Tiêu chuẩn sạc xe điện mới: Sạc chung là “luật chơi” bắt buộc
Tiêu chuẩn sạc xe điện mới là bộ quy định kỹ thuật và vận hành bắt buộc đối với trụ và trạm sạc tại khu vực công cộng, nhằm đảm bảo các xe điện tương thích có thể sạc chung, người dùng được cung cấp đầy đủ thông tin về giá và an toàn được kiểm soát chặt chẽ trong suốt quá trình sạc.
Thông điệp quan trọng nhất: từ 1/7/2027, trạm sạc công cộng 2027 sẽ không còn là “lãnh địa riêng” của từng hãng nữa. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 61 về quy chuẩn kỹ thuật đối với trụ và trạm sạc xe điện, buộc hạ tầng sạc bước vào một chuẩn chung rõ ràng. Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu các trạm sạc phải bảo đảm khả năng dùng chung đối với những mẫu xe điện tương thích. Đây không chỉ là chuyện kỹ thuật; đó là thay đổi về quyền lợi người dùng, về cách các doanh nghiệp xây chiến lược và cả về tốc độ điện hóa giao thông.
Quy định Bộ Công Thương: Chuẩn cổng sạc, an toàn và phạm vi áp dụng
Thông tư 61 đặt ra một khung quy định Bộ Công Thương khá chặt chẽ cho toàn bộ hệ sinh thái trạm sạc công cộng. Theo quy định mới, trạm sạc phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến cổng nối, chế độ sạc và các thông số kỹ thuật để có thể phục vụ xe điện tương thích. Nói cách khác, sạc chung mọi hãng sẽ không còn là “ưu đãi” tự nguyện, mà trở thành điều kiện bắt buộc nếu xe đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.
Khung này áp dụng cho trạm sạc tại khu vực công cộng, nơi trông giữ xe tập trung và các trạm dừng nghỉ. Các trạm sạc ngoài trời hoặc dưới mái che độc lập cũng phải tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo đảm khả năng sử dụng chung. Ngược lại, Thông tư 61 không áp dụng đối với trạm sạc nội bộ, thiết bị sạc không dây, bộ sạc đi kèm xe và một số thiết bị phục vụ thử nghiệm, nghiên cứu. Đối với các trạm sạc kinh doanh dịch vụ, đơn vị vận hành còn phải tuân thủ những quy định chuyên ngành liên quan đến xây dựng, điện lực và phòng cháy chữa cháy. Quan điểm ở đây rất rõ: hạ tầng sạc dịch vụ phải là một phần của hệ thống điện và an toàn công cộng, không thể “tự do sáng tạo” vô nguyên tắc.
Người dùng được gì: minh bạch giá, bớt “ám ảnh” kén trạm
Tác động thấy ngay nhất với người dùng là sự tiện lợi. Quy định mới hướng tới việc bảo đảm khả năng dùng chung đối với các phương tiện đáp ứng điều kiện tương thích về kỹ thuật. Điều này đồng nghĩa một người sở hữu xe điện của hãng A có thể tự tin hơn khi dừng tại trạm thuộc hãng B, miễn xe và trạm đều theo cùng tiêu chuẩn. Trong bối cảnh hiện nay, có nơi cho phép xe của nhiều hãng cùng sạc, nhưng cũng có hệ thống chủ yếu phục vụ khách hàng của chính hãng; tiêu chuẩn thống nhất là cách duy nhất để loại bỏ rào cản sạc riêng lẻ.
Một điểm tiến bộ khác là minh bạch chi phí. Người dùng phải được biết giá trước khi sạc… các trạm sạc kinh doanh dịch vụ cũng phải công khai thông tin liên quan đến chi phí. Theo quy định, người sử dụng phải được cung cấp trước và trong mỗi giao dịch các thông tin về giá, cách tính tiền và lượng điện tiêu thụ. Đây là bước đi cần thiết để dẹp bỏ cảm giác “mù mờ” khi cắm sạc, và đặt người dùng vào vị thế chủ động lựa chọn. Dữ liệu giao dịch cũng phải được bảo mật, tránh nguy cơ bị chỉnh sửa hoặc xóa trái phép, giúp hạn chế tranh chấp và gian lận.
Doanh nghiệp hạ tầng sạc: Thách thức chi phí, cơ hội mở rộng thị trường
Từ góc nhìn doanh nghiệp, tiêu chuẩn sạc xe điện thống nhất không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là bài toán chiến lược. Hiện hạ tầng trạm sạc tại Việt Nam được đầu tư theo ba nhóm chính gồm các hãng xe, hệ thống phân phối và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ độc lập. Mỗi bên đang có “luật chơi” riêng; việc phải chuẩn hóa khiến nhiều mô hình kinh doanh dựa trên “hệ sinh thái đóng” buộc phải xem lại. Các trụ sạc được sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc nhập khẩu cũng phải dán tem, công bố hợp quy và chỉ được đưa vào vận hành sau khi hoàn thành việc thử nghiệm, nghiệm thu.
Mặt khác, đây là cơ hội để các nhà đầu tư trạm sạc dịch vụ tăng công suất sử dụng và mở rộng tập khách hàng. Các trạm sạc xe điện phải được trang bị hệ thống tự động cảnh báo và ngắt điện trong những tình huống như xảy ra cháy, ngập nước hoặc quá nhiệt, điều này tạo một mặt bằng an toàn chung, giúp người dùng bớt e dè với trạm tư nhân. Về dài hạn, chuẩn chung giảm rủi ro đầu tư: doanh nghiệp có thể yên tâm thiết kế hạ tầng theo tiêu chuẩn rõ ràng, thay vì lo mỗi hãng một kiểu, mỗi thời kỳ một chuẩn khác nhau.
Lộ trình tới 2027 và xa hơn: Chuẩn chung là điều kiện nhưng không phải “phép màu”
Về thời gian, từ ngày 1/7/2027, các trạm sạc công cộng tại Việt Nam phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật để xe điện tương thích có thể sử dụng chung. Những trạm sạc điện đã được lắp đặt trước thời điểm này vẫn được phép tiếp tục sử dụng, nhưng các đơn vị vận hành phải bảo trì và bảo đảm an toàn cho hệ thống. Các trạm đang hoạt động phải được rà soát an toàn trong vòng 6 tháng. Sau ngày 1/7/2027, đơn vị vận hành có tối đa 24 tháng để khắc phục các lỗi được phát hiện. Với những phần sửa chữa, cải tạo hoặc mở rộng trạm sạc thực hiện sau đó, hệ thống phải đáp ứng quy chuẩn mới.
Việt Nam hiện có khoảng 6,7 triệu ôtô, trong đó khoảng 3% là ôtô điện, cùng khoảng 70 triệu xe máy với tỷ lệ xe điện khoảng 4,3%. Trong bối cảnh số lượng phương tiện điện tiếp tục được đặt mục tiêu gia tăng, việc chuẩn hóa trạm sạc và khả năng dùng chung giữa các xe tương thích sẽ trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông điện hóa. Tuy vậy, tiêu chuẩn chung chỉ là điều kiện cần. Điều người dùng mong chờ tiếp theo là mật độ trạm sạc tăng lên đủ dày, quy trình vận hành thân thiện và giá sạc cạnh tranh. Khi đó, quyết định chuyển sang xe điện sẽ bớt là “cú đánh cược” và trở thành lựa chọn kinh tế, tiện lợi hơn cho số đông.
