Giáo sư X, một biểu tượng vượt khỏi phim siêu anh hùng
Giáo sư X là nhân vật người thầy dị nhân do Patrick Stewart thủ vai trong loạt phim X-Men, hình tượng dùng trí tuệ và đối thoại để bảo vệ cộng đồng của mình, đồng thời tìm kiếm sự chung sống với con người. Với vai diễn ấy, Stewart không chỉ bước vào dòng phim siêu anh hùng mà còn trao cho khán giả một gương mặt điềm tĩnh, giàu lòng trắc ẩn giữa những câu chuyện về năng lực phi thường. Ông qua đời ngày 28 tháng 10, hưởng thọ 86 tuổi. Nhìn lại sự nghiệp, Giáo sư X là một trong hai nhân vật định hình hình ảnh ông trong trí nhớ của khán giả quốc tế. Sức nặng của vai diễn không nằm ở quyền năng ngoại cảm, mà ở niềm tin Xavier đặt vào đối thoại và sự tôn trọng khác biệt.
Stewart lần đầu vào vai Charles Xavier trong X-Men năm 2000. Từ đó, Giáo sư X trở thành điểm tựa tinh thần của nhóm dị nhân và là gương mặt gắn bó lâu dài với thương hiệu. Cách ông diễn tiết chế khiến Xavier có uy quyền mà không cần phô trương; sự dịu dàng trong phong thái cũng không làm suy yếu lập trường kiên định. Đây là lựa chọn diễn xuất đáng nhớ: Stewart khiến một nhân vật có năng lực áp đảo hiện lên trước hết như người thầy biết lắng nghe.
Một người thầy đứng giữa định kiến và đối thoại
Giáo sư X tin dị nhân và con người có thể chung sống nếu biết tôn trọng khác biệt. Niềm tin ấy đặt ông vào thế đối lập với Magneto, người bạn cũ cho rằng dị nhân phải dùng sức mạnh để tự bảo vệ. Nhờ Stewart và Ian McKellen, bất đồng giữa hai nhân vật không bị thu hẹp thành cuộc đấu giữa thiện và ác; nó trở thành tranh luận về định kiến, sự an toàn và cái giá của lòng khoan dung. Chính chiều sâu đó giúp phim X-Men có sức sống vượt khỏi những màn đối đầu siêu năng lực. Xavier không phải lúc nào cũng đúng, nhưng lựa chọn đối thoại của ông khiến khán giả phải cân nhắc điều gì xảy ra khi một cộng đồng bị sợ hãi và gạt ra bên lề.
Ban đầu, Stewart do dự nhận lời vì cho rằng X-Men là tác phẩm giả tưởng và ông đã trải nghiệm thể loại này với Star Trek. Tuy nhiên, lời mời đã mở ra một chương khác trong sự nghiệp: ông tiếp tục trở lại ở nhiều phim, gồm X2: X-Men United, X-Men: The Last Stand, X-Men: Days of Future Past và Logan. Trong Logan, Xavier hiện lên ở chặng cuối đời, đối diện tuổi già, bệnh tật và những biến động của chính mình. Sự mong manh ấy khiến vai diễn thêm ám ảnh, bởi người thầy từng dẫn dắt người khác nay cũng cần được nhìn bằng lòng cảm thông.
Jean-Luc Picard và di sản hai vai diễn
Nếu Giáo sư X đưa Stewart vào ký ức của khán giả phim siêu anh hùng, Jean-Luc Picard trong Star Trek: The Next Generation là vai diễn đưa ông đến với công chúng truyền hình toàn cầu. Năm 1987, ông được chọn vào vai thuyền trưởng; loạt phim kéo dài 7 mùa với 178 tập, phát sóng từ năm 1987 đến 1994. Picard điềm tĩnh, coi trọng lý trí và đối thoại, khác xa hình dung thuyền trưởng chỉ dựa vào hành động. Stewart từng lo vai truyền hình dài tập sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp sân khấu, rồi lại sợ Picard trở thành cái bóng bao trùm mình sau khi loạt phim kết thúc. Những băn khoăn ấy cho thấy sức nặng của nhân vật, nhưng cũng không ngăn ông tiếp tục diễn trên sân khấu và thử sức với các hình tượng khác.
Có thể nhớ Patrick Stewart qua nhiều thập niên sân khấu và màn ảnh, nhưng với khán giả quốc tế, Giáo sư X và Jean-Luc Picard vẫn là hai cột mốc nổi bật nhất. Một người tin vào khả năng hòa giải giữa các cộng đồng; người kia lãnh đạo con tàu giữa những khác biệt về văn minh, đạo đức và chính trị. Cả hai đều được định hình bởi trí tuệ, sự điềm tĩnh và trách nhiệm hơn là sức mạnh đơn thuần. Di sản của Stewart vì thế không chỉ là hai nhân vật nổi tiếng: đó là cách ông biến những vai diễn trong các thương hiệu lớn thành hình tượng có sức ảnh hưởng lâu dài. Giáo sư X vẫn là một trong những dấu ấn khó phai nhất của ông.
