Lễ kỷ niệm chỉ có ý nghĩa khi công chúng được tham gia
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để người dân cùng thực hành, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa, thay vì chỉ đứng ngoài xem những chương trình biểu diễn mang tính nghi lễ. Năm 2026, ngày 24/11 lần đầu được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Tại buổi thông tin ngày 5/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết cả nước đã chuẩn bị 406 chương trình, hoạt động; 34 tỉnh, thành đều có kế hoạch triển khai. Con số ấy cho thấy quy mô rộng, nhưng thước đo đáng kể hơn là liệu người dân có thể bước vào không gian văn hóa, gặp gỡ người làm nghệ thuật và nhận ra di sản trong đời sống của chính mình hay không.
TP.HCM: biến không gian đô thị thành sân khấu văn hóa
TP.HCM chọn cách đưa hoạt động ra nhiều điểm trong đô thị, kết hợp biểu diễn, di sản, công nghiệp văn hóa và trải nghiệm cộng đồng. Từ ngày 18 đến 24/11, chương trình “Ngày hội Đại đoàn kết – Sắc màu văn hóa Việt” dự kiến diễn ra tại phố đi bộ Nguyễn Huệ; đêm 24/11 có chương trình nghệ thuật kết nối Nguyễn Huệ, công viên trung tâm mới ở phường Bình Dương và quảng trường Tháp Tam Thắng tại phường Vũng Tàu, dự kiến truyền hình trực tiếp cùng màn pháo hoa. Thành phố còn lên kế hoạch trình chiếu ánh sáng 3D Mapping, giới thiệu di sản sân khấu, tổ chức tuần phim và hội sách. Các trải nghiệm thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo và nội dung sáng tạo số có thể giúp khán giả trẻ tiếp cận văn hóa bằng phương thức quen thuộc hơn. Điểm mạnh của cách làm này là mở rộng cửa vào văn hóa, dù trải nghiệm sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối các địa điểm và hoạt động.
Phú Thọ: để trại văn hóa kể chuyện bằng sản vật và bản sắc
Nếu TP.HCM lấy mạng lưới sự kiện đô thị làm trục, Phú Thọ chọn điểm tụ là không gian trưng bày gắn với bản sắc địa phương. Tâm điểm là trại văn hóa Phú Thọ “Văn hóa Phú Thọ – Kết nối phát triển”, gồm 17 trại và bốn không gian triển lãm giới thiệu nghề thủ công, sản phẩm OCOP cùng đặc sản địa phương. Hội chợ thương mại với 150–200 gian hàng dự kiến diễn ra tại phường Vĩnh Phúc từ ngày 18 đến 24/11. Bên cạnh đó là chương trình nghệ thuật ngoài trời “Hào khí Lạc Hồng” tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng, cùng trình diễn đường phố, thư pháp và hoạt động giới thiệu văn hóa các dân tộc. Cách tiếp cận này có sức thuyết phục vì di sản không bị tách khỏi sinh kế: người xem vừa gặp gỡ câu chuyện văn hóa, vừa có cơ hội nhận diện sản phẩm và nghề của cộng đồng.
Hai lối tiếp cận, cùng hướng đến di sản cộng đồng
Khác biệt nằm ở phương tiện, không phải mục tiêu. TP.HCM dùng sân khấu đa điểm, công nghệ số và các ngành công nghiệp văn hóa để kéo công chúng vào một không gian đô thị rộng; Phú Thọ đặt trọng tâm vào trại, sản vật, biểu diễn truyền thống và trải nghiệm gắn với địa phương. Tại cơ sở, Phú Thọ kết hợp bảo tồn di sản với du lịch và chuyển đổi số: xã Hy Cương dự kiến ra mắt cổng thông tin di tích, câu lạc bộ hát Xoan và mô hình du lịch cộng đồng “Nguồn cội Đất Tổ”; các địa phương khác tổ chức lễ hội, trò chơi dân gian và trưng bày nông sản. Đây là hướng đi đáng chú ý bởi di sản cộng đồng khó sống bền nếu chỉ xuất hiện trong vài ngày lễ. Hai địa phương cũng khuyến khích người dân tham gia hoạt động ở khu dân cư, trường học và thiết chế văn hóa; Phú Thọ vận động các đơn vị miễn hoặc giảm phí dịch vụ ngày 24/11. Thành công vì thế nên được tính bằng mức độ người dân tiếp tục gắn bó với văn hóa sau khi sân khấu khép lại.
