Quy chuẩn trạm sạc mới là gì và mục tiêu thật sự?
Quy chuẩn trạm sạc mới là bộ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc và trạm sạc xe điện, quy định chi tiết các yêu cầu an toàn, tương thích kỹ thuật sạc và phạm vi áp dụng đối với hạ tầng sạc công cộng, nhằm chuẩn hóa trạm sạc để hỗ trợ phương tiện giao thông chạy điện và bảo vệ người dùng cuối trong giai đoạn xe điện tăng trưởng nóng. Ngày 29/9/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 61/2026/TT-BCT kèm QCVN 32:2026/BCT, có hiệu lực từ 1/7/2027. Mục tiêu được nêu rất rõ: bảo đảm an toàn điện, phòng cháy, tương thích giữa trụ sạc và phương tiện, minh bạch thông tin và hướng tới hệ thống sạc thông minh. Nói cách khác, Nhà nước đang “kẻ vạch sân” để hạ tầng sạc xe điện không phát triển theo kiểu mạnh ai nấy làm.
Tương thích kỹ thuật: xe điện nhiều hãng có thể dùng chung sạc đến đâu?
Trọng tâm của quy chuẩn trạm sạc mới là yêu cầu tương thích kỹ thuật sạc. Các trạm sạc công cộng phải bảo đảm khả năng kỹ thuật để dùng chung cho các phương tiện giao thông đường bộ chạy điện có cổng sạc tương thích với loại đầu nối, chế độ sạc và cấu hình kỹ thuật mà trạm hỗ trợ. Nói dễ hiểu, nếu VinFast, Honda, Dat Bike hay các hãng khác cùng chọn chuẩn đầu nối phù hợp, thì về mặt kỹ thuật, xe điện dùng chung sạc là hoàn toàn khả thi. Tuy vậy, quy chuẩn chỉ tạo điều kiện cần. Khả năng tương thích không đồng nghĩa mọi xe được sạc ở mọi trạm; “Quy chuẩn quy định về cơ sở kỹ thuật. Còn việc kinh doanh của các nhà đầu tư như thế nào, có cho phép sử dụng chung hay không thì nhà đầu tư và người tiêu dùng có thể thỏa thuận”.
Chuẩn hóa hạ tầng sạc xe điện: vì sao phải làm ngay bây giờ?
Lý do của quy chuẩn trạm sạc mới không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phản ứng với một thị trường xe điện đang bùng nổ. Trong 6 tháng đầu năm nay, Việt Nam đã tiêu thụ 17.536 ô tô điện thuần, vượt tổng lượng 15.676 xe của cả năm trước. Sự gia tăng nhanh này kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng sạc xe điện, trong khi mạng lưới đang được phát triển bởi nhiều đơn vị khác nhau như VinFast, Selex, Dat Bike, Petrolimex và cả hãng ô tô truyền thống như Honda. Nếu không chuẩn hóa trạm sạc, mỗi bên một kiểu, người dùng sẽ là người chịu thiệt vì phải “đoán” xe mình hợp sạc nào. Quy chuẩn mới được xem là bước tiến để hoàn thiện hành lang pháp lý, định hướng ngành công nghiệp xe điện và mở đường cho chuẩn hóa hạ tầng sạc phục vụ phương tiện xanh.
VinFast, Dat Bike, Honda… sẽ điều chỉnh chiến lược mạng lưới sạc ra sao?
Câu hỏi lớn là: quy chuẩn trạm sạc mới làm gì với lợi thế mạng lưới của các ông lớn? Hiện VinFast thông qua V-Green quy hoạch hơn 150.000 cổng sạc cho ô tô và xe máy điện của hãng. Trong khi đó, EBOOST đã có hơn 2.500 điểm sạc, còn EV ONE sở hữu hơn 115 trụ với mục tiêu hơn 600 đầu sạc vào năm 2028. Với quy chuẩn mới, hạ tầng này không bị ép phải lập tức nâng cấp; các trụ hợp pháp vẫn tiếp tục dùng nếu bảo đảm an toàn, và các trạm đang hoạt động phải rà soát trong 6 tháng, khắc phục trong 24 tháng kể từ khi quy định có hiệu lực. Quan trọng hơn, quy định kỹ thuật không bắt buộc VinFast hay bất kỳ nhà đầu tư nào phải “mở cửa” cho đối thủ; họ vẫn có quyền chọn mô hình trạm riêng, liên kết đối tác, hay phát triển trạm đa thương hiệu.
Người dùng được gì, mất gì từ quy chuẩn mới?
Về mặt tích cực, quy chuẩn trạm sạc mới hứa hẹn giúp hạ tầng sạc xe điện phát triển đồng bộ, an toàn, thuận tiện hơn. Một khi các hãng tuân thủ cùng một “ngôn ngữ kỹ thuật”, các doanh nghiệp có thể đầu tư trạm sạc đa thương hiệu, giảm rào cản kết nối giữa thiết bị sạc và phương tiện. Điều này đặc biệt quan trọng với người dùng không có chỗ đỗ cố định hoặc không lắp được sạc tại nhà, hay nhóm thường xuyên di chuyển liên tỉnh, bởi một mẫu xe điện dù giá cạnh tranh, nhiều công nghệ, quãng đường dài cũng kém hấp dẫn nếu sạc pin phiền phức. Mặt hạn chế là quyền truy cập trạm vẫn phụ thuộc chính sách kinh doanh: xe bạn có thể tương thích về kỹ thuật, nhưng vẫn có nguy cơ bị từ chối nếu nhà vận hành chọn chiến lược “sân nhà”. Trong ngắn hạn, người dùng cần đọc kỹ chính sách trạm sạc, thay vì mặc định rằng chuẩn hóa trạm sạc đồng nghĩa mở cửa hoàn toàn.
