Nhiếp ảnh thời tiết cực đoan: không dành cho người nửa vời
Nhiếp ảnh thời tiết cực đoan là thể loại nhiếp ảnh tập trung ghi lại những khoảnh khắc hiếm gặp của tự nhiên trong điều kiện khắc nghiệt như dông sét, mưa lớn, giá rét, gió mạnh, nơi mà phần lớn mọi người chọn ở yên trong nhà thay vì bước ra ngoài đối diện với rủi ro để săn một lần bấm máy có thể đổi cả đêm thức trắng. Đây là cuộc chơi không dành cho người nửa vời, bởi chỉ kỹ thuật là chưa đủ. Bạn phải chấp nhận lạnh, mệt, thất bại và cả cảm giác tiếc nuối khi khoảnh khắc vụt qua trước mắt. Những nhiếp ảnh gia trẻ chọn lên vùng cao giữa đêm, hoặc đứng một mình ngoài ban công giữa cơn dông, không phải vì thích mạo hiểm vô nghĩa, mà vì tin rằng những hình ảnh đó có giá trị kể chuyện về một thế giới mà đa số chỉ nhìn qua cửa kính.
Từ ban công đến bầu trời: hành trình 7 năm chụp ảnh sét của “Tú Thor”
Ít ai nghĩ một ban công chung cư có thể trở thành “đài quan sát” của một người chuyên săn sét, nhưng đó là nơi Đào Anh Tú đã theo đuổi đam mê suốt 7 năm. Mỗi khi TP.HCM xuất hiện dông, anh lại quan sát bầu trời, chuẩn bị máy ảnh và chờ đợi. Từ phường Phú Thuận, ống kính của anh hướng về những tia sét có thể lóe lên bất cứ lúc nào, từ Đầm Sen đến khu vực cảng Rau Quả, cầu Phú Mỹ. Thường xuyên canh máy ghi lại những khoảnh khắc ấy, anh được gọi là “Tú Thor”, theo tên vị thần sấm sét trong thần thoại Bắc Âu. Câu chuyện bắt đầu từ một lần bấm máy tình cờ bằng chiếc iPhone 6S, bắt trúng hình ảnh sét đánh ở khu vực Landmark 81. Khoảnh khắc chất lượng chưa cao đó lại đủ sức kéo anh vào cuộc chơi dài hơi, nơi mỗi mùa mưa là một mùa thử thách mới.
Theo Tú, “Chụp sét thì 60% là may mắn, 20% là kỹ thuật và 20% là kinh nghiệm”. Câu nói này nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng phản ánh đúng bản chất của nhiếp ảnh thời tiết cực đoan: bạn không thể điều khiển bầu trời. Kinh nghiệm giúp anh lựa chọn thời điểm chuẩn bị, hướng chụp và quan sát cơn dông; kỹ thuật giúp thiết bị sẵn sàng ghi hình. Phần còn lại phụ thuộc vào khoảnh khắc tia sét xuất hiện trong khung ngắm. Có những tia sét lóe sáng ngay trước mắt nhưng anh vẫn bỏ lỡ. Dù vậy, mỗi lần bắt trọn một tia sét lớn, cảm giác hồi hộp và vui mừng vẫn nguyên vẹn như lần đầu. Đó là thứ “phần thưởng tinh thần” mà những ai chỉ xem ảnh trên mạng sẽ khó cảm nhận hết.
Kỹ thuật chỉ là 20%: sức bền, kiên nhẫn và kế hoạch mới là phần khó
Nhiều người nghĩ nhiếp ảnh thời tiết cực đoan chỉ cần máy tốt và vài thông số chụp là xong. Thực tế, kỹ thuật là phần dễ học nhất. Phần khó là sức bền, kiên nhẫn và khả năng lập kế hoạch. Với chụp ảnh sét, Tú phải xem dự báo, theo dõi hướng mây rồi quyết định chuẩn bị thiết bị, qua nhiều năm việc quan sát bầu trời và chờ đợi đã trở thành thói quen. Anh không đặt chỉ tiêu mỗi mùa mưa phải chụp được bao nhiêu ảnh, cũng không mong thời tiết cực đoan xảy ra thường xuyên hơn. Đó là cách tiếp cận có trách nhiệm: tôn trọng tự nhiên, không ép mình vào những tình huống quá nguy hiểm chỉ để đổi lấy một tấm hình. Khi nhận thấy thời tiết không còn bảo đảm an toàn, anh dừng chụp và vào trong nhà, chấp nhận bỏ lỡ khung hình. Sự dừng lại đúng lúc này là ranh giới giữa đam mê và liều lĩnh.
Ở góc độ thẩm mỹ, Tú không chạy theo những tia sét “khủng” bằng mọi giá. Anh chú ý đến tổng thể, từ mây trời, đường chân trời đến cảnh vật bên dưới. Tia sét cần tạo được điểm nhấn, hài hòa với những chi tiết còn lại. Một bức ảnh bắt được sét nhưng bố cục thiếu cân đối chưa chắc khiến anh hài lòng. Tia sét rõ, bố cục rõ ràng là yếu tố để anh đánh giá một bức ảnh chụp dông sét đẹp. Nguyên tắc không ghép nhiều ảnh để tạo thành một khoảnh khắc sét đánh cho thấy anh coi trọng giá trị của cảnh tượng được ghi lại trong một lần bấm máy. Nói cách khác, nhiếp ảnh thời tiết cực đoan không chỉ là “bắt được” mà còn là kể được một câu chuyện thị giác có cấu trúc, có điểm nhấn và có chiều sâu.
Ghi lại những điều người khác tránh né: giá trị của khoảnh khắc hiếm gặp
Những người như Tú đang làm một công việc mà phần lớn chúng ta né tránh: đứng trước thiên nhiên trong trạng thái ít an toàn nhất để ghi lại khoảnh khắc hiếm gặp. Sét đánh có thể tạo nên những khoảnh khắc ấn tượng trong khung hình, nhưng cũng là hiện tượng có thể gây thiệt hại cho con người và tài sản. Chính vì hiểu rõ mặt tối đó, anh không cố chụp bằng mọi giá. Nhiếp ảnh thời tiết cực đoan, nếu được thực hiện có ý thức, mang lại cho người xem cơ hội nhìn thấy những lớp mặt khác của thành phố, của núi rừng, của bầu trời – những thứ chúng ta thường chỉ lướt qua. Những khung hình sét đánh xuống các biểu tượng đô thị, những đêm lạnh vùng cao, những cơn dông cuộn mây… tất cả tạo nên một dạng ký sự thị giác, nơi thiên nhiên không còn là phông nền mà trở thành nhân vật chính.
Điều đáng nói là các nhiếp ảnh gia này không mong thời tiết cực đoan xảy ra thường xuyên hơn để có thêm ảnh. Họ ý thức rõ mỗi tia sét, mỗi cơn dông đều mang theo rủi ro cho cộng đồng. Đam mê của họ nằm ở việc kể lại câu chuyện của những hiện tượng đó, chứ không phải cổ vũ cho chúng. Trong thời đại ai cũng có thể giơ điện thoại lên chụp, nhiếp ảnh thời tiết cực đoan nhắc chúng ta rằng có những bức ảnh phải trả giá bằng thời gian, sức khỏe và cả sự đối diện với sợ hãi. Chính những chi phí vô hình đó làm nên giá trị khác biệt của thể loại này: nó không chỉ đẹp, mà còn khiến người xem nghĩ lại về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.
