Khi di sản bước lên sàn diễn: tinh thần của cuộc thi khoa phục Việt Nam
Cuộc thi “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu – Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” là một hoạt động sáng tạo nơi các nhà thiết kế trẻ dùng ngôn ngữ thời trang văn hóa để diễn giải di sản gần 1.000 năm, biến các giá trị gắn với Văn Miếu Quốc Tử Giám thành thiết kế trang phục di sản có thể hiện diện trong đời sống đương đại. Tối 4/9, sân Thái Học trong quần thể Văn Miếu Quốc Tử Giám trở thành sàn diễn đặc biệt cho đêm chung kết và lễ trao giải cuộc thi khoa phục Việt Nam. Không gian từng là nơi tôn vinh hiền tài nay chứng kiến một hình thức “khoa cử” mới: những bản vẽ, mẫu trang phục được chấm điểm bởi khả năng đọc lại di sản qua tư duy thời trang. Đây là lựa chọn táo bạo nhưng cần thiết: di sản chỉ sống lâu khi được kể lại bằng những ngôn ngữ mà thế hệ trẻ thấy có liên hệ với đời sống của mình.
“Văn uyên”: lời đáp của thế hệ trẻ với di sản gần 1.000 năm
Trong hơn 100 tác phẩm gửi về sau ba tháng phát động, giải thưởng cao nhất Thiết kế tiêu biểu – Tinh thần Văn hiến thuộc về bộ khoa phục “Văn uyên” của Nguyễn Thùy Linh. Việc một nhà thiết kế trẻ đoạt danh hiệu gắn với hai chữ “Văn hiến” cho thấy thế hệ mới không né tránh di sản, mà chủ động đối thoại với nó bằng tư duy thị giác và ngôn ngữ chất liệu. Điểm thuyết phục của “Văn uyên” không nằm ở việc sao chép y nguyên hình ảnh cổ, mà ở cách biến lịch sử gần 1.000 năm thành một hình hài thời trang đương đại: vẫn giữ tinh thần trang trọng của khoa phục Việt Nam, nhưng mở ra khả năng ứng dụng trong đời sống, từ trình diễn đến giáo dục văn hóa. Theo TS. Đường Ngọc Hà, mục tiêu chương trình là “đưa các giá trị của di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến gần công chúng hơn thông qua ngôn ngữ thiết kế thời trang đương đại”.
Từ kiến trúc, ký ức khoa cử đến ngôn ngữ thời trang văn hóa
Điểm đáng nói nhất của cuộc thi thiết kế trang phục di sản này là cách các thí sinh biến những chi tiết tưởng như chỉ thuộc về sách sử thành chi tiết thời trang. Lấy cảm hứng từ không gian, lịch sử và những giá trị văn hóa gắn với Văn Miếu – Quốc Tử Giám, họ đã tạo ra những mẫu khoa phục Việt Nam mang dấu ấn kiến trúc Khuê Văn Các, bia tiến sĩ, những kỳ thi Đăng khoa và truyền thống vinh quy. Những thiết kế được thực hiện trên lụa, tơ tằm, voan, cùng kỹ thuật thêu tay, in chàm, kết hợp khăn, mũ để kể những câu chuyện khác nhau về học đạo và khoa cử. Các tác phẩm “Đăng khoa”, “Khuê Văn Các”, “Dòng chảy di sản”, “Khắc”, “Vinh quy” không chỉ là tên gọi mà là thái độ: tôn trọng ký ức, nhưng không bị trói buộc vào hình thức cũ. Đây chính là tinh thần của thời trang văn hóa: dùng chất liệu và phom dáng để diễn giải lại biểu tượng, thay vì biến chúng thành mô-típ trang trí đơn thuần.
Sáng tạo trẻ: từ sân chơi thiết kế đến nguồn lực công nghiệp văn hóa
Cuộc thi được thiết kế rõ ràng như một hành trình chuyên nghiệp: qua vòng sơ khảo, ban giám khảo đánh giá hồ sơ ý tưởng và bản vẽ, rồi đến vòng chung kết với bộ trang phục hoàn chỉnh cùng phụ kiện. Cách tổ chức này gửi đi thông điệp: sáng tạo trẻ không chỉ là cảm hứng nhất thời, mà là lao động nghiêm túc với di sản. Không phải ngẫu nhiên mà cuộc thi thu hút hơn 100 tác phẩm của sinh viên các ngành thiết kế, mỹ thuật, thời trang trên cả nước cùng các nhà thiết kế trẻ. Nhà thiết kế Quang Hòa đánh giá cao thái độ nghiên cứu văn hóa khoa cử và khả năng kết hợp giữa giá trị truyền thống và tư duy thời trang hiện đại. Các giải thưởng “Mạch nguồn di sản”, “Diễn giải đương đại”, “Khơi nguồn sáng tạo” cho thấy ban tổ chức coi trọng cả chiều sâu nghiên cứu lẫn tính ứng dụng. Đây không chỉ là sân chơi, mà là bước chuẩn bị lực lượng sáng tạo cho một tương lai, nơi công nghiệp văn hóa cần những nhà thiết kế hiểu di sản thay vì dùng nó một cách hời hợt.
Từ sân Thái Học đến đời sống: kéo dài giá trị Văn Miếu bằng ngôn ngữ thời trang
Điều đáng kể nhất của sự kiện tối 4/9 không nằm ở số lượng giải thưởng, mà ở việc Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã được sử dụng như một không gian khơi nguồn sáng tạo chứ không chỉ là điểm tham quan. Khi khoa phục Việt Nam bước ra từ trưng bày và catwalk để tiếp tục được nhắc tới trên mạng xã hội, trong các dự án nghệ thuật, giá trị di sản đã được kéo dài bằng một con đường mới: thời trang văn hóa. Cuộc thi diễn ra trong chuỗi hoạt động chuẩn bị cho dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám – trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Thay vì kỷ niệm bằng những nghi thức trang trọng nhưng xa lạ với giới trẻ, việc đặt trọng tâm vào sáng tạo trẻ là một lựa chọn đúng: “Đây cũng là không gian để di sản gặp gỡ sáng tạo, qua đó khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, khai thác và tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống bằng những phương thức mới”. Nếu muốn di sản không bị phủ bụi, chúng ta cần nhiều sân Thái Học như thế – nơi những tấm áo mang câu chuyện nghìn năm bước thẳng vào hiện tại.
