Mỹ phẩm giả Việt Nam: Vấn đề không còn là cá biệt
Mỹ phẩm giả Việt Nam là những sản phẩm làm nhái hoặc không đạt chuẩn nhưng được gắn số công bố, nhãn mác, quảng cáo như hàng hợp pháp rồi phân phối rộng rãi qua chợ truyền thống, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, khiến người dùng rất khó phân biệt và đối mặt nguy cơ tổn hại sức khỏe nghiêm trọng. Thị trường nội địa hiện có khoảng 200.000 sản phẩm mỹ phẩm đang lưu hành, trong đó 150.000 là hàng nhập khẩu và 50.000 là sản phẩm trong nước. Khi số lượng khổng lồ này đi cùng cơ chế lỏng lẻo, hàng giả mặc sức len lỏi. Đây không còn là vài vụ cá biệt, mà là một hệ sinh thái méo mó, nơi lợi ích ngắn hạn của một số doanh nghiệp được ưu tiên hơn an toàn lâu dài của người tiêu dùng.
Lỗ hổng từ cấp phép đến hậu kiểm: “tấm vé thông hành” cho hàng giả
Gốc rễ của vấn đề nằm ở cơ chế cấp phép mỹ phẩm an toàn trên giấy tờ nhưng lỏng lẻo trên thực tế. Hệ thống hiện hành cho phép cơ quan nhà nước không cấp phép trước và không yêu cầu thử nghiệm lâm sàng; doanh nghiệp chỉ nộp hồ sơ trực tuyến, hệ thống tự động cấp Số tiếp nhận Phiếu công bố. Câu chuyện trở nên nguy hiểm khi "các đối tượng làm hàng giả dễ dàng xin cấp số cho một sản phẩm hợp lệ, sau đó in mã số này lên mỹ phẩm kém chất lượng, khiến người tiêu dùng lầm tưởng đây là bảo chứng chất lượng từ Bộ Y tế". Trong khi đầu vào mở rộng, hậu kiểm lại yếu: mỗi năm chỉ kiểm tra được khoảng 13% trong số 2.500 cơ sở đang hoạt động, và lấy tối đa 3.400 mẫu xét nghiệm, chưa tới 1,7% sản phẩm lưu hành. Nói cách khác, hàng trăm nghìn sản phẩm chưa từng bị một phòng lab độc lập chạm tới.
Thị trường hỗn loạn: Nhập lậu, tái phạm và hàng giả mỹ phẩm online
Ngay cả khi có những vụ xử phạt, thị trường vẫn chứng kiến làn sóng mỹ phẩm giả và nhập lậu liên tục. Tại một doanh nghiệp ở Bắc Ninh, lực lượng chức năng phát hiện lô hàng gồm kem đánh răng, xà phòng gội đầu thảo dược và kem dưỡng da do Trung Quốc sản xuất, tổng giá trị niêm yết 632 triệu đồng; doanh nghiệp không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp nên bị phạt 180 triệu đồng và buộc tiêu hủy toàn bộ số mỹ phẩm nhập lậu. Đây chỉ là phần nổi của tảng băng. Một doanh nghiệp khác liên tục bị phát hiện sản xuất mỹ phẩm không đạt chuẩn, từ kem ngừa tàn nhang chứa Acid salicylic không có trong công thức được công bố đến sữa rửa mặt không đạt chỉ tiêu pH, đều bị đình chỉ lưu hành, thu hồi và buộc tiêu hủy. Trong khi đó, hàng giả mỹ phẩm online vẫn ngang nhiên tồn tại nhờ tính ẩn danh của mạng xã hội, quảng cáo sai sự thật của người có ảnh hưởng và sự phân mảnh trong quản lý.
Hậu quả sức khỏe và nỗ lực siết lại quản lý
Mỹ phẩm kém chất lượng không chỉ là chuyện "tiền mất tật mang" mà là rủi ro sức khỏe cộng đồng. Số ca viêm da tiếp xúc dị ứng tăng mạnh, trong đó nhiều trường hợp liên quan đến mỹ phẩm tự pha chế chứa Corticosteroid, ban đầu cho cảm giác trắng nhanh nhưng về lâu dài phá vỡ hàng rào bảo vệ da, gây teo da, nghiện corticoid và bùng phát viêm nhiễm khi dừng thuốc. Hàng loạt sản phẩm nhập khẩu đình đám bị thu hồi vì chứa Cyclotetrasiloxane, Octamethylcyclotetrasiloxane – các chất bị ASEAN cấm do nguy cơ rối loạn nội tiết, hay Clotrimazole trong dầu gội bị lạm dụng. Trước sức ép này, Chính phủ ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 15/5/2026, tăng mức răn đe với hành vi kinh doanh vi phạm và điều chỉnh chiến lược kiểm tra: Sở Y tế chuyển từ thanh tra định kỳ sang hậu kiểm đột xuất dựa trên phân tích dữ liệu rủi ro. Dù vậy, quy định mới chỉ là khung; hiệu quả còn phụ thuộc vào việc thực thi nghiêm và phối hợp liên ngành.
Người tiêu dùng làm gì để tự bảo vệ khỏi mỹ phẩm giả?
Trong bối cảnh hệ thống vẫn có khoảng trống, người tiêu dùng buộc phải nâng cấp "kỹ năng an ninh" khi mua mỹ phẩm. Điều tối thiểu là chỉ chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và ưu tiên mua tại nhà thuốc, cửa hàng, đại lý được ủy quyền thay vì các tài khoản mạng xã hội không địa chỉ, không hóa đơn. Cần chủ động kiểm tra số tiếp nhận Phiếu công bố trên bao bì; khi Bộ Y tế số hóa toàn bộ dữ liệu và cho phép truy xuất nguồn gốc qua mã QR công khai, hãy coi đó là bước kiểm tra bắt buộc trước khi thanh toán. Người dùng nên thường xuyên theo dõi thông tin thu hồi từ cơ quan chức năng để kịp thời ngừng sử dụng sản phẩm bị cảnh báo. Và quan trọng hơn, hãy nghi ngờ những lời hứa "trắng nhanh, hết nám sau vài ngày" – vì đằng sau chúng có thể là Corticosteroid, kim loại nặng hoặc các hóa chất bị cấm. Thị trường chỉ thay đổi khi người mua không còn chấp nhận đánh đổi sức khỏe lấy giá rẻ và hiệu quả tức thời.
