Từ chợ truyền thống đến thị trường trực tuyến
Thương mại số nông sản là cách người sản xuất dùng các nền tảng trực tuyến để giới thiệu hàng hóa, trò chuyện với khách và kết nối đầu ra, thay vì chỉ dựa vào điểm bán truyền thống hoặc trung gian. Ở Nam Phù, hướng chuyển dịch này đang diễn ra từng bước: ngày càng nhiều nông dân dùng điện thoại thông minh chụp ảnh, quay video, giới thiệu sản phẩm, tương tác với người mua và bán hàng trực tuyến. Đây là thay đổi đáng chú ý bởi trước kia nông sản và sản phẩm làng nghề đạt chuẩn OCOP chủ yếu được tiêu thụ qua chợ, thương lái và khách quen. Kênh số không làm những cách bán cũ biến mất, nhưng giúp hộ sản xuất bớt phụ thuộc vào chúng. Giá trị của chuyển đổi nằm ở khả năng chủ động kể câu chuyện sản phẩm và mở rộng tệp khách hàng, chứ không chỉ ở việc đăng thêm một bài bán hàng.
Sản phẩm địa phương cần được kể đúng cách
Với OCOP Nam Phù, bán trực tuyến có ý nghĩa hơn việc đưa một món hàng lên mạng: đó còn là cơ hội giới thiệu nghề, con người và bản sắc địa phương. Cơ sở Tiến Dũng - Vĩnh Thịnh Long có các sản phẩm bánh nướng, bánh dẻo thập cẩm và bánh chả đạt OCOP 3 sao; nghề bánh, kẹo Nội Am hình thành từ năm 1965, với 183 hộ sản xuất và gần 300 lao động có việc làm ổn định. Làng nghề được Hà Nội công nhận danh hiệu “Làng nghề Hà Nội” năm 2022. Những thông tin ấy tạo chất liệu cho hình ảnh và video có sức thuyết phục hơn một lời rao chung chung. Khi câu chuyện được kể rõ, sản phẩm truyền thống có thêm cơ hội chạm tới người trẻ và người mua ở ngoài địa phương, đồng thời giúp giá trị văn hóa đi cùng giá trị hàng hóa.
Điện thoại trở thành công cụ bán hàng
Bước vào bán nông sản online không đòi hỏi mọi hộ phải thành thạo công nghệ ngay từ đầu; điều quan trọng là có hướng dẫn thực hành và duy trì việc sử dụng. Hội Nông dân xã Nam Phù đã phối hợp tổ chức tập huấn bán hàng đa kênh trên Facebook, Instagram, TikTok, đồng thời hướng dẫn hội viên cài đặt và dùng ứng dụng “Nông dân Việt Nam”. Người tham gia thực hành từ tạo tài khoản, chụp ảnh, quay video ngắn đến đăng bài, trao đổi với khách và livestream. Nhiều hội viên lớn tuổi, ban đầu còn lúng túng, sau đó đã tự đăng sản phẩm và liên lạc với người mua. Tại Hợp tác xã Đại Lan, các thành viên đang dùng điện thoại phục vụ sản xuất, kinh doanh và bước đầu bán rau củ qua mạng xã hội cùng nền tảng thương mại điện tử; hợp tác xã có 53,75 ha đất sản xuất theo quy trình VietGAP.
Livestream mở cửa, nhưng chất lượng mới giữ khách
Livestream bán hàng giúp người sản xuất trình bày trực tiếp sản phẩm, trả lời câu hỏi và tạo cảm giác gần gũi mà một quầy hàng xa khó có được. Lãnh đạo xã và các hộ sản xuất đạt chuẩn OCOP đã tham gia livestream trên nền tảng số; hình ảnh, video và phát trực tiếp cũng mở thêm cơ hội để sản phẩm truyền thống tiếp cận khách hàng trẻ. Tuy vậy, phát sóng không tự bảo đảm đầu ra bền vững. Người mua cần thông tin rõ về sản phẩm, nguồn gốc và chất lượng; người bán cần quản lý sản xuất và đơn hàng đáng tin cậy. Vì thế, hướng đi hợp lý là gắn bán trực tuyến với ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và liên kết tiêu thụ. Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Bùi Văn Bình, Hội sẽ tiếp tục tập huấn kỹ năng số và hướng dẫn hội viên dùng các nền tảng để quảng bá, kết nối tiêu thụ nông sản.
Đầu ra mới cần đi cùng năng lực làm chủ
Chuyển dịch từ chợ truyền thống sang không gian số không phải cuộc thay thế tức thời, mà là cách để nông hộ có thêm lựa chọn và giảm lệ thuộc vào một vài đầu mối tiêu thụ. Mạng xã hội và livestream có thể rút ngắn khoảng cách giữa người trồng, người làm nghề với người mua, đồng thời giúp người sản xuất lắng nghe phản hồi và điều chỉnh cách giới thiệu hàng hóa. Nhưng để thương mại số nông sản tạo kết quả lâu dài, kỹ năng đăng bài cần song hành với chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ. Nam Phù đã bắt đầu xây nền bằng tập huấn và những lần bán hàng trực tuyến đầu tiên; bước tiếp theo là biến sự hiện diện trên mạng thành niềm tin và khách hàng quay lại. Khi nông dân làm chủ cả sản phẩm lẫn công cụ số, đầu ra mới sẽ không chỉ rộng hơn mà còn vững hơn.
