Moscow nói điều kiện hiện nay chưa cho phép nối lại
Trung chuyển khí đốt Nga qua Ukraine là việc đưa nhiên liệu từ Nga tới khách hàng châu Âu bằng mạng lưới đường ống chạy qua lãnh thổ Ukraine, tuyến cung cấp lớn đã ngừng hoạt động từ đầu năm 2025. Điện Kremlin hiện đánh giá đề xuất của Mỹ khôi phục dòng khí này là không khả thi trong hoàn cảnh hiện tại, chứ chưa đóng hẳn cánh cửa cho tương lai. Hôm 2/11, phát ngôn viên Dmitry Peskov nói tình hình thực địa đã tự nói lên tất cả và cho biết còn quá sớm để bàn về kế hoạch. Ba bài viết được cung cấp đều thuật lại phản ứng này, với cách diễn đạt hơi khác nhau: một nhấn mạnh các kế hoạch bất khả thi, một nói không thể triển khai, còn một ghi nhận rằng khó thảo luận vào lúc này. Điểm chung là Moscow chưa thấy cơ sở thực tế để tiến hành.
Sự thận trọng ấy phản ánh thực tế chính trị và hạ tầng, không chỉ là cách nói cứng rắn trong đàm phán. Hoạt động trung chuyển chấm dứt ngày 1/1/2025 sau khi Kyiv không gia hạn thỏa thuận 5 năm với Moscow. Vì thế, việc mở lại đường ống Ukraine đòi hỏi thỏa thuận mới giữa các bên, cùng điều kiện an ninh và khả năng vận hành phù hợp. Peskov để ngỏ khả năng nối lại về sau, nhưng nói kết quả sẽ tùy thuộc vào thiện chí của bên mua, bên bán và năng lực cung ứng của bên bán. Đây là một cánh cửa hé mở, không phải cam kết rằng khí đốt Nga sẽ sớm quay lại thị trường.
Đề xuất Mỹ gắn nguồn cung với thỏa thuận năng lượng
Theo thông tin được dẫn lại từ các quan chức Mỹ, châu Âu và Ukraine, Washington muốn sớm khôi phục xuất khẩu khí đốt Nga qua Ukraine như một phần của thỏa thuận ngừng tấn công vào hạ tầng năng lượng. Ý tưởng được cho là do các đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff nêu trong những chuyến thăm Moscow và Kyiv hồi tháng 9. Theo phương án, khí đốt sẽ được bán qua một bên trung gian của Mỹ; Ukraine nhận phí trung chuyển, còn nhà đầu tư Mỹ tham gia xử lý hoạt động xuất khẩu. Cấu trúc đó có thể tạo lợi ích cho các bên, nhưng không tự giải quyết được những bất đồng chính trị hay rào cản trừng phạt. Washington cũng được cho là muốn đặt đề xuất vào khuôn khổ đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi trong tháng 11.
Đây là lý do kế hoạch vừa có vẻ thực dụng vừa mong manh. Mỹ có thể xem một thỏa thuận năng lượng như bước tạo động lực cho đàm phán rộng hơn; Moscow lại nhiều lần bày tỏ ưu tiên một nền hòa bình lâu dài thay vì ngừng bắn tạm thời. Nếu các bên chưa thống nhất về an ninh, cơ chế mua bán và việc xử lý lệnh trừng phạt, một trung gian thương mại khó biến tuyến đường ống thành nguồn cung ổn định. Bởi vậy, phát biểu của Điện Kremlin không chỉ phản đối một giao dịch cụ thể: nó nhắc rằng đường ống và lợi ích kinh doanh không thể thay thế thỏa thuận chính trị.
Nhu cầu châu Âu không đồng nghĩa với sự đồng thuận
Sức ép thị trường khiến đề xuất có sức hấp dẫn nhất định. Giá khí đốt ở châu Âu được cho là đã lên mức cao nhất gần bốn năm, trong khi dự trữ giảm làm dấy lên lo ngại thiếu năng lượng vào mùa đông. Một số chính phủ châu Âu được cho là quan tâm đến phương án có thể kéo giá xuống. Với hộ gia đình và doanh nghiệp, nguồn cung dồi dào hơn có thể giảm áp lực hóa đơn và rủi ro gián đoạn; nhưng đó mới là triển vọng, không phải kết quả đã được bảo đảm.
Trở ngại lớn hơn nằm ở hướng đi chính sách của Liên minh châu Âu. Brussels đã bác bỏ việc quay lại nhập khẩu khí đốt Nga trên quy mô lớn và đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu nhiên liệu này vào cuối năm 2027. Điều đó khiến một đề xuất dựa vào nguồn cung Nga va chạm trực tiếp với chiến lược dài hạn của khối, ngay cả khi một số chính phủ nhìn thấy lợi ích trước mắt. Việc Kyiv ủng hộ một thỏa thuận hòa bình rộng hơn có thể ảnh hưởng đến thái độ của các bên, nhưng chưa đủ để xóa bỏ khác biệt giữa nhu cầu ngắn hạn và cam kết chính sách.
Triển vọng vẫn phụ thuộc vào thỏa thuận, không chỉ đường ống
Trong ngắn hạn, khả năng khôi phục trung chuyển khí đốt qua Ukraine có vẻ thấp: tuyến đã dừng, thỏa thuận quá cảnh cũ hết hiệu lực, Moscow nói điều kiện hiện tại không cho phép triển khai, còn EU theo đuổi lộ trình rời xa nhiên liệu Nga. Washington có thể tiếp tục đưa phương án này vào đàm phán về an ninh năng lượng và hòa bình, nhưng tiến triển sẽ phụ thuộc vào việc các bên chấp nhận những điều kiện chính trị, pháp lý và thương mại đi kèm.
Vì thế, lời để ngỏ của Peskov nên được hiểu là khả năng có điều kiện, không phải tín hiệu nguồn cung sắp trở lại. Nếu thiếu đồng thuận giữa bên mua, bên bán và các chính phủ liên quan, đường ống Ukraine vẫn chỉ là hạ tầng có tiềm năng chứ chưa thể bảo đảm nguồn cung châu Âu. Kết luận rõ ràng là kế hoạch Mỹ chưa bị loại bỏ vĩnh viễn, nhưng hiện còn quá nhiều rào cản để xem nó như giải pháp gần hạn cho thị trường năng lượng.
