Cột mốc FTSE là điểm xuất phát, không phải đích đến
Nâng hạng chứng khoán là quá trình một thị trường cải thiện khả năng tiếp cận, mức độ minh bạch và chất lượng vận hành để đáp ứng chuẩn phân loại cao hơn của các tổ chức quốc tế. Việt Nam đã được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi sơ cấp, một dấu mốc cho thấy cải cách có kết quả nhưng không đồng nghĩa hành trình nâng hạng đã hoàn tất. Tại phiên giải trình ngày 28/10 về dự án sửa đổi Luật Chứng khoán, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan quản lý tiếp tục làm việc với MSCI để thúc đẩy mục tiêu tiếp theo.
Đây là hướng đi cần thiết, nhưng thước đo thành công không thể chỉ là một nhãn phân loại mới. Nền kinh tế cần thêm vốn dài hạn, còn thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn hiệu quả hơn, giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng. Vì vậy, bước tiến với FTSE nên được xem là nền tảng để nâng chuẩn vận hành và củng cố niềm tin, chứ không phải lý do để tuyên bố đã giải quyết xong những điểm nghẽn.
Tám tiêu chí còn thiếu cần được xử lý trong thực tế
Khoảng cách với MSCI vẫn đáng kể: báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường năm 2026 cho biết Việt Nam đáp ứng 10 trong 18 tiêu chí; tám tiêu chí còn lại chủ yếu liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài, thị trường ngoại hối, công bố thông tin và hạ tầng giao dịch. Danh sách này cho thấy bài toán không nằm ở một thay đổi pháp lý đơn lẻ. Nhà đầu tư quốc tế cần có thể tiếp cận thị trường, giao dịch và chuyển vốn trong một môi trường dễ dự đoán.
MSCI xem xét cách thị trường vận hành thực tế, mức độ thuận lợi khi giao dịch và phản hồi từ nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Do đó, việc sửa luật chỉ có ý nghĩa khi quy định mới được triển khai nhất quán, thông tin doanh nghiệp đáng tin cậy hơn và các rào cản sở hữu, ngoại hối được xử lý đủ rõ. Nếu chỉ tối ưu hồ sơ để đạt tiêu chí trên giấy, thị trường có thể tiến nhanh trong đánh giá nhưng khó tạo được niềm tin bền vững.
T+0 chỉ có giá trị khi hạ tầng và giám sát theo kịp
Sau khi hệ thống công nghệ thông tin KRX được đưa vào vận hành, định hướng tiếp theo là triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và giao dịch T+0. Đây là bước hiện đại hóa đáng chú ý, nhưng T+0 không nên được coi như mục tiêu độc lập hay biểu tượng của một thị trường tiên tiến. Giao dịch nhanh hơn chỉ có ích khi thanh toán bù trừ an toàn, kiểm soát rủi ro hiệu quả và năng lực giám sát đủ sức xử lý khối lượng lệnh lớn.
CCP có thể góp phần giảm rủi ro thanh toán, trong khi các cơ chế như tài khoản tổng được nghiên cứu để thuận lợi hơn cho định chế nước ngoài. Cùng lúc, cần tiếp tục hoàn thiện các điều kiện liên quan đến cho vay chứng khoán và bán khống. Nếu thiếu những cấu phần này, giao dịch T+0 có thể làm tốc độ tăng nhanh hơn khả năng quản trị rủi ro. Ưu tiên đúng là hoàn thiện đồng bộ hạ tầng, quy trình và giám sát rồi mới mở rộng cơ chế giao dịch.
Đích đến phải là thị trường vốn tốt hơn
Nâng hạng có thể đưa thị trường vào tầm ngắm của nhiều quỹ quốc tế; một số quỹ lớn sử dụng các bộ chỉ số làm chuẩn phân bổ vốn. Điều đó có thể mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và tăng độ sâu thị trường, nhưng dòng tiền mới không tự động bảo đảm lợi ích cho nhà đầu tư trong nước. Chất lượng công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp và việc bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn quyết định liệu sức hút đó có chuyển thành nền tảng phát triển lâu dài hay không.
Cải cách thủ tục hành chính cần đi cùng tiêu chuẩn an toàn, chất lượng hàng hóa và cơ chế giám sát đáng tin cậy. Những thay đổi đang được triển khai được kỳ vọng tạo chuyển biến trong các kỳ đánh giá tới của MSCI, nhưng thời điểm nâng hạng không nên lấn át mục tiêu lớn hơn. Thị trường cần chứng minh rằng doanh nghiệp có thể huy động vốn minh bạch, nhà đầu tư có thể giao dịch công bằng và hệ thống đủ sức vận hành an toàn ở quy mô lớn.
Kết luận: FTSE Russell đã ghi nhận một bước tiến, còn tiêu chí MSCI là phép thử sâu hơn về chất lượng thị trường. Việt Nam nên theo đuổi nâng hạng bằng cải cách thực chất—từ tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đến CCP, T+0 và bảo vệ nhà đầu tư—để danh hiệu mới phản ánh năng lực vốn đã được cải thiện, thay vì trở thành đích đến tự thân.
