Mâm cỗ chay Vu Lan đơn giản mà ngon từ đậu hũ, nấm và rau củ

Mâm cỗ chay Vu Lan: ý nghĩa và nguyên tắc chọn món

Mâm cỗ chay Vu Lan là mâm cúng dùng hoàn toàn nguyên liệu thực vật như đậu hũ, nấm, rau củ, hạt và trái cây, được bày biện gọn gàng, màu sắc hài hòa để dâng lên bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng báo hiếu, sự từ bi và tấm lòng hướng thiện trong mùa lễ Vu Lan và Rằm tháng 7.

Điều khiến nhiều người ngại chuẩn bị mâm cỗ chay Vu Lan là sợ phải dùng nguyên liệu lạ hoặc đắt tiền. Thực tế, các mâm cơm chay được chia sẻ rộng rãi đều dựa trên những nguyên liệu rất quen thuộc: rau củ, các loại đậu, nấm và đậu hũ. Khi biết cách kết hợp, mâm cỗ vẫn đầy đủ món canh, món kho, món xào, món cuốn và đồ ngọt mà không cầu kỳ. Một số gia đình chọn thêm xôi, chè, bánh, trầu cau, hoa quả để mâm cúng Rằm tháng 7 đủ sắc đủ hương, nhưng phần chính vẫn là mâm cỗ chay với vài món cơ bản như xôi dừa hạt sen lá nếp, gỏi cuốn chay, rau cải sốt nấm và canh nấm chay.

Chuẩn bị nguyên liệu nền cho mâm cơm chay lễ hội

Trước khi nghĩ đến từng món, bạn nên chuẩn bị nhóm nguyên liệu nền – những thứ sẽ xuất hiện lặp lại trong nhiều món để vừa tiết kiệm thời gian, vừa giữ được sự đồng nhất của mâm cỗ chay Vu Lan. Khi nắm vài nguyên liệu chủ lực, bạn sẽ thấy việc lựa chọn công thức nấu chay cho mâm cúng trở nên nhẹ nhàng hơn.

Với món rau cải sốt nấm, bạn cần vài cây cải chíp, mấy cái nấm hương, 1 củ cải và một ít muối; gia vị chính là dầu hào chay và muối. Món xôi sen dừa lá dứa dùng gạo nếp 350g, hạt sen tươi 150g, dừa 50g, 1 bó lá dứa cùng muối, đường, 1 thìa nước cốt dừa và 1 thìa đường. Gỏi cuốn chay cần chả chiên chay 100g, đậu hũ chiên 2 miếng, cà rốt 1 củ, thơm 1/4 quả, bún tươi 100g (có thể bỏ), 10 miếng bánh tráng và hỗn hợp nước chấm gồm nước tương, nước cốt chanh, đường. Theo các đầu bếp chay lâu năm, chỉ với đậu hũ, nấm, rau củ và hạt đậu, bất kỳ ai cũng có thể sáng tạo nhiều món cơm chay lễ hội phong phú mà vẫn đơn giản.

• Nhóm đạm chay: đậu hũ, chả chay, hạt sen, các loại đậu hạt.
• Nhóm rau – nấm: cải chíp, rau dền, nấm hương, nấm đùi gà, các loại rau theo mùa.
• Nhóm tinh bột: cơm trắng, gạo nếp nấu xôi, bún tươi, bánh tráng.
• Nhóm gia vị chay: muối, đường, nước tương, dầu hào chay, nước cốt chanh, nước cốt dừa.
• Nhóm tráng miệng: trái cây như bưởi, xoài, mít, đu đủ cùng chè, bánh.

5 bước lên mâm cỗ chay Vu Lan từ một căn bếp gia đình

Thay vì cố gắng nấu thật nhiều món, hãy xem mâm cỗ như một bữa cơm chay lễ hội đủ món mặn – ngọt, nóng – nguội, khô – nước. Bộ khung dưới đây dựa trên những món rất dễ làm, ai nấu cũng được mà vẫn giữ hương vị trọn vẹn của ngày lễ.

1. Lên danh sách 5 món chủ đạo: 1 món xôi hoặc cơm chay lễ hội, 1 món rau cải sốt nấm, 1 món gỏi cuốn chay, 1 món canh nấm chay, 1 món tráng miệng (chè hoặc trái cây). Điều này giúp bạn kiểm soát thời gian nấu, tránh ôm đồm quá nhiều món dễ bị quá tải.
2. Nấu món xôi sen dừa lá dứa trước: rửa sạch lá dứa, giữ lại khoảng 2 lá nấu cùng xôi, phần còn lại xắt khúc, xay với chút nước rồi vắt lấy nước cốt để ngâm gạo nếp 6–7 giờ; sau đó vo sạch, để ráo, xóc chút muối, cho vào xửng hấp cùng 2 lá dứa, thỉnh thoảng đảo đều cho xôi chín mà không bị nát. Luộc chín hạt sen với xíu muối, dừa gọt bỏ vỏ đen, nạo sợi. Khi xôi chín, bỏ lá dứa, trộn hạt sen, nước cốt dừa và đường, cho ra đĩa, rắc dừa nạo lên trên.
3. Chuẩn bị rau cải sốt nấm: tách lá cải chíp, rửa sạch; ngâm mềm nấm hương, rửa lại; củ cải gọt vỏ, cắt miếng hoặc tỉa hoa. Luộc cải chíp và củ cải trong nước sôi có chút muối, vớt ra đĩa. Phi thơm hành khô với dầu ăn, thêm 1 thìa dầu hào chay và 2 thìa nước, đun sôi, nêm muối, cho nấm vào nấu nhỏ lửa đến chín. Xếp nấm lên đĩa rau, khi ăn rưới nước sốt lên.
4. Làm gỏi cuốn chay đơn giản: cà rốt gọt vỏ, bào sợi; thơm gọt mắt, thái miếng dài; chả chay và đậu hũ chiên thái miếng dài; bún tươi để ráo. Làm mềm bánh tráng với chút nước, lần lượt xếp rau củ, chả chay, đậu hũ, bún lên, gấp hai mép và cuộn chặt. Pha nước chấm từ nước tương, nước cốt chanh và đường, khuấy đều, gia giảm theo khẩu vị.
5. Hoàn thiện mâm cúng: thêm một món canh nấm chay đơn giản, bày xôi, rau cải sốt nấm, gỏi cuốn, canh và một đĩa hoa quả như bưởi, xoài, mít hoặc đu đủ lên bàn. Sắp xếp các đĩa gọn gàng, màu sắc hài hòa để mâm cỗ chay Vu Lan vừa đẹp mắt vừa mang cảm giác phong phú dù làm từ nguyên liệu rất gần gũi với bữa cơm gia đình.

Điểm dễ mắc nhất là không phân bổ thời gian: xôi cần ngâm và hấp khá lâu, gỏi cuốn cần sơ chế nhiều loại rau củ, trong khi món cải sốt nấm và canh nấm lại nhanh. Bạn nên bắt đầu bằng món cần chờ đợi (xôi, hạt sen) rồi chuyển sang các món làm nhanh như rau luộc, kho đậu hũ, canh nấm. Nhiều mâm cơm chay hoàn toàn có thể hoàn thành trong khoảng 15–30 phút mỗi món nếu bạn biết sắp xếp thứ tự hợp lý.

Cách kết hợp đậu hũ, nấm, rau củ cho mâm cỗ phong phú

Đậu hũ, nấm và rau củ là ba nhóm nguyên liệu quyết định hương vị mâm cỗ chay Vu Lan. Nếu bạn chỉ đổi kiểu chế biến – kho, canh, xào, cuốn – thì từ vài nguyên liệu cơ bản đã có thể tạo thành mâm cơm chay nhiều món mà không bị ngán. Đây cũng là cách mà những người ăn chay trường lâu năm duy trì sự phong phú trong bữa ăn của mình.

Một mâm cơm chay giản dị có thể xoay quanh cơm trắng, rau củ luộc ăn kèm chén nước chấm, rau dền xào nấm đùi gà và đậu hũ kho sốt cà chua, cuối bữa là đĩa bưởi hồng tráng miệng. Từ đậu hũ, bạn có thể làm món kho (kho gừng, kho cà chua), cuộn rong biển rồi kho, hoặc thái lát chiên để đưa vào gỏi cuốn chay. Nấm dùng cho cả món canh và món xào, kết hợp cùng rau củ như cải, cà rốt, củ cải tạo thành rau cải sốt nấm hay canh nấm chay. Theo chia sẻ của các người làm nội dung món chay lâu năm, nhờ linh hoạt điều chỉnh hương vị và phương pháp nấu từ các thực phẩm cơ bản này, bất kỳ ai cũng có thể sáng tạo ra nhiều món ăn phong phú từ một giỏ nguyên liệu rất bình dân.

• Đậu hũ: dùng cho món kho, chiên, cuốn; tạo chất béo nhẹ và độ bùi.
• Nấm: dùng nấu canh, xào, sốt; tạo mùi thơm và độ ngọt tự nhiên.
• Rau củ: luộc, trộn gỏi, xào; giúp mâm cỗ cân bằng, màu sắc đẹp mắt.
• Tinh bột: cơm trắng, xôi lá dứa, bún; làm nền cho các món mặn chay.
• Đồ ngọt – trái cây: chè cốm dừa hạt sen, bánh, hoa quả; hoàn thiện phần tráng miệng.

Hoàn thiện mâm cúng và vài lời nhắn gửi cho ngày Vu Lan

Khi đã đủ món, điều cuối cùng bạn cần nghĩ tới là cách bày biện. Một mâm cỗ chay Vu Lan đẹp không nằm ở số lượng món mà ở cảm giác gọn gàng, đủ sắc màu và hài hòa với không gian thờ cúng. Bạn có thể xem mâm cúng như một khoảng lặng để nhắc mình sống trọn vẹn hơn với những người đang bên cạnh, gửi gắm lời cầu nguyện bình an, sức khỏe, phúc lành cho gia đình.

Một mâm cỗ cúng Rằm tháng 7 thường được bổ sung thêm chè cốm dừa hạt sen, bánh, trầu cau, hoa quả bên cạnh mâm món mặn chay. Nếu quỹ thời gian hạn chế, hãy ưu tiên món cơm chay lễ hội như xôi lá dứa, vài món nấm – đậu hũ – rau củ và một đĩa trái cây theo mùa. Các bữa ăn chay do những người ăn chay trường lâu năm thực hiện cho thấy, chỉ cần sắp xếp gọn gàng, màu sắc bắt mắt nhưng vẫn giữ nét đơn giản, mâm cỗ chay Vu Lan vẫn rất đủ đầy. Điều đáng nhớ không phải mâm cỗ cầu kỳ đến đâu, mà là tâm trạng nhẹ nhàng, biết ơn khi bạn tự tay chuẩn bị và dâng mâm cơm chay lên bàn thờ trong ngày lễ.