Tăng trưởng không thể dựa mãi vào tín dụng
Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn do các tổ chức tín dụng cung cấp cho doanh nghiệp và nền kinh tế, nhưng phụ thuộc quá mức vào kênh này có thể khiến tăng trưởng dễ tổn thương khi nguồn vốn dài hạn thiếu hụt hoặc khả năng trả nợ suy yếu. Sáng 31-10, tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội ở Quốc hội khóa XVI, đại biểu Phạm Ngọc Lâm cảnh báo mức độ lệ thuộc vào mở rộng tín dụng để duy trì tăng trưởng đang là vấn đề cần được xử lý. Tỷ lệ tín dụng GDP tăng từ 124% năm 2022 lên 145% năm 2025, dự kiến khoảng 155% năm 2026. Nếu tiếp tục dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng, tỷ lệ này có thể đạt 160–165% năm 2027, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP hai năm 2026 và 2027 đều trên 10%. Những con số ấy không tự động báo hiệu khủng hoảng, nhưng là lời nhắc rằng tăng trưởng bằng cách mở rộng dư nợ mãi sẽ đẩy rủi ro về phía hệ thống tài chính.
Đại biểu lưu ý tỷ lệ tín dụng/GDP cao không đồng nghĩa với nguy cơ khủng hoảng; điều đáng ngại là rủi ro tích tụ nếu tín dụng tăng nhanh hơn khả năng hấp thụ vốn hiệu quả, trong khi vốn dài hạn chưa đáp ứng nhu cầu và chất lượng tài sản ngân hàng chịu sức ép. Nếu năng suất, dòng tiền và khả năng trả nợ không tăng tương xứng, khó khăn trên thị trường bất động sản hoặc trái phiếu doanh nghiệp có thể lan sang ngân hàng và toàn nền kinh tế. Vì vậy, giảm lệ thuộc tín dụng không phải chủ trương kìm hãm cho vay, mà là cách tránh buộc một kênh vốn phải gánh quá nhiều mục tiêu tăng trưởng.

Mở rộng thị trường vốn, tạo thêm đường huy động
Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn giải trình trước Quốc hội về huy động nguồn lực, phát triển thị trường vốn và cải thiện khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Hướng đi cần thiết là phát triển đồng thời thị trường cổ phiếu và trái phiếu, thay vì để tín dụng ngân hàng gần như trở thành lựa chọn mặc định cho mọi nhu cầu. Trong chín tháng, huy động vốn trên thị trường tăng 15% so với cùng kỳ; phát hành trái phiếu và cổ phiếu ra công chúng tăng 60%, còn phát hành cổ phiếu riêng lẻ tăng 80%. Từ cuối năm 2025 đến nay, có 10 doanh nghiệp thực hiện IPO, huy động trên 60.000 tỷ đồng. Đây là dấu hiệu tích cực, nhưng quy mô thị trường chỉ chuyển thành nguồn lực bền vững khi thông tin đáng tin cậy và nhà đầu tư được bảo vệ.
Định hướng đến năm 2030 là đưa vốn hóa thị trường cổ phiếu lên 120% GDP, so với mức khoảng 90% hiện nay; quy mô thị trường trái phiếu hướng tới khoảng 50% GDP, còn sản phẩm phái sinh khoảng 20–30% GDP. Để tiến gần các mục tiêu đó, cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng công khai minh bạch, phát triển nhà đầu tư chuyên nghiệp và đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, tránh sở hữu quá tập trung. Với doanh nghiệp, có thêm kênh huy động vốn đồng nghĩa giảm sức ép phải vay ngân hàng cho các dự án dài hạn. Nhưng thị trường vốn không thể phát triển chỉ bằng chỉ tiêu quy mô: chất lượng công bố thông tin và niềm tin của nhà đầu tư mới quyết định dòng vốn có ở lại hay không.
Minh bạch giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn tốt hơn
Đa dạng hóa nguồn vốn sẽ không giúp được nhiều doanh nghiệp nếu họ vẫn khó chứng minh năng lực tài chính và khả năng trả nợ. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, trong tổng dư nợ hơn 20,79 triệu tỷ đồng, 77,44% dành cho sản xuất, kinh doanh; cơ quan này sẽ khuyến khích tổ chức tín dụng cho vay dựa trên năng lực thực tế của doanh nghiệp và tạo cơ sở pháp lý để việc cho vay được thực hiện an toàn hơn. Khi thông tin tài chính và hoạt động sản xuất, kinh doanh được minh bạch, ngân hàng có cơ sở đánh giá sát hơn tình hình, năng lực vận hành và khả năng trả nợ của từng doanh nghiệp. Đây là lợi ích thiết thực: doanh nghiệp làm ăn tốt có cơ hội được nhìn nhận theo dòng tiền và hiệu quả, thay vì chỉ bị đánh giá qua tài sản bảo đảm.
Cải thiện tiếp cận vốn vì thế phải đi cùng nâng chất lượng thông tin, chứ không chỉ nới điều kiện tín dụng. Cơ quan quản lý cũng cần làm rõ kịch bản nguồn vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng năm 2027 và xây dựng lộ trình phát triển vốn trung, dài hạn, gắn với giảm dần sự phụ thuộc vào ngân hàng. Khi thị trường vốn đủ an toàn và hấp dẫn hơn, cơ cấu phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế có thể thay đổi, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp và giảm áp lực dồn lên bảng cân đối của ngân hàng. Nền kinh tế toàn cầu còn biến động, với xung đột địa chính trị tác động đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng; càng cần nhiều kênh vốn linh hoạt thay vì đặt cược vào một nguồn duy nhất.
Tăng trưởng bền vững cần vốn đúng nơi, đúng hạn
Giảm lệ thuộc tín dụng ngân hàng không phải mục tiêu tự thân. Điều quan trọng là vốn phải đến đúng nơi, có kỳ hạn phù hợp với dự án và được sử dụng đủ hiệu quả để tạo dòng tiền trả nợ. Nếu doanh nghiệp cần vốn dài hạn nhưng hệ thống chủ yếu dựa vào nguồn tiền gửi ngắn hạn, khoảng lệch kỳ hạn có thể làm tăng sức ép lên ngân hàng; nếu tín dụng tăng vượt khả năng sinh lời, nợ xấu tiềm ẩn sẽ trở thành gánh nặng về sau. Đại biểu Phạm Ngọc Lâm nhấn mạnh tăng trưởng cao phải đi cùng hiệu quả sử dụng vốn, chất lượng tín dụng và sức chống chịu của nền kinh tế để không đánh đổi ổn định dài hạn. Đó là lý do mở rộng thị trường vốn phải được xem là một phần của chiến lược tăng trưởng, không phải giải pháp phụ trợ.
Quốc hội đã nêu đúng bài toán: tiếp tục mở rộng tín dụng có thể hỗ trợ hoạt động kinh tế trước mắt, nhưng không thể là trụ cột duy nhất cho mục tiêu tăng trưởng cao. Chính sách cần đồng thời phát triển thị trường cổ phiếu, trái phiếu, đa dạng hóa huy động vốn doanh nghiệp và giúp doanh nghiệp minh bạch hơn để tiếp cận vốn trên cơ sở năng lực thực chất. Khi các kênh này vận hành đáng tin cậy, tín dụng ngân hàng có thể tập trung vào những nhu cầu phù hợp, còn doanh nghiệp có thêm lựa chọn về nguồn vốn và kỳ hạn. Đó mới là con đường tăng trưởng bền vững: huy động đủ vốn mà không để rủi ro tích tụ đến mức đe dọa ổn định tài chính.






