Biết về thuốc lá là bước đầu để biết cách từ chối
Giáo dục phòng chống thuốc lá cho học sinh là hoạt động cung cấp kiến thức về các dạng thuốc lá, nguy cơ sức khỏe và kỹ năng tránh sử dụng, để các em có thể tự bảo vệ mình và người xung quanh. Đây không nên là bài học chỉ dừng ở lời cảnh báo; học sinh cần hiểu vì sao thuốc lá gây hại và cách ứng phó khi bị rủ rê.
TP.HCM đang đẩy mạnh truyền thông học đường theo hướng thiết thực. Trường THPT Lê Quý Đôn tổ chức chương trình “Phòng, chống tác hại thuốc lá” với chủ đề “Đừng trở thành ‘nô lệ’ cho công nghiệp thuốc lá”, giúp học sinh tìm hiểu thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trường THCS Lý Tự Trọng cũng tổ chức hoạt động truyền thông, trong đó bác sĩ chia sẻ kiến thức sức khỏe và cách nhận biết nguy cơ.
Điểm đáng chú ý là mục tiêu không chỉ để các em ghi nhớ tác hại thuốc lá, mà còn hình thành năng lực lựa chọn: nhận ra nguy cơ, chủ động tránh xa và bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng. Khi kiến thức gắn với tình huống đời thường, lời từ chối có cơ sở và dễ thực hiện hơn.
Nhận diện sản phẩm và chiêu quảng bá
Học sinh cần biết rằng thuốc lá không chỉ là điếu thuốc quen thuộc. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lào và shisha cũng không phải lựa chọn an toàn. Các chương trình tại TP.HCM hướng dẫn học sinh nhận diện những hình thức sản phẩm khác nhau, đồng thời cảnh giác trước cách quảng bá có thể khiến việc sử dụng trông hấp dẫn hoặc ít nguy hại hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu; khoảng 1,3 triệu người trong số đó không hút thuốc nhưng tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, ước tính có hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm liên quan đến sử dụng thuốc lá, gồm 84.500 ca do hút chủ động và 18.800 ca do hút thụ động. Những con số ấy cho thấy phòng tránh không chỉ là chuyện riêng của người hút.
Kiến thức đúng cũng cần giúp học sinh hiểu nicotine có thể dẫn đến lệ thuộc. Bác sĩ khuyến cáo người trẻ không nên hút thử thuốc lá điện tử vì nguy cơ gây nghiện, biến chứng nguy hiểm và ảnh hưởng đến tính mạng.
Từ hiểu nguy cơ đến ứng phó với áp lực bạn bè
Thông tin về bệnh tật sẽ khó phát huy tác dụng nếu học sinh không biết phải làm gì trong một tình huống cụ thể. Vì vậy, hoạt động tại Trường THPT Lê Quý Đôn kết hợp thông tin thiết thực với tương tác, hướng dẫn các em nhận diện chiêu quảng bá, hiểu nguy cơ lệ thuộc nicotine và thực hành từ chối khi bạn bè rủ rê. Đây là phần thiết yếu của giáo dục phòng chống thuốc lá: biến nhận thức thành phản ứng có thể dùng ngay.
Không có loại thuốc lá nào an toàn; các sản phẩm này chứa chất có hại, liên quan đến bệnh hô hấp, tim mạch và nhiều dạng ung thư. Hút thuốc lâu năm còn gây tổn hại nhiều cơ quan; nguy cơ ung thư phế quản phổi tăng gấp 15 lần, ung thư thanh quản gấp 10 lần, thực quản gấp 7 lần và khoang miệng gấp 4 lần. Khói thuốc thụ động cũng đặt người xung quanh trước nguy cơ dù họ không hút.
Vì thế, học sinh cần được tập nói không rõ ràng, rời khỏi tình huống có thuốc lá và tìm sự hỗ trợ từ người lớn đáng tin cậy. Cách truyền đạt gần gũi, không phán xét sẽ giúp các em chia sẻ sớm hơn thay vì che giấu việc tiếp xúc với thuốc lá.
Nhà trường và gia đình cùng tạo môi trường không khói thuốc
Nhà trường có thể tạo nền tảng bằng những buổi truyền thông có chuyên gia, thông tin chính xác và hoạt động thực hành; gia đình cần tiếp nối bằng việc trò chuyện cởi mở, làm gương và lưu ý những tình huống có thể khiến trẻ tiếp xúc với thuốc lá. Đây là sự phối hợp cần thiết để kiến thức không chỉ nằm trong một buổi sinh hoạt mà trở thành thói quen phòng tránh.
Ở phường Bảy Hiền, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường phối hợp với các đơn vị địa phương tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật năm 2026 về phòng, chống thuốc lá điện tử, ma túy và chất gây nghiện cho học sinh, người dân. Hình thức trực quan này bổ sung một hướng tiếp cận khác: giúp người trẻ nhìn thấy hệ quả và nâng cao ý thức tự bảo vệ.
Mục tiêu cuối cùng không phải khiến học sinh sợ hãi, mà giúp các em đủ hiểu biết để không thử, đủ kỹ năng để từ chối và đủ tin tưởng để tìm người hỗ trợ. Khi nhà trường và gia đình cùng duy trì thông điệp nhất quán, mỗi học sinh có thể góp phần xây dựng môi trường an toàn, văn minh, không khói thuốc.
