Xuất xứ phải được chứng minh, không chỉ gắn nhãn
Xuất xứ Việt Nam là tư cách của hàng hóa được xác định theo các tiêu chí pháp lý về quá trình sản xuất và giá trị tạo ra trong nước, chứ không chỉ dựa vào nơi sản phẩm được hoàn thiện hay lắp ráp. Vì vậy, hàng sản xuất trong nước dùng nguyên liệu hoặc linh kiện nhập khẩu không mặc nhiên mang xuất xứ Việt Nam. Doanh nghiệp phải chứng minh hàng hóa đáp ứng tiêu chí quy định, căn cứ vào quá trình sản xuất và phần giá trị thực sự được tạo ra trong nước. Đây là điểm cần được hiểu đúng: địa điểm đặt nhà máy không thể thay thế bằng chứng về nguồn gốc. Nếu đánh đồng lắp ráp với xuất xứ, thông tin cung cấp cho người mua sẽ thiếu căn cứ, còn doanh nghiệp làm ăn đúng quy định có thể bị đặt ngang hàng với đơn vị chỉ mượn nhãn hàng Việt.
Ngày 13/11, Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công thương tổ chức hội thảo tại Huế để lấy ý kiến và phổ biến các quy định về xuất xứ hàng hóa, trong đó tập trung giới thiệu Nghị định 384/2026/NĐ-CP. Văn bản được ban hành ngày 9/10/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Khung pháp lý mới đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp: muốn công bố hàng có xuất xứ Việt Nam thì phải có cơ sở chứng minh, thay vì coi hoạt động hoàn thiện sản phẩm trong nước là bằng chứng tự thân.

Vì sao hàng nội địa cần một khung quy định riêng?
Trước đây, phần lớn quy tắc xuất xứ được xây dựng cho hàng xuất khẩu, nhập khẩu, nhằm thực hiện cam kết trong các hiệp định thương mại tự do và phục vụ quản lý ngoại thương. Chúng không tạo thành cơ chế thống nhất để xác định xuất xứ cho hàng hóa sản xuất và lưu thông trong thị trường nội địa. Trong khi Việt Nam tham gia 19 hiệp định thương mại tự do, khoảng trống đối với hàng bán trong nước vẫn cần được xử lý bằng quy định riêng. Nghị định 384/2026 vì thế không phải một thủ tục phụ: nó tạo cơ sở chung để doanh nghiệp tự xác định, công bố xuất xứ và để cơ quan chức năng có căn cứ kiểm tra, giám sát.
Tại hội thảo ở Huế có đại diện các sở công thương, hiệp hội ngành hàng và gần 100 doanh nghiệp hoạt động trong sản xuất, chế biến, kinh doanh, lưu thông hàng hóa trong nước, xuất khẩu và nhập khẩu. Quy mô tham dự cho thấy đây không chỉ là vấn đề giấy tờ của nhà sản xuất. Một hệ thống tiêu chí minh bạch có thể giúp người mua hiểu rõ hơn nguồn gốc sản phẩm, đồng thời góp phần ngăn gian lận, giả mạo xuất xứ và bảo vệ uy tín thương hiệu hàng Việt.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị bằng chứng, không chỉ hồ sơ công bố
Theo thông tin được phổ biến về nghị định, doanh nghiệp được tự xác định và công bố xuất xứ Việt Nam đối với hàng sản xuất, lưu thông trong nước mà không cần xin giấy chứng nhận từ cơ quan quản lý. Tự công bố giúp giảm sự phụ thuộc vào khâu cấp phép trước, nhưng không đồng nghĩa với quyền ghi nhãn tùy ý. Trách nhiệm về độ chính xác vẫn thuộc về doanh nghiệp; khi bị kiểm tra, họ cần có tài liệu chứng minh sản phẩm đáp ứng tiêu chí xuất xứ.
Các tiêu chí được nêu gồm chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số hoặc đạt hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng; doanh nghiệp lựa chọn một trong hai hướng để xác định xuất xứ. Điều này khiến việc theo dõi nguồn nguyên liệu, linh kiện, công đoạn sản xuất và giá trị tạo ra trong nước trở thành phần thiết yếu của quản trị sản phẩm. Doanh nghiệp nên rà soát quy trình và chứng từ trước ngày quy định có hiệu lực, thay vì đợi phát sinh yêu cầu kiểm tra mới tìm cách hợp thức hóa hồ sơ.

Từ quy định mới đến niềm tin của người tiêu dùng
Nghị định 384/2026 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thiết lập lần đầu một khung riêng, thống nhất và đầy đủ để xác định xuất xứ Việt Nam cho hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước. Tại hội thảo, Cục Xuất nhập khẩu ghi nhận ý kiến của hiệp hội và doanh nghiệp để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định liên quan. Bên cạnh nghị định, hội thảo cũng trao đổi về nội dung dự kiến trong một số dự thảo thông tư hướng dẫn Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa.
Giá trị lớn nhất của quy định sẽ không nằm ở việc có thêm một thuật ngữ trên nhãn, mà ở khả năng khiến tuyên bố xuất xứ có thể kiểm chứng. Người tiêu dùng có thêm căn cứ tiếp cận thông tin nguồn gốc; doanh nghiệp chân chính có cơ hội phân biệt sản phẩm của mình với hàng giả mạo xuất xứ. Nhưng hiệu quả ấy phụ thuộc vào việc thực thi nhất quán và sự chuẩn bị nghiêm túc của doanh nghiệp. Lắp ráp tại Việt Nam có thể là một công đoạn sản xuất, nhưng tự nó không phải giấy thông hành để nhận xuất xứ Việt Nam.







