Cúm A ở người cao tuổi: bệnh tưởng nhẹ nhưng là “ngòi nổ” biến chứng
Cúm A người cao tuổi là tình trạng nhiễm virus cúm A ở nhóm người có hệ miễn dịch suy giảm và thường mang nhiều bệnh nền, khiến các triệu chứng ban đầu như ho, mệt, sốt nhẹ dễ bị xem thường nhưng lại có thể nhanh chóng kích hoạt viêm phổi nặng, suy hô hấp và làm bệnh mạn tính mất kiểm soát. Ở Việt Nam, số ca cúm A đang tăng, nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng, đặc biệt là người cao tuổi và người mắc bệnh nền. Theo hệ thống giám sát tại Hà Nội, mỗi tuần có khoảng 200-300 trường hợp cúm phải điều trị tại cơ sở y tế. Điều đáng lo là nhiều gia đình vẫn đánh giá mức độ nguy hiểm của cúm A qua nhiệt độ cơ thể, trong khi mức độ sốt không phản ánh đầy đủ tình trạng tổn thương đường hô hấp và nguy cơ biến chứng.
Vì sao sốt nhẹ vẫn có thể dẫn tới suy hô hấp do cúm?
Điểm mấu chốt ở cúm A người cao tuổi là cơ thể vốn đã yếu, nên “cơn bão viêm” do virus gây ra đủ sức làm hệ hô hấp và tim mạch lao dốc dù triệu chứng nhìn bề ngoài khá nhẹ. Người cao tuổi có hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi, khả năng chống đỡ nhiễm trùng kém, nhất là khi kèm bệnh nền như tim mạch, hen, đái tháo đường, COPD, bệnh thận mạn. Khi nhiễm cúm, virus tấn công niêm mạc đường thở, làm tăng tiết dịch, phá vỡ hàng rào bảo vệ của phổi và tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm, dẫn đến viêm phổi nặng và suy hô hấp. Ở người mắc COPD, đường thở vốn đã viêm và tắc nghẽn kéo dài; cúm A làm tình trạng viêm và tăng tiết dịch nặng thêm, giảm khả năng trao đổi khí, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy hô hấp.
Bệnh nền và cúm: khi một cơn cúm kích hoạt cả chuỗi biến chứng nặng
Cúm A ở người cao tuổi không chỉ là bệnh hô hấp cấp mà còn là chất xúc tác làm bùng phát hàng loạt biến chứng cúm A nặng. Các bác sĩ mô tả cúm A như một “ngòi nổ” khiến nhiều bệnh nền đồng thời mất kiểm soát. Ở người có COPD hoặc hen, cúm dễ gây đợt cấp, viêm phổi nặng, suy hô hấp do tắc nghẽn đường thở tăng lên và tổn thương phổi lan rộng. Với người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, phản ứng viêm toàn thân làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim. Người đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc xơ gan có thể rơi vào rối loạn chuyển hóa, tăng đường huyết mất kiểm soát, suy giảm chức năng cơ quan và thậm chí tử vong. Thực tế tại một bệnh viện tuyến trung ương, những ngày gần đây ghi nhận nhiều ca cúm A diễn biến nặng, người cao tuổi và bệnh nền phải điều trị tích cực vì viêm phổi nặng, suy hô hấp.
Dịch cúm A đang tăng: con số biết nói về mức độ nguy hiểm
Nếu vẫn nghĩ cúm A chỉ là bệnh mùa lạnh thoáng qua, các số liệu hiện tại là lời cảnh báo rõ ràng. Theo cơ quan kiểm soát dịch tại Hà Nội, thời gian gần đây Thủ đô ghi nhận trung bình mỗi tuần từ 200 đến 300 ca cúm phải nhập viện điều trị. Ở tuyến bệnh nhiệt đới trung ương, nhiều trường hợp cúm A người cao tuổi và bệnh nền vào viện với viêm phổi nặng, suy hô hấp, phải thở máy hoặc hỗ trợ oxy lưu lượng cao. Tại một thành phố lớn khác, trong tuần 40 (28/9–4/10) có 34.664 ca viêm đường hô hấp cấp, tăng hơn 64% so với trung bình 4 tuần trước; 151 mẫu dương tính cúm, trong đó 116 mẫu thuộc chủng A/H1N1, chiếm gần 77%. Đáng chú ý, nhiều ca suy hô hấp do cúm chuyển nặng dù bệnh nhân chỉ sốt khoảng 38°C, cho thấy không thể dùng mức sốt để “đo” độ nguy hiểm của cúm A.
Chiến lược phòng ngừa cúm A cho người cao tuổi và người có bệnh nền
Trong bối cảnh dịch tăng, phòng ngừa cúm A phải được xem là “đầu tư bắt buộc” cho người cao tuổi và người có bệnh nền, thay vì chờ đến khi nhập viện vì suy hô hấp do cúm. Tiêm vắc xin phòng ngừa cúm A hằng năm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và biến chứng nặng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao. Cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành miễn dịch bảo vệ, vì vậy người cao tuổi và bệnh nền nên chủ động tiêm sớm, không chờ dịch bùng phát. Do virus cúm liên tục biến đổi và hiệu lực bảo vệ của vắc xin giảm dần theo thời gian, tiêm nhắc lại hằng năm giúp duy trì khả năng phòng bệnh. Bên cạnh tiêm vắc xin, cần kiểm soát tốt bệnh nền, tuân thủ điều trị, dinh dưỡng đầy đủ, vận động phù hợp, giữ ấm, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp.
