Một dự án lớn đặt trên mặt hồ
Điện mặt trời nổi là hình thức bố trí các tấm pin và thiết bị chuyển đổi điện trên phao nổi, thay vì lắp toàn bộ hệ thống trên đất liền. Tại Đắk Lắk, tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư giai đoạn 1 cho Nhà máy điện mặt trời trên hồ Ea Súp Thượng, với công suất thiết kế 452 MW và tổng vốn 9.149 tỉ đồng. Quyết định này đưa dự án từ đề xuất sang giai đoạn chuẩn bị triển khai, nhưng chưa đồng nghĩa nhà máy đã được xây dựng hay phát điện. Quy mô công suất và vốn đầu tư cho thấy đây là một dự án năng lượng đáng kể; phần cần theo dõi tiếp theo là việc hoàn tất thủ tục đất đai, môi trường, thủy lợi và đấu nối trước khi thi công.
Dự án có tổng diện tích hơn 526 ha, trong đó khoảng 523 ha là mặt nước hồ và hơn 3 ha là đất. Công trình được triển khai tại các xã Ea Súp và Ea Kiết.
Thiết kế nổi tận dụng mặt nước, nhưng đòi hỏi phối hợp chặt
Bố trí điện mặt trời trên hồ thủy lợi có ý nghĩa trực tiếp ở cách sử dụng không gian: phần lớn diện tích dự án nằm trên mặt nước, còn diện tích đất được nêu chỉ hơn 3 ha. Đây là điểm đáng chú ý của dự án Đắk Lắk, bởi cấu hình phao nổi cho phép đặt tấm pin và inverter trên hồ thay vì dành phần lớn diện tích cho hệ thống trên đất. Tuy nhiên, không nên xem đây là lợi ích tự động. Dự án vẫn phải hoàn thiện các thủ tục liên quan đến thủy lợi, môi trường, quy hoạch và điện lực; đồng thời phải đáp ứng yêu cầu đấu nối, giải tỏa công suất. Cách bố trí mới chỉ có ý nghĩa nếu các điều kiện đó được xử lý đầy đủ.
Hạng mục chính gồm pin và inverter trên phao nổi, hệ thống cáp trung thế 35 kV, trạm biến áp nâng áp 35/220 kV, hệ thống pin lưu trữ và đường dây đấu nối 220 kV dài 6 km. Nhà đầu tư chịu trách nhiệm nếu dự án không được giải tỏa hết công suất.
Mốc vận hành phụ thuộc vào thủ tục và tiến độ thực tế
Dự án có thời hạn hoạt động 50 năm kể từ khi có quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất. Tiến độ xây dựng và đưa công trình vào khai thác được tính trong 18 tháng kể từ các quyết định đất đai liên quan; mục tiêu là hoàn thành vận hành không quá quý 4 năm 2028. Mốc này là kế hoạch, không phải bảo đảm rằng nhà máy chắc chắn phát điện đúng hạn. UBND tỉnh yêu cầu bốn nhà đầu tư thực hiện thủ tục bảo đảm dự án và phối hợp với cơ quan chức năng để hoàn tất các điều kiện cần thiết. Trước thi công còn có các việc như rà phá bom mìn, giải phóng mặt bằng và bảo đảm kết nối giao thông.
Các yêu cầu về giao thông cũng có ý nghĩa với người dân quanh khu vực: nhà đầu tư phải hỗ trợ duy tu, sửa chữa và khắc phục hư hỏng nếu có, để việc đi lại không bị gián đoạn và bảo đảm an toàn. Vì vậy, tiến độ dự án cần được đánh giá không chỉ qua công suất thiết kế, mà còn qua cách các cam kết này được thực hiện.
Chấp thuận chủ trương mới là bước mở đầu
Bốn doanh nghiệp cùng thực hiện dự án là Công ty cổ phần Xây dựng công trình IPC, Công ty cổ phần Xây dựng và Phát triển hạ tầng Tây Nguyên, Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng SD Việt Nam và Công ty cổ phần Đầu tư Ea Súp. Việc chấp thuận chủ trương đầu tư giai đoạn 1 xác lập hướng triển khai cho nhà máy điện mặt trời quy mô lớn trên hồ Ea Súp Thượng, nhưng khối lượng thủ tục và hạ tầng đi kèm vẫn đáng kể. Có thể xem đây là bước tiến đáng chú ý trong việc bố trí điện mặt trời nổi trên mặt nước; thước đo thực chất sẽ là khả năng hoàn thành các điều kiện về đất đai, môi trường, thủy lợi và đấu nối đúng tiến độ.
