Chương trình khám sức khỏe toàn dân: bước ngoặt quản lý sức khỏe cộng đồng
Khám sức khỏe toàn dân ở TP.HCM là chương trình tổ chức khám và lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng người dân, triển khai đồng bộ tại nhiều tuyến y tế, cho phép người dân chủ động chọn nơi khám phù hợp với nơi sinh sống và làm việc, đồng thời kết nối dữ liệu vào nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng để chính quyền theo dõi, phân tích và điều chỉnh chính sách y tế sát với thực tế hơn. Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn của ngành y tế mà là chiến lược dài hạn để đưa chăm sóc sức khỏe dựa trên dữ liệu đến từng khu phố, từng hộ gia đình. Đến 14 giờ ngày 12/8, thành phố đã ghi nhận hơn 2,17 triệu người được khám sức khỏe toàn dân và lập hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt 16,44% dân số theo kế hoạch. Con số này cho thấy quy mô chương trình TP.HCM chương trình sức khỏe không còn là thử nghiệm nhỏ lẻ mà là một chiến dịch y tế công cộng thực sự. Đáng chú ý, có 22 xã, phường đạt tỷ lệ khám trên 30%, trong đó phường An Nhơn Tây đạt gần 70% dân số được khám. Những địa bàn đi trước chứng minh khi cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, chương trình có thể tăng tốc rõ rệt.
Giải pháp chưa có tiền lệ: linh hoạt địa giới, kết nối dữ liệu
Điểm đáng khen của chương trình khám sức khỏe toàn dân lần này là việc dám thay đổi cách làm cũ. Theo cơ quan quản lý y tế, thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có những giải pháp mới, chưa có tiền lệ như khám sức khỏe không phụ thuộc địa giới hành chính tại các bệnh viện công lập. Nói thẳng, việc bỏ rào cản “hộ khẩu” trong khám sức khỏe định kỳ là bước đi đúng hướng vì cuộc sống đô thị không còn gói gọn trong một phường, một quận. Cách tổ chức này giúp người dân lựa chọn cơ sở khám phù hợp với nơi sinh sống, làm việc và điều kiện đi lại, giảm cảnh người lao động phải quay về địa phương cư trú chỉ để hoàn thành một lần khám bắt buộc. Song song đó, hệ thống bệnh viện được kết nối với nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng và xây dựng hệ thống theo dõi tiến độ khám theo từng địa bàn để phát hiện xã, phường có tiến độ chậm và có giải pháp hỗ trợ kịp thời. Đặt dữ liệu lên bàn và soi vào từng khu vực là cách quản lý sức khỏe thông minh thay vì chạy theo phong trào.
Khoảng cách tiến độ và vấn đề tổ chức ở cơ sở
Tuy chương trình TP.HCM chương trình sức khỏe đã có nền tảng tổ chức và năng lực khám khá đầy đủ, tiến độ giữa các địa phương lại chênh lệch rõ rệt. Có nơi đạt khoảng 70% dân số đã được khám, trong khi một số nơi còn dưới 5%. Đây không phải là sự khác biệt về chất lượng bệnh viện, mà là sự khác biệt về cách tổ chức và mức độ ưu tiên ở cấp cơ sở. Phân tích từ ngành y tế cho thấy nguyên nhân chủ yếu không nằm ở năng lực cung ứng dịch vụ y tế mà ở công tác tổ chức thực hiện tại địa phương. Một số xã, phường chưa huy động đầy đủ sự tham gia của cả hệ thống chính trị, vẫn xem nhiệm vụ khám sức khỏe là việc riêng của ngành y tế; việc rà soát danh sách đối tượng cũng chưa thật đầy đủ. Khi chính quyền cơ sở không coi đây là nhiệm vụ chung, chương trình khám sức khỏe toàn dân dễ bị đẩy xuống hàng ưu tiên thứ yếu so với các việc nóng khác. Từ góc độ người dân, điều này đồng nghĩa nếu địa phương chậm trễ, bạn cần chủ động hơn trong việc tự tìm đến các cơ sở khám được phép tham gia chương trình.
Tăng tốc bằng phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”
Thời gian dành cho chương trình không còn nhiều, nên việc tăng tốc không thể dựa vào khẩu hiệu chung chung. Cơ quan y tế đã kiến nghị chính quyền thành phố chỉ đạo các xã, phường huy động cả hệ thống chính trị tham gia, tổ chức thực hiện theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để bảo đảm không bỏ sót người dân. Đây là cách tiếp cận trực diện, buộc chính quyền cơ sở không thể ngồi chờ người dân tự đến trạm y tế. Song song, các sở, ngành được yêu cầu rà soát nhóm cán bộ, công chức, viên chức để tổ chức khám sức khỏe theo quy định; ngành giáo dục tổ chức khám cho học sinh từ năm học mới; cơ quan bảo hiểm xã hội phối hợp cung cấp số liệu về nhóm lao động chính thức; ban quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp đôn đốc doanh nghiệp khám sức khỏe định kỳ cho người lao động. Về phía ngành y tế, nguồn lực toàn ngành tiếp tục được huy động, kết nối các bệnh viện với 168 xã, phường và tổ chức khám không phụ thuộc địa giới hành chính. Nếu các nhóm lao động chính thức, học sinh, công chức được “quét” trước, hệ thống cơ sở sẽ có nhiều thời gian hơn để tập trung vào nhóm dân cư khó tiếp cận.
Người dân nên tận dụng chương trình và chủ động theo dõi sức khỏe
Điểm mạnh lớn nhất của chương trình khám sức khỏe toàn dân không chỉ nằm ở số lượng người được khám mà ở việc lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng cá nhân. Khi dữ liệu khám được nhập lên nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng, mỗi lần bạn đi khám sau này không còn là một sự kiện đơn lẻ mà là phần tiếp nối của bức tranh sức khỏe lâu dài. Tuy các tài liệu chính thức chưa nói nhiều về phát hiện bệnh sớm hay sàng lọc bệnh mạn tính, nhưng rõ ràng nếu người dân đi khám đầy đủ và quay lại theo hướng dẫn, hệ thống y tế sẽ có đủ dữ liệu để nhận ra các dấu hiệu bất thường sớm hơn. Về phía người dân, điều hợp lý nhất lúc này là coi đây như một cơ hội kiểm tra sức khỏe định kỳ không mất công tìm hiểu quy trình phức tạp. Chuẩn bị sẵn các thông tin y tế cá nhân như bệnh nền, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, các lần điều trị trước để khi vào khám, bác sĩ có cái nhìn đầy đủ hơn. Sau khi hoàn tất, nên chủ động hỏi cách truy cập thông tin hồ sơ sức khỏe điện tử và lịch tư vấn hoặc khám lại nếu có. Ở đô thị đông gần 2,17 triệu người đã được khám đến nay, ai biết sử dụng dữ liệu sức khỏe của mình sẽ là người hưởng lợi nhiều nhất từ chương trình.
