Sau trận lũ lịch sử: Nâng cao nhà ở để bảo vệ tài sản và gia đình

Nâng cao nhà ở: từ nỗi ám ảnh lũ lụt đến quyết định phải hành động

Nâng cao nhà ở là việc cải tạo hoặc xây mới các cấu kiện chính như nền nhà, sàn, gác lửng và khung kết cấu ở cao hơn mực nước lũ, kết hợp phòng chống lũ lụt bằng vật liệu và thiết kế chịu ngập, nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản và duy trì khả năng sinh hoạt an toàn trong mùa mưa bão. Sau trận lũ lịch sử cuối năm 2025, người dân Khánh Hòa đã hiểu rằng vài bao cát và kê đồ vội vã không còn đủ để sống cùng lũ nữa. Ám ảnh cảnh nước dâng hơn 2m buộc gia đình anh Đặng Xuân Quý ở thôn Đại Điền Đông 2, xã Diên Điền phải sơ tán, nhìn toàn bộ đồ đạc bị nhấn chìm, hư hỏng. Đó không chỉ là thiệt hại tài chính, mà là cú đánh trực diện vào cảm giác an toàn trong chính ngôi nhà của họ.

Khánh Hòa: chi hàng chục triệu để dựng gác cao, đầu tư đáng hay tốn kém?

Quyết định nâng cao nhà ở bằng gác lửng không phải thú chơi xây dựng, mà là phản ứng thực tế sau mất mát quá lớn. Gia đình anh Đặng Xuân Quý đã chi hơn 30 triệu đồng mua vật liệu để làm gác cao, khung sắt 3,5m, rộng 25m², cao hơn mực nước lũ lịch sử tháng 11/2025 để di dời tài sản và tránh lũ. Bà Nguyễn Đình Thị Bích cũng vừa hoàn thiện gác sắt rộng hơn 20m², cách mặt đất khoảng 5m với chi phí khoảng 80 triệu đồng. Nếu so với việc toàn bộ lúa thóc, đồ đạc sinh hoạt và 4 chiếc xe máy hư hỏng, tiền sửa xe đã tốn hơn 11 triệu đồng, khoản đầu tư này không còn là xa xỉ mà là bảo hiểm vật chất dài hạn. Tính đến nay, xã Diên Điền đã có 426 hộ dân xây gác tránh lũ, những hộ còn lại hoặc đã có nhà cao tầng, hoặc vì khó khăn kinh tế chưa thể xây dựng. Câu chuyện ở đây rất rõ: ai có điều kiện thì chủ động cải tạo nhà chống ngập ngay, ai chưa có điều kiện thì vẫn phải chấp nhận rủi ro cao hơn.

Tiêu chí chống thiên tai: Hà Nội đặt chuẩn mới cho cải tạo nhà chống ngập

Trong khi các vùng lũ miền Trung tự xoay xở bằng gác lửng, Hà Nội đi theo hướng bài bản hơn với bộ tiêu chí chống thiên tai áp dụng cho nhà ở hộ gia đình. Quyết định này yêu cầu tất cả hoạt động xây dựng, quản lý, vận hành và sử dụng công trình, nhà ở phải nhằm bảo đảm an toàn về người, công trình, tài sản, giảm thiểu thiệt hại và không làm gia tăng rủi ro. Khi đầu tư xây dựng, cải tạo, sửa chữa nhà ở, từ khâu lựa chọn vị trí, thiết kế, kết cấu, vật liệu đến thi công đều phải tính toán các yếu tố bất lợi do từng loại thiên tai có thể xảy ra. Đáng chú ý, thành phố yêu cầu hạn chế xây nhà tại khu vực có nguy cơ cao lũ quét, sạt lở đất, sụt lún và động đất. Đây là thông điệp rõ ràng: cải tạo nhà chống ngập không chỉ là chuyện nâng nền, mà là tuân thủ toàn bộ tiêu chí phòng chống thiên tai ngay từ giai đoạn thiết kế, nếu không muốn tiền cải tạo trở thành công trình nửa vời.

Chiến lược nâng cao nhà ở: bảo vệ tài sản mưa bão và lối thoát hiểm cho gia đình

Nếu coi nhà là tuyến phòng thủ đầu tiên, thì nâng cao nhà ở phải được thiết kế như một kế hoạch chiến lược chứ không phải phản ứng vội vàng. Ở Khánh Hòa, các gác lửng chống lũ được dựng bằng khung sắt, lợp tôn, sàn xi măng hoặc ván ép, làm nơi trú ẩn và bảo vệ tài sản mỗi khi mùa lũ tràn về. Căn gác nhà anh Quý còn thiết kế cửa thoát lên mái, đề phòng nước dâng quá cao, tạo lối chờ lực lượng chức năng ứng cứu. Đối với khu vực thường xuyên lũ, ngập lụt, nền hoặc sàn tầng một theo hướng dẫn ở Hà Nội phải được tính toán để an toàn với mực nước lũ cao nhất từng xảy ra. Đồng thời, phương án thiết kế, kết cấu, vật liệu và thi công phải bảo đảm an toàn trong trường hợp lũ kéo dài, có giải pháp an toàn về điện như nâng cao ổ cắm, tủ điện và bố trí hệ thống chống sét tại khu vực thường xuyên sét. Bảo vệ tài sản mưa bão trong bối cảnh khí hậu biến đổi nghĩa là chấp nhận chi phí cải tạo hôm nay để tránh mất trắng ngày mai.

Từ khắc phục hậu quả đến tư duy xây nhà có sức chịu đựng thiên tai

Sai lầm phổ biến sau mỗi trận lũ là lao vào dọn bùn, sửa xe, mua lại đồ đạc, rồi… giữ nguyên cách xây nhà cũ. Gia đình bà Bích đã từng trải cảnh sáu người mắc kẹt trong căn nhà bị ngập hơn 2,2m, phải chạy lên gác xép nhà hàng xóm chịu đói, khát, lạnh. Sau khi nước rút, toàn bộ lúa thóc và đồ đạc sinh hoạt đều ngấm bùn, hư hỏng. Rút kinh nghiệm, năm nay gia đình chủ động làm gác, kê cao đồ đạc từ sớm. Đây là đúng tinh thần mà các tiêu chí phòng chống thiên tai ở Hà Nội yêu cầu: công tác phải thực hiện thường xuyên, liên tục trước, trong và sau thiên tai, đồng thời mỗi hộ chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện và hậu cần theo phương châm "4 tại chỗ". Hậu quả lũ lụt không thể tránh hoàn toàn, nhưng mức độ tổn thất phụ thuộc vào việc ta chọn tập trung vào sửa chữa bề mặt hay đầu tư vào sức chịu đựng kết cấu. Nếu muốn bảo vệ gia đình, phải coi nâng cao nhà ở và cải tạo nhà chống ngập là ưu tiên số một, không phải khoản chi đợi đến khi có thêm tiền mới nghĩ tới.