và người học trên địa bàn. Một câu nói có thể trích lại nguyên văn: "Sổ đầu bài số đã triển khai tại 225 trường trung học, với hơn 21.000 giáo viên ký số trực tiếp trên ứng dụng di động sau mỗi tiết dạy". Đây là chứng cứ rõ ràng cho thấy chuyển đổi số lớp học không còn là khẩu hiệu.
Trí tuệ nhân tạo bước vào từng lớp học địa phương
Nếu TP.HCM là nơi thiết kế khung dữ liệu chung, thì ở cấp phường, xã, trí tuệ nhân tạo giáo dục đang được thử nghiệm ngay trong từng tiết học. Tại phường Phú Mỹ, toàn phường có hơn 24.000 học sinh theo học tại 60 cơ sở giáo dục. 100% cán bộ quản lý, giáo viên đã ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giảng dạy; đồng thời sử dụng AI và các phần mềm như Canva, iSpring, Presenter, Storyline 360 để đổi mới phương pháp dạy học. Đây là nơi câu chuyện chuyển đổi số lớp học trở nên sinh động: giáo viên không chỉ nhập điểm lên hệ thống, mà thiết kế bài giảng đa phương tiện, tương tác, cá nhân hóa theo năng lực số của học sinh. Các địa phương như Tam Thắng nhấn mạnh phát triển STEM, ngoại ngữ, khoa học công nghệ và năng lực số, song song với ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Điểm đáng mừng là AI không bị xem như “đồ chơi công nghệ”, mà gắn với mục tiêu chuẩn hóa đội ngũ, nâng chất lượng giáo dục một cách thực chất.
Nguy cơ chạy theo thành tích và yêu cầu chất lượng thực chất
Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo giáo dục chỉ có ý nghĩa nếu tháo gỡ được những điểm nghẽn cũ của hệ thống, đặc biệt là bệnh thành tích. Phường Phước Thắng đặt thẳng vấn đề: chuyển đổi số phải đi vào thực chất; học bạ số, chữ ký số, văn phòng điện tử và cơ sở dữ liệu ngành phải tạo hiệu quả thực tế, không chỉ là báo cáo đẹp. Chủ tịch UBND phường yêu cầu ngành giáo dục địa phương nâng cao chất lượng đội ngũ, đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với hiệu quả quản lý, giảng dạy. Xã Kim Long cũng xác định nhiệm vụ năm học mới với tinh thần “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất” và dự kiến ưu tiên 60 tỷ đồng trong tổng nguồn đầu tư công 500 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030 cho giáo dục, đi kèm chuyển đổi số, đầu tư cơ sở vật chất và bảo đảm an toàn trường học. Khi nhiều địa phương cùng tuyên bố không chạy theo thành tích, AI trở thành một “tấm gương dữ liệu” buộc các trường phải đối mặt với chất lượng thật, thay vì tô hồng báo cáo.
TP.HCM đi trước để chuyển giao mô hình công nghệ giáo dục
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược công nghệ giáo dục Việt Nam ở TP.HCM là lựa chọn đi trước để chuyển giao, thay vì giữ riêng lợi thế. Thành phố đề nghị được chia sẻ, chuyển giao cho Bộ GD-ĐT mô hình cơ sở dữ liệu dùng chung để Bộ nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng ở các địa phương khác. Đồng thời, kiến nghị công bố danh mục hồ sơ, sổ sách được thay thế hoàn toàn bằng bản điện tử có chữ ký số; ban hành thông tư về học bạ số với chuẩn kỹ thuật dữ liệu bảo đảm liên thông toàn quốc; và danh mục công cụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo được thẩm định dành cho học sinh phổ thông, kèm nguyên tắc bảo vệ dữ liệu người học dưới 16 tuổi. Năm học 2026-2027, tuyển sinh đầu cấp tại TP.HCM sẽ thực hiện trực tuyến 100%, người dân không phải nộp giấy xác nhận cư trú, và chỉ số hài lòng đã đạt 99,44%. Câu trích dẫn đáng nhớ là khẳng định: "Hiệu quả của chuyển đổi số được quyết định bởi tính thống nhất của cơ sở dữ liệu dùng chung". Nếu Bộ GD-ĐT chấp nhận chuyển giao và nhân rộng, quản lý dạy học thông minh có thể trở thành chuẩn quốc gia, không còn là ưu thế riêng của một đô thị lớn.
