Robot không phải phép màu: thiết bị cần “bộ não” trước khi nói đến tự động hóa
Robot trong bối cảnh doanh nghiệp là một thiết bị phần cứng có khả năng di chuyển, cảm biến và thao tác, nhưng để thực hiện được một công việc cụ thể trong môi trường thực tế thì bắt buộc phải được cấu hình, tích hợp phần mềm và phát triển ứng dụng phù hợp, chứ không thể mua về là tự động làm mọi thứ. Nếu phải rút ra một kết luận cho thị trường robot thực tế ở Việt Nam, đó là: vấn đề lớn nhất không nằm ở giá, mà ở nhận thức robot. Khi chủ doanh nghiệp tin rằng chỉ cần đặt mua một con robot là có ngay giải pháp tự động, họ đang tự đặt mình vào rủi ro thất vọng và lãng phí. Robot chỉ là “thân máy”; bộ não nằm ở phần mềm, ở quy trình triển khai robot và ở cách quản lý kỳ vọng của chính người dùng. Coi robot như phép màu thay thế con người là khởi đầu của một dự án thất bại.
Những hiểu lầm phổ biến: mua robot về là nó làm được hết mọi thứ?
Câu hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay là: “mua robot về là nó sẽ làm được hết mọi thứ”. Đây là kiểu suy nghĩ thần thánh hóa robot, biến thiết bị thành một dạng siêu nhân đa năng. Trên thực tế, robot cũng chỉ là một loại máy móc, thiết bị; để robot thực hiện một nhiệm vụ cụ thể, cần phát triển thêm phần mềm và ứng dụng phù hợp, tức là phải “phát triển thêm bộ não cho robot”. Theo ông Vương Thanh Tâm, rào cản lớn nhất của thị trường không phải giá, mà là nhận thức về robot. Người dùng bắt đầu có nhu cầu mua, nhưng chưa hiểu rõ robot thực tế có thể làm gì, giới hạn ở đâu, và phải ứng dụng như thế nào để giải quyết một nhu cầu cụ thể. Khi kỳ vọng sai, doanh nghiệp dễ rơi vào hai thái cực: hoặc bỏ cuộc sau vài tháng vì “robot không hiệu quả”, hoặc chỉ dùng robot như vật trang trí cho có hình ảnh công nghệ.
Robot thực tế đang làm gì trong nhà hàng, khách sạn, bệnh viện?
Nếu nhìn vào triển khai robot hiện nay, chúng ta sẽ thấy robot thực tế đang làm những việc rất cụ thể, không hề “đa năng” như tưởng tượng. Trong nhóm robot dịch vụ, các dòng robot thông minh đã và đang được triển khai tại nhiều khách sạn 4-5 sao, nhà hàng, bệnh viện và cơ quan hành chính công, góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng, tối ưu hóa vận hành và tiết kiệm chi phí nhân sự. Robot có thể chào đón, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn khách, hoặc đảm nhiệm các công việc lặp đi lặp lại trong F&B. Ở mảng vệ sinh công nghiệp, robot Gausium tập trung vào các phân khúc chuyên dụng như trung tâm thương mại lớn, bệnh viện, sân bay, nhà máy, nhà xưởng, khu công nghiệp, nhà kho chứa hàng, khách sạn, resort lớn. Bên cạnh đó là robot tự hành vận chuyển hàng hóa nội bộ trong kho và nhà máy, cùng cánh tay robot phục vụ tự động hóa sản xuất. Robot cũng đang được đưa vào giáo dục, từ chương trình STEM ở trường phổ thông đến nghiên cứu, đào tạo tại cao đẳng, đại học. Tất cả đều là những bài toán rõ ràng, có phạm vi, không phải “làm hết mọi việc”.
Nhận thức robot: vì sao đây mới là rào cản lớn nhất cho doanh nghiệp?
Khi nói đến triển khai robot, nhiều người lập tức nghĩ đến chi phí thiết bị. Nhưng theo ông Vương Thanh Tâm, lý do lớn nhất khiến robot chưa được ứng dụng rộng rãi lại là vấn đề nhận thức về robot. Người dùng chưa hiểu rõ nhu cầu thực sự của chính mình, chưa xác định được quy trình nào nên tự động hóa, và chưa phân biệt giữa robot như một thiết bị và giải pháp tự động hóa hoàn chỉnh. Robot mua về không có nghĩa là có ngay hiệu quả robot. Muốn robot mang lại hiệu quả, doanh nghiệp phải có bài toán cụ thể, phải chấp nhận đầu tư vào phần mềm, vào ứng dụng và vào việc điều chỉnh quy trình để phù hợp với cách robot vận hành. Nếu không, robot sẽ bị buộc làm những việc ngoài khả năng, hoặc bị bỏ xó vì “không đáp ứng kỳ vọng”. Quản lý kỳ vọng ở đây không phải là hạ thấp tiêu chuẩn, mà là hiểu đúng vai trò: robot là công cụ hỗ trợ con người trong những nhiệm vụ rõ ràng, lặp lại, có thể mô tả bằng logic.
Muốn robot hiệu quả, hãy bắt đầu từ kỳ vọng và bài toán, không phải từ thiết bị
Thị trường robot Việt Nam đang ở giai đoạn đầu; người dùng mới bắt đầu biết đến robot và hình thành ý tưởng ứng dụng. Đây là cơ hội, nhưng cũng là thời điểm dễ mắc sai lầm. Nếu doanh nghiệp tiếp cận robot như một món đồ thời thượng, mua về để “cho hiện đại”, thì khả năng cao sẽ thất vọng. Ngược lại, nếu coi robot là một phần trong chiến lược tự động hóa, bắt đầu từ việc xác định bài toán, xây dựng quy trình, rồi mới chọn thiết bị và phát triển “bộ não” phần mềm, thì triển khai robot có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Robot đang dần xuất hiện ngày càng nhiều tại nhà hàng, khách sạn, bệnh viện, nhà máy, kho hàng và trường học. Điều doanh nghiệp cần lúc này không phải là thêm hình ảnh robot trên truyền thông, mà là quản lý kỳ vọng một cách tỉnh táo: robot không giúp con người làm hết mọi việc, nhưng nếu được cấu hình và tích hợp đúng, nó có thể làm rất tốt những việc cụ thể, lặp lại, từ đó giải phóng con người cho những công việc mang tính sáng tạo và quyết định.
