Một siêu trường tiểu học buộc tư duy quản lý phải thay đổi
Siêu trường học Nha Trang là mô hình trường học quy mô lớn được hình thành sau khi sáp nhập 13 trường tiểu học trên địa bàn phường Nha Trang, hiện có hơn 10.500 học sinh, 287 lớp và gần 600 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, khiến cách tổ chức và quản lý trường tiểu học truyền thống không còn phù hợp nữa và buộc địa phương lẫn Bộ GD&ĐT phải nghĩ lại toàn diện về phương thức điều hành, phân cấp và bảo đảm chất lượng giáo dục trong bối cảnh quy mô tiểu học vượt cả một số trường đại học.
Ngày 18/9, đoàn công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo do Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng dẫn đầu đã trực tiếp kiểm tra công tác chuẩn bị đầu năm học 2026-2027 tại Trường Tiểu học Nha Trang, lắng nghe những thuận lợi, khó khăn trong vận hành siêu trường học này. Việc một trường tiểu học có quy mô lớn hơn một số trường đại học cho thấy hệ thống đang đi theo hướng tập trung hóa mạnh mẽ, với kỳ vọng tận dụng tốt hơn cơ sở vật chất và đội ngũ. Tuy nhiên, quy mô khổng lồ luôn đi kèm rủi ro: nếu tư duy quản lý chậm đổi mới, những trục trặc hành chính hoàn toàn có thể chuyển hóa thành vấn đề chất lượng học tập và đời sống học sinh.
13 hiệu phó, hàng trăm lớp: bộ máy khổng lồ nhưng chưa tinh gọn
Để vận hành mô hình trường học quy mô hiếm thấy này, Trường Tiểu học Nha Trang hiện có 1 hiệu trưởng và 13 hiệu phó, phụ trách 287 lớp học với hơn 10.500 học sinh và gần 600 viên chức quản lý, giáo viên, nhân viên. Về lý thuyết, đây là cách tăng sức quản lý ở từng điểm trường, bảo đảm mỗi khu vực đều có lãnh đạo trực tiếp. Trên thực tế, bộ máy đồ sộ đang bộc lộ một nghịch lý: số lượng hiệu phó trường học và nhân sự đông nhưng nhiều đầu việc lại “không có đầu mối”, đặc biệt là phổ cập giáo dục, công tác Đội, tổ chuyên môn và tổ chức hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Theo Hiệu trưởng Châu Đình Mai Phương, sau sắp xếp, nhà trường có điều kiện điều tiết giáo viên giữa các điểm trường, bố trí giáo viên chuyên trách giảng dạy đúng bộ môn, khắc phục tình trạng thừa – thiếu giáo viên. Đây là điểm cộng rõ ràng của việc tập trung nguồn lực. Tuy vậy, việc khối quản lý phải xử lý hàng trăm lớp học khiến các khâu tài chính – kế toán, chuyển đổi số, hồ sơ điện tử bị quá tải. Khi trường chỉ có 2 kế toán cho 13 điểm trường, họ phải làm việc từ sáng đến tối để theo kịp khối lượng công việc tài chính. Mô hình lớn đang bộc lộ vấn đề: nhiều người quản lý, nhưng chưa chắc nhiều người “chịu trách nhiệm cuối cùng”.
Tác động đến đời sống học sinh và phụ huynh: lợi ích có, rủi ro cũng nhiều
Điểm đáng chú ý là, ở giai đoạn đầu, việc sáp nhập không làm xáo trộn đời sống học sinh, bởi các em vẫn học tại chính điểm trường cũ của mình, hạn chế thay đổi môi trường học tập quá đột ngột. Nhà trường triển khai bán trú thống nhất tại các điểm trường ngay sau khai giảng, giúp phụ huynh không phải đưa đón con 4 lần mỗi ngày như trước. Thực đơn chung được xây dựng và công khai, tạo điều kiện để phụ huynh và lãnh đạo phường giám sát, kiểm tra chất lượng suất ăn. Những điều này cho thấy siêu trường học Nha Trang không chỉ là bài toán quản lý trường tiểu học lớn, mà còn là nỗ lực sắp xếp lại dịch vụ hỗ trợ học đường, giảm áp lực thời gian và di chuyển cho gia đình.
Tuy vậy, càng tập trung nhiều học sinh dưới một đơn vị, mức độ nhạy cảm của mọi quyết định quản lý càng cao. Một sai sót trong tài chính, thực đơn, hay tổ chức bán trú có thể ảnh hưởng tới hàng nghìn em cùng lúc. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng đã nhấn mạnh: dù mô hình trường học có quy mô lớn đến đâu, học sinh vẫn phải được đặt ở vị trí trung tâm, bảo đảm được học tập, chăm sóc và nuôi dưỡng trong điều kiện chất lượng. Câu nói này không chỉ là nhắc nhở, mà là lời cảnh báo: nếu quản lý bị cuốn vào xử lý giấy tờ, phân cấp, báo cáo mà lơi đi lớp học cụ thể, mô hình tập trung rất dễ biến thành “cỗ máy hành chính” xa rời nhu cầu thực sự của trẻ.
Kiểm tra của Bộ GD&ĐT: không chỉ hợp thức hóa, mà phải đi đến đổi mới quản trị
Đoàn công tác Bộ GD&ĐT không đến siêu trường học Nha Trang chỉ để “ghi nhận quy mô”, mà để đánh giá cách sắp xếp có đúng tinh thần chỉ đạo Trung ương và gỡ khó cho mô hình trường học quy mô này. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng khẳng định, việc sáp nhập đang được thực hiện theo đúng quy định; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản lý: không thể quản lý mô hình trường học mới trên một tư duy cũ, mà phải gắn với phân cấp, phân quyền, rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm và rõ kết quả.
Bộ GD&ĐT dự kiến phối hợp với tỉnh và các sở để rà soát, đánh giá, tổng hợp những vấn đề phát sinh tại các mô hình mới như Trường Tiểu học Nha Trang, từ đó nghiên cứu, đề xuất giải pháp tháo gỡ về chế độ, chính sách. Điểm mạnh của cách tiếp cận này là thừa nhận mô hình siêu trường như một “thí điểm sống”, nơi các bất cập sẽ xuất hiện và phải được xử lý nhanh, thay vì che giấu. Tuy nhiên, để lời hứa hỗ trợ không chỉ dừng ở văn bản, Bộ phải kịp thời điều chỉnh quy định về biên chế kế toán, công tác phổ cập, cơ chế phối hợp Đội – đoàn – cha mẹ học sinh… Nếu không, các hiệu phó trường học sẽ tiếp tục phải tự xoay xở trong biên chế và quy trình vốn được thiết kế cho những trường nhỏ hơn rất nhiều.
Kết luận: siêu trường là xu hướng không tránh khỏi, nhưng phải đi cùng siêu trách nhiệm
Nhìn từ siêu trường học Nha Trang, có thể thấy rõ một xu hướng: hệ thống giáo dục đang nghiêng về các mô hình trường học quy mô, nhằm sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, chuẩn hóa đội ngũ và giảm phân tán đơn vị. Bản thân mô hình này không xấu; nó có thể tạo điều kiện để giáo viên chuyên trách được dạy đúng bộ môn, phụ huynh được hưởng dịch vụ bán trú tốt hơn, và địa phương dễ kiểm soát chất lượng. Vấn đề nằm ở chỗ, quy mô càng lớn, trách nhiệm càng phải rõ. Thiếu phân quyền và thiếu nhân lực ở các khâu “hậu trường” như kế toán, chuyển đổi số, hồ sơ điện tử sẽ kéo chất lượng chung đi xuống.
Đây là lúc cần nhìn siêu trường không chỉ như một trường tiểu học lớn, mà như một đơn vị giáo dục cấp hệ thống, với cơ chế quản trị đa tầng, đa trung tâm. Bộ máy 1 hiệu trưởng – 13 hiệu phó phải đi cùng một cấu trúc nhiệm vụ minh bạch, có thước đo kết quả và quyền hạn tương ứng. Cuối cùng, mọi cải tổ chỉ có ý nghĩa nếu lớp học cụ thể – nơi thầy và trò gặp nhau mỗi ngày – trở nên tốt hơn, an toàn hơn, nhân văn hơn. Siêu trường chỉ nên là “siêu” về tổ chức; không bao giờ được “siêu” về khoảng cách giữa lãnh đạo và học sinh.
