Ăn tối và huyết áp: vấn đề không chỉ của người bệnh tim mạch
Ăn tối tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tăng lên sau bữa ăn tối vì món ăn quá nhiều muối, nhiều đường, nhiều dầu mỡ, khẩu phần quá lớn hoặc kèm rượu bia và thói quen thức khuya, khiến cơ thể giữ nước, tăng thể tích máu, khó kiểm soát cân nặng và làm nặng thêm các bệnh tim mạch mạn tính. Một số kiểu ăn tối nhiều muối, chất béo hoặc ăn quá no có thể khiến huyết áp tăng và khó kiểm soát. Khi thói quen ăn hại tim mạch lặp lại mỗi ngày, thuốc điều trị chỉ đang “chữa phần ngọn”, còn gốc rễ vẫn nằm trong nồi kho, bát nước chấm và ly nước ngọt cuối ngày. Ở Việt Nam, bệnh không lây nhiễm chiếm tới 80% tổng số ca tử vong, trong đó ăn mặn, uống nước ngọt, ít rau và ít vận động là tác nhân quan trọng.
Thói quen 1: Bữa tối toàn món mặn, nước chấm đậm – natri đang vượt mức
Cá kho, thịt rim, đồ nướng, lẩu và một bát nước mắm giữa mâm là hình ảnh quen thuộc của bữa cơm Việt, nhưng đây cũng là công thức của một bữa ăn tối tăng huyết áp. Các món kho, rim, nướng, lẩu hoặc thực phẩm chấm nhiều nước tương, nước mắm, tương ớt… có thể khiến lượng natri tăng nhanh. Nguy hiểm hơn, “muối ẩn” trong bột canh, nước mắm, nước tương, dầu hào và thực phẩm chế biến sẵn thường khó nhận ra bằng vị giác. Theo một nghiên cứu của WHO, người Việt tiêu thụ trung bình 8,1–9,4 g muối/ngày, trong khi mức khuyến nghị chỉ là tối đa 5 g/ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê. Đây không phải chuyện khẩu vị, mà là chuyện tim mạch. Giảm muối bữa tối vì thế phải bắt đầu từ việc nêm nhạt hơn, chấm nhẹ tay và giảm dần lượng nước mắm, gia vị mặn khi nấu.
Thói quen 2: Thịt chế biến, đồ muối, mì gói – mâm cơm nhanh nhưng ác với tim
Xúc xích, thịt nguội, jambon, thịt xông khói, đồ hộp, mì ăn liền nghe rất tiện cho bữa tối, nhưng đây là những nguồn natri “khủng” khiến huyết áp nhảy vọt. Xinhua dẫn lời bác sĩ Tào Hoa Minh, Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện Thị Bắc, quận Tĩnh An, Thượng Hải, cho biết đã gặp trường hợp huyết áp tăng cấp tính liên quan đến chế độ ăn nhiều muối từ thịt muối, xúc xích. Trong các loại đồ muối, dưa cà, rau củ muối để lâu cũng đóng góp lượng muối đáng kể. Nếu những thực phẩm này xuất hiện thường xuyên trong bữa tối, tổng lượng muối trong ngày rất dễ vượt quá ngưỡng an toàn. Giải pháp không phải bỏ hết món tiện lợi, mà là thay thế nguyên liệu: ưu tiên thịt tươi, cá, trứng, đậu phụ, rau xanh, đọc nhãn thực phẩm đóng gói để chọn sản phẩm có hàm lượng muối thấp hơn.
Thói quen 3: Ăn quá nhiều, quá béo và uống đồ ngọt – dồn năng lượng vào buổi tối
Một bữa tối nhiều thịt, nhiều món chiên rán, ăn đến mức “no căng bụng”, rồi tráng miệng bằng nước ngọt hoặc trà pha đường là cách dồn năng lượng vào thời điểm cơ thể chuẩn bị nghỉ ngơi. Một số kiểu ăn tối nhiều muối, chất béo hoặc ăn quá no có thể khiến huyết áp tăng và khó kiểm soát. Thừa cân, béo phì lại liên quan chặt chẽ với tăng huyết áp, trong khi đồ uống có đường sử dụng thường xuyên liên quan đến tăng cân, béo phì và nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch, đột quỵ. Một lon nước ngọt 330 ml có thể chứa tới 40 g đường, tương đương 10 thìa cà phê – gần chạm trần khuyến nghị trong ngày. Muốn kiểm soát huyết áp qua ăn uống, bữa tối cần vừa phải, giảm đồ chiên rán, thay nước ngọt bằng nước lọc hoặc nước không đường, tăng rau xanh, trái cây tươi trong khẩu phần.
Thói quen 4: Ăn tối muộn, nhậu khuya – mệt tim, hại cả giấc ngủ
Nhiều người coi bữa tối là thời gian tụ tập: ăn muộn, sau đó uống bia rượu, thêm đồ nhắm mặn. Đây là sự kết hợp không có lợi cho việc kiểm soát huyết áp. Bác sĩ Lưu Văn, Trưởng khoa Tim mạch, một bệnh viện trung tâm thuộc Đại học Y Thẩm Dương, cho biết nhiều bệnh nhân tăng huyết áp liên quan đến thói quen thức khuya và uống rượu. Khi vừa ăn mặn, vừa uống cồn, vừa ngủ muộn, hệ tim mạch phải làm việc quá tải trong lúc đáng lẽ cần được nghỉ ngơi. Dinh dưỡng và vận động cho người tăng huyết áp khuyến nghị kiểm soát năng lượng, duy trì cân nặng khỏe mạnh, hạn chế rượu bia và bảo đảm rau quả tươi trong khẩu phần. Một lối sống lành mạnh không chỉ nằm ở bệnh viện; nó bắt đầu từ việc ăn sớm hơn, bớt một chút muối trong nồi canh, chấm nhạt hơn, thêm rau vào bữa cơm và dành thời gian đi bộ mỗi ngày.
