Sa sút trí tuệ không phải “già là phải thế”
Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm nhận thức tiến triển, ảnh hưởng trí nhớ, ngôn ngữ, khả năng tập trung và sinh hoạt hằng ngày, trong đó phát hiện sớm giúp tìm được nguyên nhân có thể điều trị, làm chậm tiến triển và tạo cơ hội để người bệnh cùng gia đình lên kế hoạch cho tương lai một cách chủ động. Phần đông chúng ta lại xem những biểu hiện hay quên, hỏi đi hỏi lại, không hoàn thành việc quen thuộc là chuyện “lão hóa bình thường”, dẫn đến tâm lý cam chịu. Khi bản thân hoặc người thân có dấu hiệu suy giảm nhận thức, đặc biệt về trí nhớ, cần đến cơ sở có chuyên khoa trí nhớ hoặc nội thần kinh để được đánh giá, thay vì chờ bệnh “tự ổn”. Điều đáng nói là, không phải mọi trường hợp hay quên đều là sa sút trí tuệ; nhưng nếu bỏ qua giai đoạn sớm, chúng ta mất đi cửa sổ vàng để can thiệp.
Tâm lý thương hại và chăm quá mức: sai lầm khiến não bộ lao dốc nhanh hơn
Một trong những sai lầm phổ biến khi chăm sóc người suy giảm nhận thức là biến họ thành “người bệnh toàn thời gian”. Vì thương cha mẹ, ông bà sau những năm tháng vất vả, nhiều gia đình muốn họ nghỉ ngơi hoàn toàn, làm thay mọi việc từ ăn uống, tắm rửa đến việc nhà. Nghe có vẻ chu đáo nhưng đây lại là cách vô tình tăng tốc độ suy giảm não bộ. Nguyên tắc quan trọng là không làm thay những công việc người bệnh vẫn còn khả năng thực hiện, miễn bảo đảm an toàn. Nếu những kỹ năng còn lại không được sử dụng, chúng có thể mất đi nhanh hơn. Hãy đồng hành, khuyến khích người bệnh tự làm phần họ làm được, thay vì giành hết việc. Não bộ, giống như cơ bắp, cần “tập luyện” liên tục qua vận động, giao tiếp, tự chăm sóc. Tâm lý quá bảo bọc khiến người bệnh tự ti, cảm thấy mình thừa thãi và phụ thuộc, từ đó sa sút càng rõ.
Nhận diện sớm suy giảm nhận thức: những dấu hiệu dễ bị bỏ qua
Muốn phòng ngừa Alzheimer hiệu quả, bước đầu tiên không phải uống thuốc hay thực phẩm chức năng, mà là phát hiện sớm sa sút trí tuệ qua những thay đổi nhỏ trong đời sống. Các dấu hiệu cần cảnh giác gồm hỏi đi hỏi lại cùng một câu, thường xuyên quên vị trí đồ vật, không thể hoàn thành công việc hằng ngày vốn quen thuộc như nấu món quen, thanh toán hóa đơn, nhớ đường quen. Khi xuất hiện những bất thường này, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa sâu về sa sút trí tuệ và trí nhớ để được tư vấn, trắc nghiệm nhận thức và làm xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh nếu cần, qua đó can thiệp kịp thời. Chẩn đoán sớm giúp bác sĩ có thời gian tìm nguyên nhân có thể điều trị hoặc đảo ngược như thiếu vitamin B12, suy giáp, đồng thời kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch liên quan đến sa sút trí tuệ như tăng huyết áp, đái tháo đường.
Hai loại củ bình dân nhưng là thực phẩm bổ não đáng giá: nghệ và lạc
Trong câu chuyện dinh dưỡng não bộ, chúng ta không nhất thiết phải tìm đến những thứ đắt đỏ; đôi khi, những thực phẩm bổ não lại nằm ngay trong gian bếp. Hai loại củ quen thuộc, giá rẻ và dễ tìm ở chợ này chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho não bộ, hỗ trợ trí nhớ và sức khỏe thần kinh nếu được bổ sung hợp lý vào chế độ ăn hằng ngày. Củ nghệ là một gia vị quen thuộc, chứa curcumin – hoạt chất có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa và đang được quan tâm về khả năng tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine. Curcumin có thể ảnh hưởng đến BDNF, protein quan trọng cho sự phát triển và thích nghi của tế bào thần kinh, đồng thời hỗ trợ giảm viêm và stress oxy hóa liên quan đến lão hóa não. Theo các chuyên gia, “curcumin có khả năng hấp thu từ đường ăn uống khá hạn chế, nên nghệ chỉ nên xem là một phần trong chế độ ăn đa dạng, không phải phương pháp điều trị thay thế thuốc hay liệu pháp chuyên môn”.
Ăn lạc đúng cách và xây dựng chế độ ăn phòng ngừa Alzheimer
Song song với nghệ, lạc (đậu phộng) là một lựa chọn bình dân khác có thể góp phần nuôi dưỡng não bộ. Lạc giàu protein, chất béo không bão hòa, chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất; nhờ cung cấp vitamin nhóm B, vitamin E, magie và các dưỡng chất khác, lạc có thể hỗ trợ hoạt động của não, hệ thần kinh và sức khỏe xương. Đưa lạc, nghệ vào bữa ăn hằng ngày – ví dụ thêm nghệ trong món kho, canh; dùng lạc rang ăn kèm rau, cháo – giúp tăng phong phú dinh dưỡng não bộ mà không cần chi tiêu lớn. Tuy vậy, chúng chỉ phát huy ý nghĩa khi nằm trong một lối sống toàn diện: chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt; vận động thường xuyên; ngủ đủ; kiểm soát huyết áp, đường huyết và các yếu tố nguy cơ tim mạch để phòng ngừa Alzheimer hiệu quả. Nếu đã có dấu hiệu suy giảm nhận thức, dinh dưỡng hợp lý kết hợp khám chuyên khoa là hai đường ray song song bắt buộc.
