QVIC: bệ phóng để startup AI Việt bước ra khỏi phòng thí nghiệm
Thử thách Đổi mới Sáng tạo Qualcomm Việt Nam (QVIC) là chương trình ươm tạo và tăng tốc nhằm tìm kiếm, hỗ trợ các startup AI Việt Nam và nhóm nghiên cứu phát triển giải pháp dựa trên điện toán tại biên, IoT và robot, rồi đưa những ý tưởng này từ phòng thí nghiệm ra thị trường thông qua cố vấn công nghệ, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và kết nối toàn cầu.
Ngày 20/8, Qualcomm Technologies công bố năm đội chiến thắng tại vòng chung kết mùa thứ tư QVIC, với các giải pháp tập trung vào điện toán tại biên, Internet vạn vật (IoT), robot, sức khỏe và những ứng dụng AI mang tính thực tiễn. Điều đáng nói không phải là cuộc thi có thêm vài quán quân, mà là một hệ sinh thái startup AI Việt Nam đang dần học cách nói ngôn ngữ của thị trường: giải những bài toán rất cụ thể, ở quy mô có thể nhân rộng. QVIC, được Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ từ năm 2019, không đơn thuần là sân chơi giải thưởng mà là đường băng cho những công ty công nghệ non trẻ thử cất cánh nhờ ươm tạo kỹ thuật, kinh doanh, ưu đãi nộp bằng sáng chế và cố vấn chuyên gia.
HealthMate: robot chăm sóc người cao tuổi và bài toán già hóa dân số
Việc Naiscorp Robotics giành quán quân với HealthMate – robot chăm sóc người cao tuổi tại nhà ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại biên – là một tín hiệu rất rõ: AI Việt đang hướng thẳng vào bài toán già hóa dân số và thiếu hụt nhân lực chăm sóc. Thay vì những demo AI hoành tráng nhưng xa rời đời sống, HealthMate chạm đến nhu cầu thường ngày: trò chuyện, theo dõi sức khỏe và kết nối gia đình.
Robot có khả năng trò chuyện tự nhiên, theo dõi sức khỏe liên tục và kết nối với người thân trong quá trình chăm sóc người cao tuổi. Điểm đáng chú ý là việc dùng điện toán tại biên giúp xử lý dữ liệu nhạy cảm ngay trên thiết bị, giảm phụ thuộc mạng và bảo vệ riêng tư – một yếu tố sống còn khi nói về dữ liệu sức khỏe. Với lộ trình sản phẩm đã hoàn thiện và 5 đơn đăng ký sáng chế đã được nộp, Naiscorp cho thấy họ không chỉ làm demo mà đang xây một nền tảng công nghệ có thể bảo vệ bằng tài sản trí tuệ. Đây là kiểu robot chăm sóc người cao tuổi mà nếu được thương mại hóa tốt, sẽ thay đổi cách gia đình Việt nhìn về việc chăm sóc tại nhà: bớt ám ảnh, nhiều dữ liệu hơn và chủ động hơn.
EggVision và VEEP: khi AI chạm vào nông nghiệp và năng lượng
Nếu HealthMate là câu chuyện nhân văn, thì Tensor với hệ thống EggVision và VEEP với nền tảng AIoT lại cho thấy AI có thể đem tiền về cho doanh nghiệp bằng cách giảm lãng phí, giảm năng lượng và giảm phát thải. EggVision sử dụng AI để xác định phôi trứng gà không xâm lấn, cho kết quả ngay từ ngày ấp thứ 4, giúp tự động kiểm tra chất lượng, phân loại trứng, giảm chi phí nuôi trứng không cần thiết và hạn chế việc tiêu hủy gà con trống sau nở.
Ở phía hạ tầng, VEEP xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo vạn vật (AIoT) để tối ưu vận hành các tòa nhà thương mại và công nghiệp. Giải pháp kết nối thiết bị, phân tích dữ liệu thời gian thực và tự động tối ưu hệ thống chiếu sáng, điện năng, giúp giảm tiêu thụ năng lượng đến 30% và cắt giảm phát thải carbon. Đây là một trong những ví dụ hiếm hoi mà AIoT không chỉ là khẩu hiệu: nó đi vào chi phí vận hành, hóa đơn điện và mục tiêu giảm phát thải của doanh nghiệp. Hai dự án này cho thấy con đường khả thi cho startup AI Việt Nam: bám sát các ngành truyền thống như nông nghiệp, hạ tầng, năng lượng; dùng AI để bóc từng phần lãng phí ra khỏi quy trình.
AIZ, OpenMind Robotics và vai trò của điện toán tại biên, IoT trong doanh nghiệp
Bên cạnh ba giải chính, hai giải Đổi mới sáng tạo được trao cho AIZ và OpenMind Robotics đặt thêm một tầng ý nghĩa: AI không chỉ xuất hiện ở robot chăm sóc hay nhà máy, mà còn nằm trong hạ tầng doanh nghiệp và chuỗi cung ứng. AIZ phát triển nền tảng AI hỗ trợ tích hợp dữ liệu, vận hành nhân sự số và tự động hóa quy trình nghiệp vụ – tức là giải quyết đúng "cơn đau" dữ liệu chắp vá và quy trình thủ công trong nhiều tổ chức.
OpenMind Robotics lại đi vào mảng robot thông minh hỗ trợ tự động hóa chuỗi cung ứng, một lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp giữa IoT và AI để các thiết bị có thể cảm nhận, ra quyết định và phối hợp với hạ tầng hiện có. Những giải pháp này, nếu đặt trong bối cảnh QVIC tập trung vào điện toán tại biên, IoT, robot, sức khỏe và nhiều lĩnh vực khác, cho thấy bức tranh nhất quán: AI tại Việt Nam đang chuyển từ mô hình đám mây thuần túy sang các hệ thống phân tán, xử lý ngay trên thiết bị và trong nhà máy. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thực tế mạng không đồng đều, yêu cầu độ trễ thấp và nhu cầu bảo vệ dữ liệu ngày càng tăng.
Từ giải thưởng đến thị trường: chặng đường dài của startup AI Việt Nam
Các đội đạt giải sẽ gia nhập mạng lưới toàn cầu của Qualcomm Technologies, mở ra cơ hội kết nối với ngành, tham gia triển lãm quốc tế và làm việc với khách hàng tiềm năng. Đây là phần thưởng còn quan trọng hơn tiền mặt, vì nó cho startup AI Việt Nam tấm vé vào chuỗi giá trị toàn cầu thay vì chỉ quanh quẩn trong hệ sinh thái nội địa. Tuy vậy, như lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, giải thưởng QVIC không phải đích đến mà là điểm khởi đầu cho một chặng đường khó khăn hơn: "Thước đo cuối cùng của đổi mới sáng tạo là thị trường".
Chương trình QVIC được thiết kế để không dừng ở lễ trao giải: các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp như QVIC cần tiếp tục đồng hành với startup sau cuộc thi, từ ươm tạo, tăng tốc, hoàn thiện công nghệ, bảo vệ sở hữu trí tuệ đến thử nghiệm, thương mại hóa, gọi vốn và mở rộng thị trường. Ở chiều ngược lại, startup cũng phải coi tài sản trí tuệ, dữ liệu và công nghệ lõi là tài sản chiến lược, thay vì chạy theo sản phẩm "ăn xổi". Nhìn vào những giải pháp như robot chăm sóc người cao tuổi HealthMate, hệ thống AI nông nghiệp EggVision hay nền tảng AIoT của VEEP, có thể thấy một thế hệ startup AI Việt Nam đang chọn con đường khó hơn: xây công nghệ sâu, gắn với điện toán tại biên, IoT và các vấn đề rất cụ thể của xã hội – và đó mới là con đường bền vững.
