Từ bảo hiểm y tế toàn dân đến tham vọng khám sức khỏe mỗi người mỗi năm
Bảo hiểm y tế toàn dân là chính sách y tế công cộng hướng đến việc mọi người dân đều được bảo đảm quyền khám chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm y tế, kết hợp các hoạt động khám sức khỏe sàng lọc định kỳ để phòng ngừa bệnh tật, giảm chi phí điều trị về lâu dài và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu trong cộng đồng. Cà Mau đang là một trong những địa phương hiếm hoi biến khẩu hiệu này thành thực tế. Tính đến hết tháng 8, tỉnh có gần 2,1 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, đạt trên 102,2% kế hoạch giao, tương đương 100% dân số được bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân. Đi cùng độ phủ là yêu cầu chất lượng: người dân phải được khám định kỳ, được phát hiện bệnh sớm thay vì chờ đến khi bệnh nặng mới sử dụng thẻ. Chính vì vậy, chủ trương mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm không chỉ là mục tiêu chuyên môn mà là bước tiếp theo hợp lý của một hệ thống an sinh đã đủ rộng nhưng cần sâu hơn.
Chiến dịch 45 ngày: vì sao Cà Mau chấp nhận “tăng tốc” thay vì chờ đợi
Điểm đáng chú ý trong cách Cà Mau triển khai chính sách y tế công cộng là sự kết hợp giữa kế hoạch dài hơi và chiến dịch cao điểm mang tính tổng lực. Sáng 15/9, chính quyền xã Hòa Bình phối hợp Sở Y tế tỉnh và một bệnh viện tuyến trên ở Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức lễ ra quân đợt cao điểm 45 ngày nhằm đẩy nhanh tiến độ khám sức khỏe định kỳ, khám sức khỏe sàng lọc cho người dân. Ngay tại lễ ra quân, 300 suất khám, tư vấn, sàng lọc và cấp thuốc miễn phí đã được triển khai, cho thấy quyết tâm không để khẩu hiệu dừng trên giấy. Theo ngành y tế, trước khi bước vào cao điểm, tỉnh đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho hơn 80% người dân trên địa bàn. Việc phát động chiến dịch 45 ngày vì thế không phải để “chạy chỉ tiêu”, mà để đóng nốt khoảng trống còn lại, đảm bảo kế hoạch khám sức khỏe sàng lọc toàn dân được hoàn thành trước thời hạn tỉnh phấn đấu là hết tháng 10.
Lợi ích thực chất: người già không còn phải “đánh vật” với tuyến trên
Thành công của một chương trình bảo hiểm y tế toàn dân không thể đo bằng số thẻ phát hành, mà bằng trải nghiệm thực tế của người có nhu cầu khám chữa bệnh. Câu chuyện của ông Lê Văn Năm ở xã Hòa Bình cho thấy giá trị của khám sức khỏe sàng lọc gần dân: nhờ đến điểm khám tập trung, ông được bác sĩ xác định bị cườm mắt và tư vấn hướng điều trị kịp thời. Với người cao tuổi như bà Trương Kim Tuyết, việc được khám ngay tại địa phương giúp bà giảm đáng kể thời gian và công sức đi lại; bà mô tả cảnh lên tuyến trên phải chờ 2–3 giờ mới được khám, trong khi bản thân vừa lớn tuổi vừa bị cao huyết áp, ngồi chờ lâu dễ choáng. Khi địa phương tổ chức khám sức khỏe sàng lọc gần nhà, có người hướng dẫn tận tình, người già mừng vì y tế không còn là hành trình gian nan mà trở thành dịch vụ tiếp cận được ở ngay cộng đồng. Đây mới là thước đo quan trọng của phòng ngừa bệnh tật có ý nghĩa xã hội.
Hạ tầng chính sách phía sau con số 100% thẻ bảo hiểm
Để đạt mốc 100% người dân khám chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm y tế, Cà Mau không chỉ dựa vào tuyên truyền mà còn thiết kế một loạt công cụ chính sách y tế công cộng. Cuối tháng 6, Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai các nhiệm vụ trọng tâm năm nhằm mở rộng diện bao phủ, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ bảo hiểm trên địa bàn. Kế hoạch yêu cầu 100% xã, phường giao chỉ tiêu phát triển bảo hiểm đến từng khóm, ấp, đồng thời rà soát doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh doanh để mở rộng đối tượng tham gia. Tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, phấn đấu tỷ lệ chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng qua phương thức thanh toán không dùng tiền mặt đạt 84%, trong khi chi trả một lần và trợ cấp thất nghiệp đạt 99%. Những biện pháp này tạo nền tảng kỹ thuật và tổ chức để hệ thống chăm sóc sức khỏe gắn kết với an sinh tài chính thay vì hoạt động rời rạc.
Có thể nhân rộng mô hình Cà Mau, nhưng không thể sao chép nguyên trạng
Câu hỏi đặt ra là: các địa phương khác có thể học Cà Mau ở mức nào? Việc đạt 100% bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân với gần 2,1 triệu người tham gia cùng chiến dịch khám sức khỏe sàng lọc toàn dân trong 45 ngày là một bước tiến đáng kể, nhưng đi kèm những thách thức không nhỏ. Chính lãnh đạo tỉnh cũng xác định, sau khi triển khai trong năm đầu, Cà Mau sẽ đánh giá, rút kinh nghiệm để xây dựng phương án thực hiện năm sau theo hướng không chỉ khám, sàng lọc mà phải gắn với điều trị phù hợp điều kiện thực tế của từng địa bàn. Điều này thừa nhận rằng mô hình hiện tại vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Với những nơi kinh tế còn khó khăn, việc phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện, giảm nợ bảo hiểm, bổ sung đội ngũ giám định viên vốn đã là bài toán khó. Đòi hỏi họ đồng thời tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho hơn 80% dân số, rồi tiến tới 100%, sẽ cần cách triển khai linh hoạt, chọn ưu tiên rõ ràng thay vì cố gắng sao chép trọn bộ mô hình Cà Mau.
