Vì sao nâng cao nền nhà và gác cao phải thành ưu tiên sau lũ
Nâng cao nền nhà và xây gác cao chống lũ là việc cải tạo nhà ở sau thiên tai nhằm đưa không gian sinh hoạt, nơi trú ẩn và tài sản lên cao hơn mực nước ngập, đồng thời kiểm tra, gia cố và sửa chữa nền móng bị nứt, sụt lún để giảm nguy cơ hư hại lặp lại và bảo vệ an toàn cho gia đình về lâu dài. Sau những trận mưa lớn, lũ quét, sạt lở liên tiếp, nhà ở vùng trũng và vùng núi không còn an toàn nếu giữ nguyên cấu trúc thấp và nền móng yếu. Ở nhiều nơi, gia đình đã phải rời bỏ nhà cửa vì sạt lở, trong khi nơi khác buộc phải đầu tư hàng chục triệu đồng cho cải tạo chống lũ sau khi chứng kiến cảnh nước ngập quá mái. Thay vì chờ lũ tới rồi dọn dẹp, sửa chữa chắp vá, chiến lược khôn ngoan lúc này là chủ động nâng cao nền nhà, thêm gác cao và xử lý nền móng ngay khi vừa qua mùa lũ.
Bài học từ vùng núi sạt lở: sửa chữa nền móng là bước bắt buộc
Ở các xã miền núi, mưa lớn kéo dài không chỉ gây ngập mà còn kéo theo sạt lở đất, lún nứt nền móng, biến nhiều căn nhà thành điểm nguy hiểm hơn là nơi trú ẩn. Tại xã La Dêê, Chủ tịch UBND xã Bùi Thế Anh ghi nhận mưa dầm nhiều ngày đã gây sạt lở, sụt lún ở nhiều khu vực, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và an toàn của nhiều hộ dân. Ở thôn La La, đất đá từ taluy sau nhà tràn xuống làm bùn đất tràn vào 4 căn nhà và vùi lấp nhiều khu vực dân cư. Nguy hiểm hơn, có ít nhất hai nhà xuất hiện vết nứt nền móng và dấu hiệu sụt lún; kè phía sau đã sập, tạo nguy cơ sạt lở tiếp theo nếu mưa còn kéo dài. Đây không phải chuyện có thể “chờ cho khô rồi ở tiếp”. Nền móng đã nứt là tín hiệu phải đánh giá lại toàn bộ kết cấu, có thể phải gia cố móng, xây kè, thậm chí di dời. Việc chính quyền phải liên tục kiểm tra các điểm có nguy cơ sạt lở, sụt lún để kịp thời ứng phó cho thấy sửa chữa nền móng không phải chuyện phụ, mà là bước căn bản của bảo vệ nhà sau lũ.
Người Khánh Hòa nâng gác cao: đầu tư hàng chục triệu để không lặp lại thảm cảnh
Ở vùng trũng Khánh Hòa, nơi từng bị trận lũ lịch sử nhấn chìm toàn xã, cách ứng xử sau lũ đã chuyển hẳn từ cầm cự sang chủ động cải tạo chống lũ. Tại thôn Đại Điền Đông 2, xã Diên Điền, ông Đặng Xuân Quý đang cùng thợ xây gác cao để chống ngập cho căn nhà cấp 4 của mình. Lũ năm ngoái từng dâng hơn 2m trong nhà, buộc cả gia đình phải đi sơ tán, toàn bộ đồ đạc bị ngâm nước, hư hỏng. Rút kinh nghiệm, gia đình ông bỏ hơn 30 triệu đồng tiền vật liệu để làm gác xép khoảng 25m2, khung sắt cao 3,5m, lợp tôn, đặt cao hơn mực nước của trận lũ lịch sử. Đặc biệt, gác còn chừa một cửa thoát lên mái nhà đề phòng trường hợp nước dâng vượt cả gác. Không xa đó, bà Nguyễn Đình Thị Bích cũng vừa hoàn thành gác khung sắt, sàn gỗ rộng hơn 20m2, cao khoảng 5m so với nền nhà, với chi phí khoảng 80 triệu đồng.
Trải nghiệm của bà Bích cho thấy lý do người dân buộc phải thay đổi căn cơ. Nhiều năm trước, nước lũ chỉ cao 30–50cm ngoài sân hoặc sát mép nền nhà là rút. Nhưng một buổi chiều mưa to, dòng nước đục ngầu đã nhanh chóng tràn vào nhà, khiến sáu người trong gia đình phải leo lên bàn ghế, giường để tránh dòng lũ. Vài giờ sau, mực nước vượt 2,2m, gần như nhấn chìm toàn bộ căn nhà, buộc cả nhà phải sang gác nhà hàng xóm lánh nạn, nhịn đói, khát và rét, sống nhờ vài gói mì được chủ nhà chia sẻ. Khi nước rút, ruộng lúa và tài sản trong nhà đều phủ bùn, hư hỏng, bốn chiếc xe máy bị phá hủy, tiền sửa chữa đã hơn 11 triệu đồng. Bà thừa nhận: “Bao nhiêu công sức cả năm trôi theo nước lũ. Năm nay, gia đình phải chủ động làm gác cao, kê đồ lên sớm”. Đó là sự chuyển hướng rõ ràng: bỏ tiền một lần cho nâng gác và cải tạo chống lũ thay vì chấp nhận thiệt hại lặp lại.
Gác cao chống lũ: không chỉ giữ tài sản, mà còn là nơi trú ẩn đúng nghĩa
Điểm khác biệt của các giải pháp gác cao mới là chúng được tính như một không gian ở an toàn, chứ không chỉ là gác xép chứa đồ. Theo thợ cơ khí địa phương, anh Đặng Ngô Hữu Tâm, anh liên tục nhận đơn đặt hàng thi công gác cao chống lũ. Tùy điều kiện kinh tế, người dân làm khung sắt, mái tôn, sàn xi măng hoặc ván ép để vừa làm chỗ trú ẩn, vừa để tài sản lên đó mỗi mùa nước đến. Mỗi bộ gác thường cao khoảng 3,5m, diện tích khoảng 25m2; toàn bộ khâu đo đạc, khảo sát, chế tạo tại xưởng và lắp dựng mất khoảng 3 ngày. Về mặt chức năng, đó là “tầng an toàn” nằm ngay trong nhà: chỗ ngủ tạm, chỗ dự trữ lương thực, nước uống, chỗ đặt tủ lạnh, tivi, máy móc lên cao, hạn chế việc đồ đạc bị ngập bùn như những năm trước. Khi chính người dân thiết kế thêm cửa thoát lên mái để chờ lực lượng cứu hộ trong trường hợp nước lên quá cao, rõ ràng nâng cao nền nhà, làm gác cao đã vượt khỏi phạm vi sửa chữa nhỏ lẻ, trở thành chiến lược bảo vệ nhà sau lũ cho cả tính mạng và tài sản.
Lập kế hoạch cải tạo chống lũ: từ kiểm tra nền móng đến nâng gác
Sau khi nước rút, việc đầu tiên không phải là sơn sửa lại tường mà là đánh giá khách quan mức độ hư hỏng nền móng. Những dấu hiệu nứt nền, sụt lún, taluy sau nhà sập như ở các hộ dân thôn La La phải được xem là báo động đỏ. Gia đình nên mời thợ xây dựng có kinh nghiệm hoặc kỹ thuật viên địa phương tới kiểm tra, đề xuất phương án sửa chữa nền móng: gia cố móng cũ, làm móng mới, xây kè chắn đất hoặc cân nhắc di dời nếu vị trí quá nguy hiểm. Song song, cần nhìn lại mức nước lũ cao nhất, khoảng thời gian ngập và dòng chảy để tính chiều cao gác, vị trí thang, cửa thoát hiểm, nguồn điện, nước trên gác. Việc chính quyền địa phương phải thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, kiểm tra khu vực có nguy cơ sạt lở, sụt lún để chủ động di dời dân là lời nhắc rằng mỗi gia đình cũng phải chủ động lập kế hoạch cho nhà mình. Cải tạo chống lũ hiệu quả luôn bắt đầu từ đánh giá nền móng rồi mới đến thiết kế không gian nâng cao.
