Cúm A ở người cao tuổi: bệnh “nhẹ” nhưng hậu quả nặng
Cúm A ở người cao tuổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, có thể khởi phát với sốt nhẹ, ho, mệt mỏi nhưng lại dễ dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp và làm bùng phát các bệnh mạn tính tiềm ẩn, khiến người bệnh chuyển nặng rất nhanh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp, đặc biệt là người từ 65 tuổi trở lên và người mắc bệnh mạn tính, có thể gặp biến chứng nghiêm trọng. Điều đáng lo là nhiều gia đình vẫn xem cúm A là bệnh thông thường, chỉ đo nhiệt độ rồi yên tâm, trong khi virus đang âm thầm tấn công phổi, tim, não của người cao tuổi.
Vì sao cúm A làm người cao tuổi chuyển nặng nhanh?
Cúm A người cao tuổi nguy hiểm không phải vì triệu chứng ban đầu rầm rộ, mà vì cơ thể họ đã suy yếu. Tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khả năng chống lại virus và kiểm soát phản ứng viêm kém đi. Đa số người lớn tuổi còn mang theo nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, đái tháo đường, COPD, bệnh thận… Khi nhiễm cúm, phản ứng viêm toàn thân và rối loạn chuyển hóa làm các bệnh này mất ổn định, dễ dẫn đến biến chứng cúm nặng như viêm phổi, suy hô hấp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Theo dữ liệu giám sát của một tổ chức y tế quốc tế, chỉ trong hai tuần đến tuần 33/2026, tỷ lệ xét nghiệm cúm dương tính tại khu vực Tây Thái Bình Dương tăng từ khoảng 12–13%. Đây là lời nhắc rằng mùa cúm đang hoạt động mạnh và người cao tuổi không có “vùng an toàn” nếu chủ quan.
Biến chứng cúm nặng: từ viêm phổi đến suy hô hấp, đột quỵ
Viêm phổi là biến chứng hay gặp nhất và cũng đáng sợ nhất của cúm A ở người cao tuổi. Virus gây viêm đường hô hấp, tăng tiết dịch, làm tổn thương nhu mô phổi và giảm khả năng trao đổi khí, từ đó dẫn đến suy hô hấp do cúm. Những ngày gần đây, một bệnh viện tuyến trung ương ghi nhận nhiều trường hợp cúm A diễn biến nặng, người cao tuổi và người có bệnh nền phải điều trị tích cực vì viêm phổi nặng, suy hô hấp. Hai bệnh nhân 72 và 73 tuổi tại Hà Nội là ví dụ điển hình: một người viêm phổi nặng phải thở máy không xâm nhập, người còn lại suy hô hấp tiến triển nhanh dù chỉ sốt khoảng 38°C, phải đặt ống nội khí quản và hồi sức tích cực. Cúm còn làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ ở người có sẵn bệnh tim mạch, vì phản ứng viêm và stress lên hệ tim mạch có thể kích hoạt huyết khối hoặc làm vỡ mảng xơ vữa.
Sai lầm chết người: chỉ nhìn vào sốt mà bỏ qua dấu hiệu nguy kịch
Nhiều người vẫn có tâm lý chủ quan rằng cúm A là bệnh thông thường và chỉ đánh giá mức độ bệnh qua thân nhiệt. Đây là sai lầm nguy hiểm. Các bác sĩ nhấn mạnh: sốt nhẹ không đồng nghĩa với bệnh nhẹ; bệnh có thể chuyển nặng ngay cả khi người bệnh chỉ sốt khoảng 38°C hoặc không sốt cao rõ rệt. Ở người có COPD, cúm A làm nặng thêm tình trạng viêm, tắc nghẽn đường thở, gây tổn thương phổi, giảm khả năng trao đổi khí và dẫn đến suy hô hấp nhanh. Dấu hiệu cần cảnh giác không chỉ là sốt, mà là khó thở tăng dần, thở nhanh, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, mệt lả, ăn uống kém, ho nhiều, khạc đờm không nổi. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện những biểu hiện này. Nếu chỉ chăm chăm nhìn nhiệt kế mà bỏ qua hơi thở của người cao tuổi, gia đình đang đánh cược mạng sống của họ.
Chiến lược phòng ngừa: tiêm vắc xin sớm và theo dõi sát sao
Phòng ngừa cúm mùa ở người cao tuổi phải bắt đầu từ vắc xin. Tiêm vắc xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Một tổ chức y tế quốc tế khuyến cáo ưu tiên tiêm cho người từ 65 tuổi trở lên và người mắc bệnh mạn tính. Gia đình nên chủ động đưa người cao tuổi đi tiêm trước mùa cúm, không chờ đến khi có dịch bùng lên mới cuống cuồng đăng ký. Bên cạnh vắc xin, cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, giữ nhà cửa thông thoáng, đeo khẩu trang nơi đông người và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp. Quan trọng không kém là theo dõi sát sao: khi người cao tuổi ho, mệt, khó thở, ăn uống kém, phải đi khám sớm thay vì tự mua thuốc. Sau một đợt cúm nặng, họ còn dễ mệt kéo dài, giảm sức cơ, khó đi lại, ăn uống kém, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.
