Người thầy không dừng lại ở bục giảng
Người thầy đại học là người vừa mở lối cho tri thức bằng giảng dạy và nghiên cứu, vừa giúp học trò trưởng thành để tự mình đóng góp cho xã hội. Hai hành trình của giáo sư Trần Doãn Sơn và giáo sư Chu Phạm Ngọc Sơn làm rõ một quan niệm đáng quý: thành tựu khoa học có ý nghĩa hơn khi gắn với con người, từ người học đến cộng đồng thụ hưởng.
Ở giáo sư Trần Doãn Sơn, dấu ấn ấy hiện lên qua những thiết bị chế biến nông sản và thực phẩm được phát triển cùng cộng sự, đồng thời qua những học trò tiếp tục theo đuổi công việc nghiên cứu. Ở giáo sư Chu Phạm Ngọc Sơn, đó là sự gắn bó suốt đời giữa nghiên cứu hóa học, giảng dạy và việc xây dựng nền tảng cho hoạt động khoa học. Hai con đường khác nhau, nhưng cùng nhắc rằng người thầy không chỉ truyền đạt điều mình biết: họ còn tạo điều kiện để người khác bước tiếp.
Trần Doãn Sơn: sáng chế gắn với đời sống, tự hào ở học trò
Với 11 bằng sáng chế và giải pháp hữu ích, 13 đề tài nghiên cứu các cấp cùng khoảng 40 bài báo khoa học, giáo sư Trần Doãn Sơn có một sự nghiệp nghiên cứu đáng kể. Nhưng điều ông xem là niềm tự hào không chỉ nằm trong hồ sơ thành tích: đó là được chứng kiến học trò trưởng thành, theo đuổi con đường riêng và đóng góp cho xã hội.
Trong gần 50 năm làm việc tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, ông vừa giảng dạy vừa tìm cách đưa ý tưởng khoa học vào thực tiễn. Từ máy chế biến hạt điều, thiết bị rang cà phê đến dây chuyền làm bánh, hướng nghiên cứu của ông khởi đi từ những vướng mắc cụ thể của sản xuất. Câu chuyện bánh tráng cho thấy sự bền bỉ ấy: trước khoảng cách giữa cách làm thủ công và yêu cầu vệ sinh của thị trường, ông dành gần hai năm điều chỉnh để hoàn thiện dây chuyền tự động. Nghiên cứu, với ông, vừa nâng giá trị nông sản vừa mở cơ hội cho học trò góp sức.
Chu Phạm Ngọc Sơn: một đời trọng thầy, thương trò
Con đường của giáo sư Chu Phạm Ngọc Sơn được ông gói ghém trong những điều giản dị mà đòi hỏi sự bền lòng: trọng thầy, thương trò, đam mê nghiên cứu và giảng dạy, gắn bó với đất nước. Đối với sinh viên khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, ông được coi là “người thầy của những người thầy”. Ông qua đời ngày 11/8/2024.
Nghiên cứu của ông hướng đến những vấn đề thiết thực, từ cải tạo đất phèn, đất mặn bằng nguồn đá vôi trong nước đến hóa học ứng dụng và phân tích an toàn thực phẩm. Ông cũng tham gia xây dựng Trung tâm Dịch vụ Phân tích Thí nghiệm Thành phố Hồ Chí Minh, rồi giữ vai trò Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố. Với ông, đào tạo người làm khoa học giỏi chuyên môn, vững đạo đức là một phần của trách nhiệm nghiên cứu. Niềm đam mê trong phòng thí nghiệm vì thế không tách rời sự tận tâm với học trò và xã hội.
Hai hành trình, một thước đo về nghề giáo
Điểm gặp nhau giữa hai giáo sư không phải là cùng một chuyên ngành hay một kiểu thành tựu. Trần Doãn Sơn nổi bật với những giải pháp kỹ thuật đưa vào sản xuất và niềm vui nhìn học trò trưởng thành qua công việc; Chu Phạm Ngọc Sơn để lại dấu ấn qua nghiên cứu hóa học, giảng dạy và việc gây dựng các thiết chế khoa học. Riêng biệt trong phương thức, họ cùng đặt tri thức vào mối quan hệ với người khác.
Đó là thước đo thuyết phục hơn việc chỉ đếm công trình hay danh hiệu: nghiên cứu có ích đến đâu, và sau người thầy có bao nhiêu thế hệ đủ năng lực đi tiếp? Đam mê nghiên cứu không làm giảm trách nhiệm với học trò; ngược lại, nó cho người học một con đường để quan sát, thực hành và tiếp nối. Hai cuộc đời cho thấy tiếng “Thầy” được giữ gìn bằng sự tận tụy lâu dài: với tri thức, với người học và với những nhu cầu của xã hội.
