Trường Hy Vọng Đà Nẵng: Định nghĩa lại giáo dục sau đại dịch
Trường Hy Vọng Đà Nẵng là một mô hình giáo dục đặc biệt được xây dựng dành riêng cho những trẻ mất cha mẹ hoặc người giám hộ vì đại dịch COVID-19, kết hợp nơi ở, học tập và chăm sóc tâm lý để giúp các em chữa lành tổn thương, phát triển toàn diện và hướng tới tương lai bằng cả tri thức lẫn nghị lực.
Tín hiệu quan trọng không chỉ là tiếng trống khai giảng, mà là thông điệp: những đứa trẻ chịu mất mát vì đại dịch không chỉ cần một trường học, mà cần một cộng đồng biết ôm lấy nỗi đau của các em. Khi Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu trực tiếp đến tham dự chương trình khai giảng năm học 2026-2027, cùng lãnh đạo thành phố và hơn 300 học sinh, cán bộ, giáo viên của Trường Hy Vọng, ông không chỉ làm nhiệm vụ nghi thức. Ông đang gửi một thông điệp chính trị và nhân văn: giáo dục trẻ mất cha mẹ không thể được xem là “công việc bên lề” của hệ thống, mà phải là trách nhiệm chung. Và chính tại trường hy vọng này, chúng ta đang thấy một câu trả lời khác biệt cho câu hỏi: sau bão dịch, chúng ta nuôi dưỡng thế hệ trẻ ra sao.
Một mô hình giáo dục đặc biệt: Khi “hy vọng” trở thành thiết kế hệ thống
Điều khiến Trường Hy Vọng trở nên đáng chú ý không chỉ là đối tượng học sinh, mà là cách mô hình giáo dục đặc biệt này được thiết kế từ đầu quanh khái niệm “hy vọng”. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định đây là "một mô hình giáo dục rất đặc biệt", thể hiện nghĩa cử nhân văn của Tập đoàn FPT với học sinh hoàn cảnh đặc biệt. Đó không phải lời khen xã giao; khi người đứng đầu ngành giáo dục quốc gia xem đây là một mô hình, một cách tiếp cận độc đáo và cam kết Nhà nước sẽ quan tâm, hỗ trợ, điều đó cho thấy trường đã bước ra khỏi phạm vi một dự án thiện nguyện thuần túy.
Điểm mạnh của mô hình trường hy vọng đà nẵng nằm ở chỗ, mọi chi tiết – từ chương trình, đội ngũ đến cơ sở vật chất – đều xoay quanh giáo dục trẻ mất cha mẹ: làm sao để các em có thể sống, học và lớn lên trong cùng một không gian an toàn. Trong vai trò của mình, Phó Thủ tướng yêu cầu lãnh đạo Đà Nẵng tiếp tục quan tâm, chia sẻ, hỗ trợ Trường Hy Vọng duy trì và phát triển mô hình. Nói cách khác, đây không chỉ là “trường của FPT”, mà đang trở thành một phần trong bức tranh chính sách giáo dục sau COVID-19: thừa nhận rằng tổn thương tập thể cần những đáp án giáo dục cũng mang tính tập thể.
Học kiến thức chưa đủ: Trường nội trú của những đứa trẻ mang tang
Trường Hy Vọng được thành lập năm 2021, với mục tiêu tạo môi trường sống, học tập và phát triển cho những trẻ mất cha mẹ hoặc người giám hộ vì COVID-19. Sau 5 năm, trường có hơn 300 học sinh đến từ 29 tỉnh, thành và 13 dân tộc khác nhau. Con số này cho thấy đây không phải một “ngôi trường nhỏ” mà là một cộng đồng thu nhỏ của cả nước – nơi những câu chuyện mất mát khác nhau gặp nhau trong cùng một mái nhà. Việc tập trung học sinh từ nhiều địa phương vào chung một môi trường nội trú là lựa chọn táo bạo: nó đặt câu hỏi, liệu chúng ta ưu tiên sự ổn định, chăm sóc dài hạn, hay để các em tản mát với những hỗ trợ chắp vá tại địa phương?
Ở Trường Hy Vọng, các em theo học chương trình giáo dục phổ thông tại Trường FPT Đà Nẵng. Nhưng nếu chỉ nhìn vào sách giáo khoa, ta sẽ bỏ sót phần quan trọng nhất: đây là ngôi trường của những đứa trẻ mang tang. Điểm mạnh nằm ở cách trường kết hợp giữa khu học và khu ở, giữa lớp học và những không gian sinh hoạt chung, để các em không chỉ học chữ mà còn học cách nương tựa lẫn nhau. Khi Phó Thủ tướng xúc động, nói với các em rằng “qua giông bão, mong các cháu mạnh mẽ hơn” và trực tiếp trao quà, lắng nghe thư các em gửi, ông không chỉ khích lệ; ông thừa nhận rằng nghị lực không thể dạy bằng lý thuyết, mà phải nuôi dưỡng trong đời sống hàng ngày.
Phát triển toàn diện: Từ STEM, robot đến bánh, xà phòng và quản lý cảm xúc
Nếu nhiều trường phổ thông vẫn loay hoay với khẩu hiệu “phát triển toàn diện trẻ em”, thì Trường Hy Vọng biến điều đó thành cấu trúc chương trình. Học sinh theo chương trình chung, đồng thời được tham gia chương trình Smart World Experience tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán; làm quen lập trình, robot, AI. Đây là nền tảng năng lực cứng giúp các em không bị tụt lại trong thế giới số. "Trong 5 năm, 70 học sinh Trường Hy Vọng tốt nghiệp THPT, trong đó 66 em tiếp tục học đại học, cao đẳng" – một con số đủ để bác bỏ định kiến cho rằng trẻ mất cha mẹ thì khó vươn lên.
Nhưng điểm đáng nói hơn là lớp kỹ năng mềm và thực hành mà ít trường phổ thông nào coi trọng đến vậy: các em học làm bánh, may vá, làm nến thơm, xà phòng, làm vườn, chăm cây, thiết kế sản phẩm tái chế, sơ cứu, quản lý cảm xúc và thời gian. Đây không phải “môn phụ” trang trí, mà là phương án thực tế để hỗ trợ tâm lý học sinh: để các em dùng đôi tay làm ra sản phẩm, dùng lao động thủ công để tự trấn an, để thấy mình có giá trị và có thể tặng lại sản phẩm ấy cho người khác. Việc học sinh tự làm xà phòng, nến, khăn tay để tặng lãnh đạo trong lễ khai giảng chính là minh chứng sống động cho một triết lý giáo dục: chữa lành không phải bằng lời khuyên, mà bằng những trải nghiệm cụ thể nuôi dưỡng lòng tự trọng.
Giá trị của Trường Hy Vọng: Một lời nhắc cho hệ thống giáo dục
Nhìn vào kết quả, nhiều người dễ say mê con số: chỉ riêng năm học 2024-2025, học sinh Trường Hy Vọng đạt hơn 20 giải cá nhân trong các kỳ thi học sinh giỏi, cùng nhiều thành tích trong STEM, robot, khoa học sáng tạo, tranh biện, nghệ thuật, thể thao; 100% học sinh lớp 12 tốt nghiệp THPT. Những thành tích ấy quan trọng, nhưng nếu dừng lại ở đó, chúng ta sẽ hiểu sai bản chất mô hình. Điều khiến trường trở nên khác biệt là cách đặt hỗ trợ tâm lý học sinh và xây dựng khả năng chống chịu lên vị trí trung tâm: dạy các em quản lý cảm xúc, thời gian, khuyến khích tham gia hoạt động kỹ năng, và liên tục gửi đi thông điệp rằng “sau giông bão, các em có thể mạnh mẽ hơn”.
Khi Phó Thủ tướng khẳng định, ở góc độ Chính phủ, đây là mô hình rất đặc biệt và cam kết sẽ quan tâm, hỗ trợ, phối hợp bất cứ khi nào trường cần, ông đang nói thay một điều mà hệ thống giáo dục rộng hơn cần lắng nghe: nếu chúng ta muốn phát triển toàn diện trẻ em, chúng ta phải dám tổ chức lại nhà trường quanh nhu cầu thật của những nhóm dễ tổn thương nhất. Trường Hy Vọng Đà Nẵng không phải lời giải duy nhất, nhưng là bằng chứng rằng mô hình giáo dục đặc biệt – nơi học thuật đi cùng trị liệu cảm xúc, nơi nội trú gắn với cộng đồng, nơi “hy vọng” không chỉ là tên gọi – hoàn toàn có thể vận hành, có thể tạo ra kết quả, và xứng đáng được nhân rộng, điều chỉnh, học hỏi. Câu hỏi còn lại không phải là mô hình này có ý nghĩa hay không, mà là hệ thống có can đảm đưa những bài học ấy vào chính sách chung hay không.
