Chuyển đổi số trường học: từ khẩu hiệu thành điều kiện sống còn
Chuyển đổi số trường học là việc dùng hệ thống dữ liệu, phần mềm quản lý, họp trực tuyến và các công cụ trí tuệ nhân tạo để điều hành, phân công nhân sự, theo dõi chất lượng dạy học và tổ chức hoạt động học sinh trên một nền tảng thống nhất, giảm phụ thuộc vào giấy tờ và họp hành trực tiếp, đặc biệt phù hợp với các trường có nhiều cơ sở và số lượng học sinh rất lớn. Trường tiểu học Nha Trang là ví dụ điển hình: một trường chính, 12 phân hiệu, 5 điểm trường, tổng cộng 287 lớp với 10.565 học sinh và 524 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Trong bối cảnh được thành lập sau khi sáp nhập 13 trường tiểu học tại địa bàn phường Nha Trang, ban giám hiệu buộc phải chọn con đường chuyển đổi số để giữ cho cỗ máy khổng lồ này vận hành trơn tru, thay vì bị sa lầy trong giấy tờ và hội họp.
Mô hình quản lý ‘siêu trường’: phân quyền rõ, họp ít, dữ liệu nhiều
Điểm quan trọng nhất trong quản lý trường tiểu học Nha Trang không phải là thêm người họp, mà là bớt họp để thêm thời gian quản lý tại chỗ. Hiệu trưởng Châu Đình Mai Phương khẳng định nhà trường sẽ hạn chế hội họp để giáo viên, cán bộ quản lý tập trung quản lý phân hiệu của mình. Cốt lõi là một khung quản lý rõ trách nhiệm: hiệu trưởng ở trường chính, cùng 13 hiệu phó phụ trách từng phân hiệu và các mảng như chuyên môn, thi đua, an ninh trật tự, công tác Đảng, phổ cập, bán trú. Thay vì điều hành bằng các cuộc họp dồn dập, họ dựa vào kế hoạch giáo dục chung cho toàn trường và hệ thống công nghệ giáo dục để thống nhất chương trình, hoạt động trải nghiệm, bán trú giữa trường chính và các điểm trường, bảo đảm công bằng trong giáo dục cho hơn mười nghìn học sinh. Ở đây, hiệu quả điều hành nhà trường đến từ khả năng nhìn toàn cảnh bằng dữ liệu, không phải số lượng biên bản họp.
Công nghệ giáo dục và AI: giảm quãng đường, tăng tốc độ ra quyết định
Với địa bàn rộng và nhiều cơ sở, nếu duy trì cách quản lý cũ, ban giám hiệu sẽ mất phần lớn thời gian di chuyển và ngồi họp. Đó là lý do trường tiểu học Nha Trang tập trung ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, quản trị. Các cuộc họp chuyển sang hình thức trực tuyến, nhiệm vụ được truyền đạt tới phân hiệu qua nền tảng số, giúp giáo viên, cán bộ ở xa không phải di chuyển liên tục. Một phát biểu đáng chú ý của hiệu trưởng là: “Với số lượng cơ sở lớn như vậy, nếu tất cả đều họp trực tiếp sẽ rất mất thời gian, vì thế nhà trường tăng cường họp trực tuyến và ứng dụng AI trong quản lý để triển khai công việc nhanh và thống nhất”. Đây không chỉ là tiện ích, mà là bước tái thiết cách quản lý trường tiểu học: dữ liệu giúp theo dõi chất lượng dạy học, suất ăn bán trú, tình hình an ninh từng điểm trường; AI hỗ trợ phân tích, cảnh báo, còn con người tập trung vào quyết định sư phạm.
Tác động đến phụ huynh, học sinh: quy mô lớn nhưng vẫn phải công bằng
Một câu hỏi chính đáng là: siêu trường có làm học sinh bị “quên mặt”, phụ huynh bị “xa trường”? Thực tế cho thấy chuyển đổi số trường học giúp tránh kịch bản đó. Nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục chung, từ dạy và học đến hoạt động trải nghiệm, để học sinh ở trường chính hay bất kỳ phân hiệu nào đều hưởng chương trình tương tự. Công tác bán trú được thống nhất thực đơn, khẩu phần cho toàn trường; mỗi ngày các phân hiệu gửi thông tin suất ăn về điểm chính để kiểm tra, bảo đảm chất lượng dinh dưỡng và sự đồng đều giữa các điểm trường. Đặc biệt, bố trí nhân sự qua hệ thống quản lý giúp phát hiện nơi thừa, nơi thiếu giáo viên để điều chuyển, bảo đảm giáo viên giảng dạy đúng bộ môn, chuyên môn. Kết quả là phụ huynh có thể an tâm gửi con bán trú, dù học ở điểm trường nhỏ hay phân hiệu lớn, vì sự công bằng được bảo vệ bằng dữ liệu, không chỉ bằng lời hứa.
Bài học cho các trường quy mô lớn: đừng sợ “siêu trường”, hãy sợ quản lý lỗi thời
Trường tiểu học Nha Trang không phải trường duy nhất mang mô hình một trường chính kèm nhiều phân hiệu; sau sắp xếp, địa phương đã thành lập thêm các trường quy mô lớn như Cam Lâm, Nam Nha Trang, Ninh Hải, Tây Khánh Vĩnh. Điều đó cho thấy mô hình “siêu trường” sẽ còn xuất hiện ở nhiều nơi, và câu hỏi không phải là có nên tổ chức trường lớn, mà là có đủ chuyển đổi số để quản lý hay không. Việc thành lập khung quản lý rõ ràng, phân công trách nhiệm cho hiệu phó, giảm họp trực tiếp, tăng họp trực tuyến, ứng dụng công nghệ giáo dục và AI trong quản trị là bài học chung cho các trường tiểu học khác. Khi hoạt động cơ sở đã ổn định, lãnh đạo nhà trường tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát từng khu vực để cân bằng chất lượng giữa điểm trường thuận lợi và khó khăn. Thông điệp cuối cùng khá rõ: quy mô lớn không phải nguyên nhân làm trường kém hiệu quả; nguyên nhân nằm ở việc quản lý mà không dám thay đổi và không dùng dữ liệu.
