AI trong chương trình phổ thông mới: Bước ngoặt không thể đảo chiều
AI trong giáo dục là việc tích hợp nội dung trí tuệ nhân tạo vào chương trình phổ thông mới, đồng thời dùng các công nghệ lớp học thông minh để hỗ trợ dạy và học, từ đó thay đổi cách học sinh tiếp cận kiến thức, cách giáo viên tổ chức bài giảng và cách nhà trường đánh giá năng lực người học trong toàn bộ hệ thống. Trong năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT triển khai khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông sau giai đoạn thí điểm 2025-2026. Đây không còn là thử nghiệm bên lề, mà là sự khởi đầu chính thức: AI trở thành một phần của chương trình phổ thông mới, đứng ngang hàng với các nội dung cốt lõi khác. Quyết định này gửi đi thông điệp rõ ràng: học sinh Việt Nam phải được chuẩn bị để sống và làm việc trong một thế giới nơi AI hiện diện khắp mọi nơi.
AI đi vào lớp học: Cơ hội cá nhân hóa, thách thức cho giáo viên
Khi AI chính thức bước vào chương trình đào tạo, nó không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ ngoài giờ mà trở thành nội dung mà nhà trường phải chủ động trang bị cho học sinh. Đây là bước tiến hợp lý nếu muốn cá nhân hóa quá trình học tập: cùng một bài học nhưng mỗi học sinh có thể được gợi ý tài liệu, bài tập, tốc độ học khác nhau dựa trên dữ liệu học tập. Tuy vậy, mặt trái hiện lên rất rõ. Học sinh cần được học về AI trong khi nhiều giáo viên vẫn đang phải thích ứng với công nghệ. Việc tập huấn vài công cụ không đủ; giáo viên phải hiểu AI để biết khi nào nên sử dụng, ở mức nào và kiểm soát rủi ro mà AI có thể tạo ra. Nếu không, lớp học dễ bị biến thành nơi “giao phó” việc dạy cho máy, còn thầy cô mất dần vai trò dẫn dắt.
Chính sách an sinh và công nghệ lớp học: Hỗ trợ toàn diện hay chắp vá?
Điều đáng chú ý là việc đưa AI vào chương trình học diễn ra song song với một loạt chính sách an sinh cho học sinh, cho thấy nỗ lực hỗ trợ toàn diện chứ không chỉ tập trung vào công nghệ. Hà Nội quyết định tăng mức hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học từ năm học 2026-2027, với mức 40.000 đồng/học sinh/ngày cho 6 nhóm đối tượng ưu tiên và 28.000 đồng/học sinh/ngày cho các học sinh còn lại. Chính sách này dự kiến tác động đến trên 650.000 học sinh với tổng nhu cầu kinh phí khoảng 18.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2031. Song song đó, Chính phủ ban hành Nghị định 271 về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, cùng Nghị định 179 về học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kĩ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, có hiệu lực từ năm học 2026-2027. Công nghệ lớp học chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng những chính sách như vậy, đảm bảo không học sinh nào bị bỏ lại phía sau vì điều kiện kinh tế.
Nhà trường và giáo viên trước yêu cầu thích ứng công nghệ
Việc AI trở thành một phần của chương trình phổ thông mới khiến trách nhiệm đè nặng lên vai các nhà trường và giáo viên. Một số cơ sở đào tạo giáo viên đã bắt đầu bồi dưỡng AI cho đội ngũ hiện hữu; Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết đã bồi dưỡng cho toàn bộ giáo viên của một số địa phương như Quảng Ninh, Hà Nội. Tuy nhiên, khoảng cách giữa vài khóa bồi dưỡng và năng lực dùng AI một cách chủ động, có phê phán là rất lớn. Giáo viên phải học cách dùng AI không chỉ để soạn giáo án hay ra đề, mà còn để thiết kế hoạt động lớp học, theo dõi tiến độ từng học sinh, phát hiện dấu hiệu gian lận và đánh giá đúng năng lực thật. Câu hỏi cốt lõi mà AI đang đặt ra cho giáo dục là: nhà trường cần dạy gì và đánh giá điều gì? Nếu không trả lời thuyết phục, mọi công nghệ lớp học sẽ chỉ là lớp sơn mới trên một cấu trúc cũ.
Kết luận: AI là phép thử cho tầm nhìn giáo dục mới
Năm học 2026-2027 đánh dấu bước ngoặt khi AI đi chính thức vào chương trình học phổ thông sau một năm thí điểm. Đồng thời, các chính sách miễn học phí, miễn sách giáo khoa và tăng hỗ trợ bữa ăn bán trú cho thấy mục tiêu hỗ trợ học sinh toàn diện, từ điều kiện vật chất đến năng lực số. Nhưng để AI trong giáo dục không trở thành phong trào nhất thời, hệ thống phải thành thật đối diện với những câu hỏi khó: liệu chúng ta đang dạy học sinh dùng AI có trách nhiệm hay chỉ học cách “ra lệnh” cho máy; liệu việc đánh giá còn ý nghĩa khi phần lớn bài làm có thể nhờ AI hỗ trợ. AI không tự động làm giáo dục tốt hơn; nó chỉ phóng đại những gì đã có. Nếu chương trình phổ thông mới giữ được trọng tâm vào năng lực tư duy và đạo đức số, AI sẽ là công cụ mạnh; ngược lại, nó sẽ làm lộ rõ mọi lỗ hổng trong cách dạy và học hiện nay.
