Tàu vàng dưới lòng đất: Cột mốc thử nghiệm hay bước ngoặt metro Hà Nội?
Đoàn tàu dát vàng chạy thử dưới lòng đất Hà Nội là một mô hình tàu điện ngầm tự động được doanh nghiệp phát triển nhằm kiểm chứng công nghệ, thử tải và đề xuất giải pháp cho hệ thống tàu metro Hà Nội trong bối cảnh Thủ đô cần hàng trăm kilomet đường sắt đô thị mới để giảm áp lực giao thông công cộng và tái định hình hạ tầng Hà Nội tương lai.
Chiều 28/5, tại khu vực 321 Vĩnh Hưng, một đoàn tàu điện với lớp vỏ màu vàng nổi bật đã được đưa vào chạy thử trên đoạn đường ngầm dài 70 m, công trình do một tập đoàn tư nhân thực hiện trong khuôn khổ dự án nghiên cứu tàu điện ngầm của doanh nghiệp. Đoàn tàu có trọng tải khoảng 10 tấn, được thiết kế để chở 80 hành khách, và trong buổi chạy thử còn được thử tải cao hơn mức thiết kế. Về chi phí, phương tiện được cho là ban đầu chế tạo khoảng 1,5 tỷ đồng và sau khi mạ vàng có giá trị khoảng 9 tỷ đồng. Song điều quan trọng hơn lớp vỏ mạ vàng là đây vẫn chỉ là mô hình thử nghiệm nội bộ, chưa phải tàu metro khai thác thương mại cho người dân.
Thiết kế 80 khách và tham vọng nối vào tuyến Văn Cao – Hòa Lạc
Đoàn tàu mạ vàng trị giá khoảng 9 tỷ đồng, được thiết kế chở 80 khách, cho thấy doanh nghiệp muốn chứng minh rằng họ có thể phát triển một mẫu phương tiện nhỏ gọn, tự động và phù hợp với các đường hầm đô thị ngắn. Tàu được giới thiệu là vận hành tự động, không cần người lái, có hệ thống theo dõi độ lún, độ nghiêng, độ võng và vệ sinh trong quá trình thử nghiệm. Đoạn hầm 70 m nơi tàu chạy được thi công bằng phương án đào hở, dùng cọc ly tâm và các tấm panel lắp ghép phía trên.
Ý tưởng thử nghiệm này được thúc đẩy sau khi doanh nghiệp tiếp cận thông tin về phương án xây dựng tuyến metro Văn Cao – Hòa Lạc, một phần của tuyến đường sắt đô thị số 5 với tổng chiều dài khoảng 39,58 km, 20 nhà ga (6 ga ngầm) và tổng mức đầu tư 72.300 tỷ đồng. Doanh nghiệp bày tỏ mong muốn được thi công thử khoảng 1 km trên tuyến này nếu được chấp thuận. Tuy nhiên, chưa có thông tin chính thức nào cho thấy mẫu tàu mạ vàng hoặc công nghệ thi công này sẽ được chọn cho tuyến metro, nên hiện tại nó vẫn là một đề xuất hơn là lời giải chắc chắn.
Nga ngỏ ý hỗ trợ và giấc mơ “cung điện dưới lòng đất” tại Hà Nội
Trong khi khu vực Vĩnh Hưng thử nghiệm mô hình tàu điện ngầm tư nhân, ở cấp độ chiến lược, Hà Nội nhận được lời ngỏ ý hỗ trợ xây metro từ Liên bang Nga, với kỳ vọng biến hệ thống này thành một biểu tượng hợp tác tương tự các công trình lịch sử từng có. Thủ đô Moscow hiện có mạng lưới 306 nhà ga với tổng chiều dài hơn 500 km, phục vụ trên 8 triệu lượt hành khách mỗi ngày và được xem là một trong những mạng lưới giao thông công cộng hiệu quả nhất châu Âu.
Một điểm khiến Hà Nội đặc biệt chú ý là kiến trúc của metro Moscow: từ khi tuyến đầu tiên khai trương, nhiều nhà ga được thiết kế như những “cung điện dưới lòng đất” với đá cẩm thạch, đá granite, tranh khảm, phù điêu, tượng đồng và đèn pha lê. Những ga như Komsomolskaya hay Mayakovskaya được xem là công trình kiến trúc nổi tiếng chứ không chỉ là điểm trung chuyển. Theo mô tả, người dân Moscow “di chuyển đều đặn như đồng hồ qua một mê cung ngầm chứa đầy những kho báu”, trong một hệ thống vẫn giữ triết lý “mang những cung điện đến với người dân”. Nếu Hà Nội chọn hợp tác, tham vọng tạo ra các ga metro mang bản sắc riêng hoàn toàn không phải viễn cảnh xa vời.
Giữa tàu vàng và metro tương lai: Khi nào Hà Nội có mạng lưới hoàn chỉnh?
Dù hình ảnh tàu vàng chạy dưới lòng đất gợi liên tưởng thú vị về các hành trình đường sắt đô thị, cần nhìn rõ rằng đây mới là mô hình thử nghiệm tại công trình của doanh nghiệp, chưa phải tàu metro Hà Nội đưa vào khai thác để phục vụ người dân hay du khách. Tàu tại Vĩnh Hưng hiện vẫn ở giai đoạn thử nghiệm; việc nó có trở thành một phần của giao thông công cộng hoặc du lịch hay không phụ thuộc vào việc đánh giá, thẩm định và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Với lời ngỏ ý hỗ trợ từ Nga, bức tranh tương lai càng nhiều màu sắc nhưng cũng thêm phức tạp. Từ một mong muốn đến một tuyến metro cụ thể vẫn còn khoảng cách: dự án phải qua nghiên cứu, thu xếp vốn, lựa chọn công nghệ, đàm phán và phê duyệt đầu tư trước khi khởi công. Điều đó nghĩa là thời điểm hệ thống metro dưới lòng đất chính thức khai thác vẫn chưa được xác định. Trong lúc này, tàu vàng nên được nhìn như một phép thử táo bạo cho hạ tầng Hà Nội: nó không trả lời câu hỏi “khi nào”, nhưng cho thấy các bên đã bắt đầu nghiêm túc tìm kiếm lời giải.
