Thông điệp rõ ràng: học sinh phải tự chọn nghề và tự bước vào kỷ nguyên số
Hai cuộc thi học sinh về định hướng nghề nghiệp và chuyển đổi số là hoạt động giáo dục nhằm giúp người trẻ hiểu bản thân, hiểu nghề và hiểu công nghệ, qua đó chủ động lựa chọn con đường tương lai thay vì phó mặc cho gia đình, nhà trường hay hoàn cảnh. Chiều 22/10 tại Hà Nội, lễ phát động cuộc thi trực tuyến “Chọn nghề, chọn tương lai” và cuộc thi viết “Người mở đường số nơi bản làng” đã diễn ra, đánh dấu một bước đi mới trong việc đưa chọn nghề và chuyển đổi số vào đời sống học đường. Điều đáng nói không phải chỉ là thêm hai sân chơi, mà là một lời nhắc mạnh mẽ: nếu học sinh không được trang bị tư duy nghề nghiệp và kỹ năng số ngay từ bây giờ, mọi khẩu hiệu về nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ chỉ dừng ở văn bản.
“Chọn nghề, chọn tương lai”: định hướng nghề nghiệp không còn là vài buổi tư vấn cho có
Cuộc thi trực tuyến “Chọn nghề, chọn tương lai” đặt thẳng câu hỏi mà nhiều học sinh vẫn né tránh: vì sao bạn chọn nghề này, bạn hiểu gì về nó và bạn chuẩn bị đến đâu. Thí sinh tham gia cá nhân hoặc theo nhóm 2–5 người, gửi video dài 1–1 phút 30 giây, định dạng MP4/MOV, độ phân giải Full HD, dung lượng tối đa 300MB. Việc tổ chức hoàn toàn trực tuyến mở ra cơ hội cho học sinh ở mọi vùng miền, từ thành phố đến nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo đều có thể tham gia nếu có kết nối internet. Ban tổ chức tập trung vào ba nhóm ngành: công nghệ số và sáng tạo số; kỹ thuật, công nghệ và sản xuất xanh – thông minh; dịch vụ hiện đại và chăm sóc con người. Đây là cách định hướng nghề nghiệp gắn với xu thế kinh tế xanh, kinh tế số, thay vì chỉ xoay quanh vài ngành “hot” theo tin đồn.
Theo phát biểu tại lễ phát động, lựa chọn nghề nghiệp được nhấn mạnh là “quyết định quan trọng, có ý nghĩa bước ngoặt đối với tương lai mỗi người”, và thanh niên phải là chủ thể quyết định con đường nghề nghiệp của mình. Cách tiếp cận này đáng hoan nghênh, bởi nó đặt trách nhiệm lên chính học sinh, đồng thời yêu cầu gia đình, nhà trường, xã hội chuyển từ vai trò “quyết định hộ” sang “đồng hành, định hướng, hỗ trợ”. Khi cuộc thi ưu tiên những câu chuyện gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động, phát triển kinh tế nông thôn, giảm nghèo đa chiều và sinh kế bền vững ở vùng khó khăn, thông điệp càng rõ: chọn nghề không chỉ để có việc làm, mà còn để góp phần thay đổi cộng đồng.
“Người mở đường số nơi bản làng”: chuyển đổi số phải bắt đầu từ những câu chuyện rất nhỏ
Nếu cuộc thi chọn nghề hướng vào người học, thì “Người mở đường số nơi bản làng” lại soi vào những người đang âm thầm đưa chuyển đổi số vào đời sống thường ngày. Cuộc thi viết này khẳng định một điều quan trọng: chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi công nghệ giải quyết vấn đề cụ thể, giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và cơ hội phát triển thuận lợi hơn. Nhân vật trong tác phẩm có thể là người dân, người có uy tín, cán bộ cơ sở, giáo viên, học sinh, đoàn viên, doanh nhân hoặc lực lượng vũ trang. Họ có thể là người hướng dẫn đồng bào dùng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, định danh điện tử; là giáo viên ứng dụng công nghệ để xóa mù chữ, bảo tồn tiếng nói và văn hóa dân tộc; hay người đưa nền tảng số vào sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm địa phương, phát triển du lịch cộng đồng.
Điểm đáng giá của cuộc thi là không tô vẽ chuyển đổi số bằng những khẩu hiệu trừu tượng, mà tôn vinh các “người tốt, việc tốt” cụ thể trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật, hỗ trợ người dân tiếp cận trợ giúp pháp lý, phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng và xây dựng mô hình hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin tại cơ sở. Cơ cấu giải thưởng cho cuộc thi viết khá phong phú: 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 3 giải Ba, 10 giải Khuyến khích cùng các giải phụ và giải thưởng cho nhân vật trong tác phẩm đoạt giải, với mức tiền thưởng từ 5.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng mỗi giải. Đây không chỉ là phần thưởng vật chất, mà là lời khẳng định rằng những nỗ lực nhỏ bé trong bản làng, thôn xóm cũng xứng đáng được ghi nhận ở tầm quốc gia.
Giải thưởng, thời gian và ý nghĩa giáo dục: không chỉ là cuộc thi, mà là hệ sinh thái học tập
Cả hai cuộc thi đều nhận tác phẩm từ ngày phát động đến hết 30/11/2026, cho thấy đây không phải phong trào ngắn hạn mà là hoạt động có kế hoạch rõ ràng. Với “Chọn nghề, chọn tương lai”, mỗi nhóm ngành có một giải Nhất trị giá 30.000.000 đồng, một giải Nhì 20.000.000 đồng, một giải Ba 10.000.000 đồng cùng các giải phụ 5.000.000 đồng. Mức giải thưởng cao không chỉ tạo động lực tham gia, mà còn gửi đi thông điệp: xã hội sẵn sàng đầu tư cho định hướng nghề nghiệp nghiêm túc, chứ không xem đó là hoạt động ngoại khóa cho vui. Quan trọng hơn, các phát biểu tại lễ phát động nhấn mạnh giáo dục nghề nghiệp phải gắn với việc làm thực chất và sinh kế bền vững, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, chính quyền địa phương, gia đình và cộng đồng.
Trước làn sóng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh, tay nghề truyền thống nếu đứng một mình sẽ không đủ. Người lao động trẻ cần được trang bị bộ kỹ năng tương lai: tư duy số, năng lực ứng dụng AI có trách nhiệm, khả năng giải quyết vấn đề phức tạp, kỹ năng hợp tác và tinh thần học tập suốt đời. Khi cuộc thi định hướng nghề nghiệp yêu cầu thí sinh thể hiện hiểu biết về nghề, triển vọng việc làm và khả năng đóng góp cho bản thân, gia đình, cộng đồng, còn cuộc thi về chuyển đổi số tôn vinh những người đưa công nghệ vào đời sống vùng dân tộc thiểu số, miền núi, chúng ta thấy một bức tranh chung: giáo dục không thể tách rời thị trường lao động và công nghệ. Hai cuộc thi là mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái đó.
Kết luận: nếu học sinh không bước lên, mọi chiến lược chuyển đổi số và nhân lực sẽ đứng yên
Nhìn lại lễ phát động ngày 22/10, điều đáng nhớ không chỉ là nghi thức hay những con số giải thưởng, mà là cách hai cuộc thi đặt học sinh vào trung tâm của câu chuyện định hướng nghề nghiệp và chuyển đổi số. “Chọn nghề, chọn tương lai” buộc người trẻ đối diện với lựa chọn nghề nghiệp của chính mình, trong khi “Người mở đường số nơi bản làng” cho thấy chuyển đổi số thành công hay không phụ thuộc vào những con người cụ thể ở từng thôn bản, lớp học, cơ sở sản xuất. Nếu học sinh coi đây chỉ là cuộc thi để lấy giải, cơ hội sẽ trôi qua. Nhưng nếu các em dùng nó như một dịp để suy nghĩ nghiêm túc về nghề nghiệp, về vai trò của công nghệ trong cộng đồng, thì mỗi video, mỗi bài viết sẽ là một bước nhỏ nhưng chắc chắn trên con đường xây dựng tương lai. Tương lai ấy không do ai khác quyết định, mà bắt đầu từ lựa chọn hôm nay của chính các em.
