Đột quỵ cấp tính không phải chuyện “uống một viên cho yên tâm”
Đột quỵ cấp tính là tình trạng dòng máu lên não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ đột ngột, khiến từng phút trôi qua đều làm hàng triệu tế bào thần kinh chết đi vĩnh viễn, nên mọi sự trì hoãn điều trị – kể cả vì uống An Cung hay bất kỳ thuốc dân gian nào – đều có thể đổi bằng tàn phế hoặc tử vong. Đó không phải cơn bệnh nhẹ có thể “thử thuốc” trước rồi mới tính đường đến viện; đó là cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian và với chính sự hiểu lầm của người nhà về các loại thuốc truyền thống. Câu chuyện cụ ông 75 tuổi đang ăn cơm thì bất ngờ rơi đũa, lú lẫn, yếu tay trái nhưng gia đình không gọi cấp cứu mà cho uống An Cung là một ví dụ điển hình cho sai lầm nguy hiểm này. Sau một ngày chờ đợi công dụng của viên hoàn, cụ nhập viện trong tình trạng yếu nửa người trái, lú lẫn, phải ngồi xe lăn – tức đã đi qua gần như toàn bộ cơ hội vàng để tái thông mạch máu và cứu não.
Cửa sổ vàng 3–4,5 giờ: khoa học thần kinh, không phải mê tín
Trong y học thần kinh, “cửa sổ vàng 4,5 giờ” không phải khẩu hiệu quảng cáo mà là kết quả của hàng loạt nghiên cứu: ở một số bệnh nhân nhồi máu não cấp, thời gian tốt nhất để can thiệp tái thông mạch máu chỉ nằm trong vài giờ đầu, với mốc khoảng 3–4,5 giờ từ khi khởi phát là quyết định đối với một số phương pháp điều trị. Sau mốc này, vùng não thiếu máu sẽ hoại tử, chuyển dạng xuất huyết hoặc phù não, cơ hội phục hồi gần như không thể đảo ngược. Trường hợp cụ ông 75 tuổi cho thấy hậu quả của việc bỏ qua cửa sổ vàng: MRI cho thấy ổ nhồi máu bán cấp vùng đỉnh – chẩm – thái dương bên phải đã chuyển dạng xuất huyết, kích thước khoảng 54 x 39 mm, kèm chảy máu và phù não xung quanh. Khi tổn thương đã lớn như vậy, bác sĩ chỉ còn có thể hạn chế thêm biến chứng, chứ không thể đưa người bệnh trở lại trạng thái trước đột quỵ. Mỗi phút chờ An Cung tan trong dạ dày là thêm một phần não bị chết.
An Cung và thuốc truyền thống: không có chỗ trong cấp cứu đột quỵ
Thực tế khó chịu nhưng cần nói thẳng: An Cung điều trị đột quỵ cấp tính là một niềm tin sai lầm. Sản phẩm mang tên “An Cung” được quảng cáo như “viên uống chống đột quỵ”, “thuốc phòng đột quỵ”, thậm chí khuyên mua sẵn để dùng ngay khi người thân có dấu hiệu nghi ngờ. Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh nhấn mạnh sản phẩm này không thể thay thế các phương pháp cấp cứu đột quỵ hiện đại. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cũng khẳng định An Cung không phải “thần dược” như nhiều người lầm tưởng và càng không phải thứ có thể uống định kỳ “3 tháng một viên” để phòng bệnh. Đáng lo hơn, hàng nghìn hộp An Cung giả đã bị phát hiện lưu hành, cho thấy mức độ hỗn loạn của thị trường “thuốc phòng đột quỵ” và rủi ro khi người dân bỏ tiền mua sản phẩm không rõ nguồn gốc. Cục An toàn thực phẩm đã phải yêu cầu sàn thương mại điện tử rà soát, xác minh và gỡ bỏ thông tin, đồng thời ngừng kinh doanh một số sản phẩm An Cung bị cảnh báo. Nhưng ngay cả khi là hàng thật, thực phẩm bảo vệ sức khỏe vẫn không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Những phút đầu tiên: rơi đũa, yếu tay trái là lý do để gọi cấp cứu
Đột quỵ não gồm hai nhóm chính: nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch. Triệu chứng ban đầu có thể giống nhau, nhưng cách điều trị hoàn toàn khác; không ai có thể nhìn qua vài biểu hiện rồi tự quyết định nên uống An Cung hay thuốc nào đó cho “an toàn” ở nhà. Một người đang khỏe mạnh bỗng yếu hoặc liệt một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, lú lẫn, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội phải được coi là nghi ngờ đột quỵ và đưa đến bệnh viện ngay. Điều khiến nhiều gia đình mất cơ hội cứu người thân là họ chờ “yếu hẳn nửa người” mới đi viện. Trong khi đó, dấu hiệu có thể rất kín đáo: đang cầm đũa rồi bất ngờ làm rơi, không điều khiển được một tay, nói hoặc hiểu lời bất thường cũng đã là tiếng chuông báo động. Cho uống bất kỳ thứ gì – từ An Cung đến lá thuốc – đều không chỉ lãng phí thời gian mà còn tăng nguy cơ sặc ở người đang rối loạn ý thức hoặc khó nuốt.
Bài học chung: mất niềm tin vào bác sĩ nhưng lại tin vào “thần dược”
Câu chuyện đột quỵ vì An Cung chỉ là một lát cắt của bức tranh lớn: người bệnh mất niềm tin vào điều trị y khoa nhưng lại dễ tin vào các phương pháp chưa kiểm chứng. Một người đàn ông 53 tuổi bỏ điều trị đái tháo đường để dùng lá cây theo lời “thần y” rồi quay lại bệnh viện trong hôn mê, đường huyết lên tới 50 mmol/L. Một thai phụ 23 tuổi không chấp nhận chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, bỏ theo dõi và chế độ ăn bác sĩ thiết kế, và nhập viện khi tim thai đã ngừng đập. Một bệnh nhân khác từ chối phác đồ điều trị, tự dùng thực phẩm chức năng, đến khi suy thận, tổn thương võng mạc, rồi ngừng tim ở tuổi 43. Điểm chung, như bác sĩ Dương Minh Tuấn phân tích, là họ từ chối phác đồ rõ ràng nhưng sẵn sàng bỏ tiền cho thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng được quảng cáo “gia truyền”, “thải độc”, “ổn định đường huyết”. Trong đột quỵ, kiểu trì hoãn điều trị này càng tàn khốc: mỗi phút trì hoãn đều có thể làm mất cơ hội tiếp cận điều trị tối ưu. Phòng đột quỵ không nằm trong viên hoàn nào, mà ở việc kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch, tuân thủ điều trị, ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên và giữ lối sống lành mạnh.
