Nhận diện nguy cơ trước khi quá muộn
Chất gây nghiện học đường là những sản phẩm hoặc chất có khả năng gây lệ thuộc, ảnh hưởng sức khỏe và có thể được đưa vào môi trường trường học qua lời rủ rê, mạng xã hội hoặc các trào lưu của giới trẻ. Vì thế, học sinh không nên đánh giá độ an toàn bằng vẻ ngoài, mùi vị hay lời quảng cáo của sản phẩm. Thuốc lá điện tử không phải lựa chọn an toàn hơn thuốc lá thông thường: bác sĩ Nguyễn Trọng Toàn cảnh báo sản phẩm có thể chứa nicotine gây nghiện và các thành phần ảnh hưởng hệ hô hấp, hệ thần kinh, nhất là ở lứa tuổi đang phát triển. Những chất gây nghiện mới cũng có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng như rối loạn tâm thần, co giật, hôn mê, tổn thương cơ quan, thậm chí tử vong. Nhận ra nguy cơ không đòi hỏi học sinh phải tự xác định thành phần; điều cần nhớ là không thử sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Không thử, không tiếp tay trước lời rủ rê
Tò mò, muốn chứng tỏ bản thân, áp lực từ bạn bè và nội dung trên mạng có thể khiến học sinh dễ thử những thứ mình chưa hiểu rõ. Nhưng từ chối không cần một bài giải thích dài: nói “không”, rời khỏi nơi đang bị gây sức ép và tìm người đáng tin cậy là cách bảo vệ bản thân, không phải biểu hiện yếu đuối. Khi bị rủ rê, học sinh nên kiên quyết từ chối, chủ động rời đi nếu áp lực tiếp diễn, đồng thời không quay hoặc chia sẻ video cổ xúy thuốc lá điện tử. Nếu phát hiện bạn sử dụng, hãy bình tĩnh khuyên bạn dừng lại và báo cha mẹ, thầy cô hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ. Kỹ năng từ chối hiệu quả cần được tập trước, để khi đối diện tình huống thật, các em có thể nói rõ chính kiến thay vì làm theo đám đông.
- Từ chối ngắn gọn, dứt khoát; không cần nhận sản phẩm để làm vừa lòng người rủ.
- Rời khỏi tình huống nếu lời mời biến thành gây sức ép.
- Tìm thầy cô, cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy khi cần hỗ trợ.
Diễn đàn cần biến kiến thức thành phản xạ
Một buổi tuyên truyền chỉ có ích khi giúp học sinh biết phải làm gì trong tình huống cụ thể. Tại diễn đàn tổ chức ở Trường THPT Lê Viết Thuật, hoạt động “Đúng hay bẫy?”, bài tập xử lý tình huống “30 giây nói không”, phóng sự và phần trao đổi với chuyên gia hướng tới việc giúp học sinh nhận diện nguy cơ, thực hành từ chối và biết tìm kiếm trợ giúp. Đây là hướng đi thiết thực hơn những lời cảnh báo chung chung: học sinh được tập phản ứng trước khi bị đặt vào áp lực thật. Các diễn đàn cũng nên tạo không gian để các em hỏi mà không sợ bị chê trách, bởi sự im lặng hoặc xấu hổ có thể khiến nguy cơ bị bỏ qua. Thông điệp “Không thử – Không dùng – Không tiếp tay” cần được chuyển thành hành động rõ ràng trong lớp học, nhóm bạn và cả môi trường trực tuyến.
Nhà trường và gia đình phải cùng bảo vệ học sinh
Không thể giao toàn bộ trách nhiệm phòng ngừa cho học sinh. Nhà trường cần đưa nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào bài học và hoạt động ngoại khóa, xây dựng môi trường không khói thuốc, tăng cường kiểm tra và phối hợp chặt chẽ với gia đình, cơ quan chức năng để phát hiện, ngăn chặn việc mang, bán hoặc sử dụng thuốc lá điện tử trong trường. Gia đình và thầy cô cũng nên duy trì cách trò chuyện bình tĩnh, để học sinh dám báo tin khi gặp nguy hiểm thay vì sợ bị phạt. Nếu một bạn co giật, ảo giác hoặc có biểu hiện bất thường sau khi dùng sản phẩm không rõ thành phần, hãy lập tức báo giáo viên, nhân viên y tế hoặc người lớn có trách nhiệm; trường hợp khẩn cấp cần gọi cấp cứu, không tự xử lý theo kinh nghiệm và không để người gặp nạn một mình. Bảo vệ bạn là tìm trợ giúp kịp thời, không phải giữ bí mật.
