Giao thông xanh không thể thiếu hạ tầng tại nơi ở
Hạ tầng xe điện tại chung cư là hệ thống điểm sạc hoặc tủ đổi pin, nguồn điện, không gian đỗ và biện pháp an toàn được thiết kế để cư dân có thể sử dụng phương tiện điện thuận tiện ngay tại nơi ở. Đây không phải phần việc có thể chờ đến khi xe điện trở nên phổ biến: Hà Nội đã thúc đẩy giao thông xanh và thí điểm vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1 từ ngày 1-7 đến 31-12-2026, trong bối cảnh giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí trở thành yêu cầu cấp thiết. Ngày 23-10, cơ quan báo chí, phát thanh và truyền hình của thành phố phối hợp với UBND phường Cầu Giấy tổ chức tọa đàm về tháo gỡ nút thắt hạ tầng tại chung cư. Tín hiệu chính sách đã rõ; điều thiếu là khả năng biến mục tiêu thành chỗ sạc thực tế, an toàn và dễ tiếp cận cho người dân.
Quy mô hạ tầng toàn thành phố thoạt nhìn đáng kể: Hà Nội có 2.313 vị trí trạm sạc, 10.209 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin; hệ thống xe buýt công cộng đã xanh hóa khoảng 1.000 phương tiện và đặt mục tiêu đạt 60% xe buýt điện vào cuối năm 2026. Nhưng những con số này không trả lời được câu hỏi thiết thân của cư dân: có thể sạc xe ngay nơi mình gửi xe hay không? Trạm công cộng phát triển trong khi chung cư thiếu điểm sạc hoặc quá tải cục bộ là một khoảng trống không thể lấp bằng thống kê tổng thể. Muốn chuyển đổi có sức thuyết phục, giao thông xanh phải thuận tiện cả ở chặng cuối của hành trình: từ căn hộ xuống chỗ để xe.
Từ 30 lên 102 xe: áp lực đã hiện rõ
New Skyline ở khu đô thị Văn Quán cho thấy tốc độ thay đổi mà thiết kế cũ khó dự liệu: đầu năm 2024, chung cư ghi nhận khoảng 30 xe máy điện; đến thời điểm gần đây, con số đã tăng lên 102 chiếc. Sự gia tăng này gây áp lực trực tiếp lên hệ thống phân phối điện nội khu, không còn là giả định về nhu cầu trong tương lai. Trước lo ngại hỏa hoạn dưới tầng hầm, ban quản trị chuyển khu vực sạc từ hầm lên sân mặt đất. Đó là phản ứng dễ hiểu, nhưng cũng cho thấy các tòa nhà đang phải ứng biến sau khi nhu cầu xuất hiện, thay vì được chuẩn bị từ trước.
Phương án ngoài trời lại kéo theo vấn đề khác: thiếu mái che khiến thiết bị chịu tác động thời tiết, khu vực mở làm khó kiểm soát lượng điện vì người ngoài có thể tiếp cận, còn nguy cơ mất trộm và tranh chấp trách nhiệm tăng lên. Một sự cố mất điện khiến trạm sạc ngừng hoạt động, cư dân không thể đưa xe ra ngoài. Với người sử dụng, “có chỗ sạc” chưa đủ; chỗ sạc phải có điện ổn định, được quản lý và bảo vệ. Đây là lý do sạc xe chung cư cần được xem như một phần của dịch vụ thiết yếu và kế hoạch vận hành tòa nhà, thay vì một khu vực phụ thêm để ban quản lý tự xoay xở.
Mỗi tòa nhà cần phương án riêng, nhưng hướng dẫn phải đến sớm
Không thể áp một mẫu trạm sạc cho mọi chung cư. Tòa nhà cũ có thể thiếu công suất điện, không gian phù hợp hoặc thiết kế phòng cháy chữa cháy dành cho xe điện; vì vậy, khảo sát hệ thống điện, vị trí đỗ và điều kiện an toàn phải đi trước lắp đặt. Song “mỗi nơi một phương án” không nên trở thành lý do để trì hoãn. Khi ban quản trị phải chờ hội nghị cư dân, New Skyline dự kiến đến đầu quý I/2027 mới có thể họp để xin thông qua chủ trương lập bãi sạc. Khoảng chờ này phơi bày sự lệch pha giữa nhu cầu tăng nhanh và quy trình ra quyết định. Chính quyền cần hướng dẫn rõ trách nhiệm, quy trình phê duyệt và tiêu chí an toàn để cư dân, ban quản lý và đơn vị đầu tư có căn cứ cùng hành động.
Bước tiếp theo cần là rà soát điều kiện từng chung cư, như đại diện Sở Xây dựng cho biết thành phố sẽ phối hợp với địa phương, ngành chuyên môn và doanh nghiệp để xây dựng giải pháp phù hợp. Tại một phường, đã có một tòa nhà được trang bị trạm sạc nội khu; các tòa còn lại tiếp tục được rà soát và hướng dẫn. Tủ đổi pin cũng đáng được tính đến vì có thể giảm nhu cầu dành chỗ cho trạm sạc ngay trong chung cư. Dù chọn giải pháp nào, tiêu chí phải là an toàn, khả năng tiếp cận và trách nhiệm vận hành rõ ràng. Hà Nội đang đi đúng hướng với giao thông xanh, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc hạ tầng theo kịp nhu cầu ngay nơi người dân sinh sống. Chuẩn bị chỗ sạc hôm nay là điều kiện để người dân yên tâm chuyển đổi ngày mai.
