Đột quỵ là cấp cứu, không phải lúc tìm An cung
Đột quỵ cấp cứu là tình trạng não bị tổn thương đột ngột do tắc mạch (nhồi máu) hoặc vỡ mạch (xuất huyết), diễn tiến từng phút khiến tế bào não chết nhanh và người bệnh bắt buộc phải được chẩn đoán, điều trị ngay tại bệnh viện, tuyệt đối không tự xử trí tại nhà bằng các thuốc truyền thống như An cung ngưu hoàng hoàn. Đây không phải chuyện “thử xem sao” rồi mới gọi cấp cứu, mà là cuộc chạy đua với thời gian. Khi một người đang khỏe mạnh đột ngột yếu hoặc liệt một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, lú lẫn, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội, gia đình cần nghĩ ngay đến khả năng đột quỵ và gọi cấp cứu lập tức, không được trì hoãn để tìm thuốc.
Trường hợp cụ ông rơi đũa: 24 giờ chờ An cung, não tổn thương lan rộng
Câu chuyện cụ ông 75 tuổi đang ăn cơm bỗng rơi đũa, lú lẫn, yếu tay trái rồi được cho uống An cung thay vì đưa đi viện là ví dụ điển hình cho cái giá của chậm trễ điều trị đột quỵ. Gia đình chờ một ngày xem thuốc An cung truyền thống “phát huy tác dụng”; đến khi cụ yếu liệt nửa người trái, lú lẫn, phải ngồi xe lăn mới đưa vào bệnh viện. Kết quả chụp MRI ghi nhận ổ nhồi máu bán cấp vùng đỉnh – chẩm – thái dương bên phải đã chuyển dạng xuất huyết, kích thước khoảng 54 x 39 mm, bên trong có chảy máu, kèm phù não xung quanh. Nói thẳng: 24 giờ đó là 24 giờ não bị thiếu máu, hoại tử rồi bầm máu, phù lên; mỗi giờ chậm trễ đều có thể làm mất cơ hội tái thông mạch và cứu thêm phần não còn sống.
Cơ chế nguy hiểm: phù não, chuyển dạng xuất huyết do chậm lên bệnh viện
Nhồi máu não ban đầu là vùng não bị tắc mạch, thiếu máu nuôi. Nếu bệnh nhân được đưa đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ cấp cứu trong 3–4,5 giờ đầu, một số trường hợp có thể được tái thông mạch máu bằng các phương pháp chuyên sâu, giảm kích thước vùng nhồi máu và nguy cơ phù não xuất huyết. Ngược lại, khi chậm trễ điều trị đột quỵ, ổ nhồi máu lớn dần, thành mạch yếu đi, dễ chuyển dạng xuất huyết: từ ổ thiếu máu thành ổ vừa hoại tử vừa chảy máu, kèm phù não xung quanh. Đây chính là tình trạng đã xảy ra với cụ ông nói trên: tổn thương 54 x 39 mm, chảy máu bên trong, phù não quanh ổ nhồi máu – dấu ấn của việc bỏ lỡ thời gian vàng vì gia đình ưu tiên An cung hơn là xe cấp cứu.
An cung là thuốc truyền thống, không phải “thần dược” chống đột quỵ
Điểm nguy hiểm không chỉ nằm ở bản thân An cung truyền thống, mà ở niềm tin lệch lạc: mua sẵn trong tủ thuốc để “phòng đột quỵ”, coi như viên uống chống tai biến. Cục quản lý y, dược cổ truyền đã nhấn mạnh An cung ngưu hoàng hoàn là thuốc kê đơn, phải dùng theo chỉ định và dưới giám sát của bác sĩ, các cơ sở y tế không được bán khi không có đơn. ThS.BS Đoàn Dư Mạnh khẳng định chưa có nghiên cứu khoa học uy tín chứng minh An cung là biện pháp dự phòng đột quỵ, sản phẩm này cũng không thể thay thế cấp cứu và các phương pháp điều trị đột quỵ hiện nay. Việc có sẵn một “thuốc chống đột quỵ” trong nhà tạo cảm giác đã chuẩn bị đủ, khiến người nhà chần chừ không đưa bệnh nhân đến viện, tức là tự tay cắt bỏ thời gian vàng. Đó là trách nhiệm mà không ai trong gia đình nên gánh.
Khi thấy dấu hiệu đột quỵ: quên An cung, nhớ gọi cấp cứu
Điểm mấu chốt cần thay đổi là phản xạ của gia đình khi gặp dấu hiệu đột quỵ. Một người đang khỏe mạnh bỗng yếu hoặc liệt nửa người, méo miệng, nói khó, lú lẫn, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội là cảnh báo đỏ, phải coi là trường hợp nghi ngờ đột quỵ. Khi đó, việc đúng duy nhất là gọi cấp cứu và đưa đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt, không chờ đợi thuốc hay tìm mẹo dân gian. Các chuyên gia nhấn mạnh thời gian tốt nhất để can thiệp tái thông mạch máu ở một số bệnh nhân nhồi máu não cấp là trong những giờ đầu, thường 3–4,5 giờ từ khi khởi phát; càng trì hoãn, người bệnh càng có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội điều trị tối ưu. Kết luận rõ ràng: khi nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là đưa người bệnh đến bệnh viện, không phải tìm An cung cho uống.
