Từ cuộc gặp cấp cao tới tham vọng định hình chuỗi cung ứng lithium
Hợp tác khoáng sản chiến lược giữa bang Western Australia và TP.Hồ Chí Minh là sáng kiến nhằm kết nối nguồn cung lithium quy mô toàn cầu với năng lực công nghiệp, logistics và đổi mới sáng tạo tại một trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, qua đó hình thành chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu phục vụ chuyển đổi năng lượng và các ngành công nghệ cao khu vực. Đây không phải một thỏa thuận xã giao, mà là bước đi có tính tính toán địa chính trị rõ rệt. Ngày 22-9, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà tiếp Thủ hiến bang Western Australia Roger Cook cùng đoàn công tác nhân chuyến thăm, làm việc tại Thành phố. Việc một bang chỉ chiếm 10% dân số Australia nhưng tạo ra 20% GDP và 50% kim ngạch xuất khẩu quốc gia chủ động tìm đến TP.HCM cho thấy rõ tham vọng định vị lại bản đồ chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, trước hết là lithium khoáng sản chiến lược. Câu hỏi đặt ra là: Thành phố có dám tận dụng cơ hội này để bước lên nấc thang mới của chuỗi giá trị, hay sẽ tiếp tục hài lòng với vai trò một điểm trung chuyển thương mại?
Western Australia – "mỏ lithium" của thế giới và nhu cầu tìm đối tác chế biến
Roger Cook nhấn mạnh Western Australia hiện chiếm khoảng 50% sản lượng lithium toàn cầu và là khu vực duy nhất có đầy đủ các loại khoáng sản thiết yếu để sản xuất pin lithium. Đây là tuyên bố không chỉ để tự hào, mà là lời mời gọi đối tác cùng tham gia khai thác chuỗi giá trị sâu hơn quanh lithium khoáng sản chiến lược. Khi nguồn trữ lượng lớn gặp áp lực chuyển đổi năng lượng và nhu cầu pin cho xe điện, lưu trữ năng lượng, bang này buộc phải đi tìm những mắt xích mới trong chuỗi cung ứng khoáng sản. Theo chính người đứng đầu bang, Western Australia muốn mở rộng hợp tác trong khai thác, chế biến sâu khoáng sản, đồng thời phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu phục vụ chuyển đổi năng lượng và công nghiệp công nghệ cao. Một câu nói có thể được trích lại ở đây: "Western Australia accounts for around 50 percent of global lithium production". Nắm nửa nguồn lực thế giới nhưng không thể tự mình xây dựng toàn bộ chuỗi giá trị, bang này đang chủ động tìm đối tác ở châu Á – và TP.Hồ Chí Minh được coi là một điểm đến tiềm năng.
TP.Hồ Chí Minh: từ trung tâm kinh tế đến mắt xích khoáng sản chiến lược
TP.Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi mở rộng địa giới hành chính, với quy mô, không gian và yêu cầu phát triển cao hơn. Thành phố cần những đối tác có thế mạnh về năng lượng, công nghệ, giáo dục, logistics, tăng trưởng xanh – những thứ bang Western Australia đang mang đến trên bàn đàm phán. Nếu chỉ nhìn hợp tác này như thêm một kênh thương mại, TP.HCM sẽ bỏ lỡ cơ hội định vị mình trong chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Trong cuộc làm việc, lãnh đạo Thành phố đánh giá cao nền tảng hợp tác sẵn có giữa Western Australia và Bà Rịa – Vũng Tàu, đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục phát huy trong bối cảnh mới. Quan trọng hơn, Thành phố sẵn sàng phối hợp xây dựng một Bản ghi nhớ hợp tác thực chất, hiệu quả, phản ánh đúng tiềm năng và nhu cầu của hai bên. Điều này cho thấy TP.HCM không muốn ở bên lề mà muốn trực tiếp tham gia vào thiết kế cơ chế cho chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, nơi lithium là tâm điểm.
Liên kết khoáng sản – năng lượng – công nghệ: lợi ích chảy tới người dân ra sao?
Điểm đáng chú ý là hợp tác Western Australia Việt Nam hợp tác không dừng ở khoáng sản mà bắc cầu sang chuyển đổi năng lượng, công nghiệp, giáo dục – đào tạo, phát triển kỹ năng, du lịch và kết nối hàng không. Chuỗi cung ứng khoáng sản chỉ thực sự có ý nghĩa nếu đi cùng chuỗi cung ứng tri thức và chuỗi cung ứng hàng hóa. Hai bên dự kiến tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ khai thác, chế biến sâu khoáng sản, đồng thời phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu phục vụ chuyển đổi năng lượng và công nghiệp công nghệ cao. Với người dân, những cam kết này có thể chuyển hóa thành các chuyến bay thẳng hỗ trợ giáo dục, đào tạo, du lịch, đầu tư, tạo thuận lợi cho giao lưu nhân dân; là nông sản, thực phẩm chất lượng cao đến được nhiều thị trường hơn thông qua chuỗi cung ứng bền vững; là cơ hội việc làm mới trong các ngành năng lượng sạch, công nghiệp xanh, logistics. Nếu TP.HCM biết gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực trong các ngành kinh tế mới, người lao động Thành phố có thể trở thành lực lượng vận hành các nhà máy chế biến lithium, trung tâm R&D pin và hệ sinh thái dịch vụ đi kèm, thay vì chỉ là khán giả của cuộc chơi khoáng sản chiến lược.
Cửa sổ địa chính trị mở ra, TP.HCM cần bước qua như thế nào?
Bối cảnh không thể thuận lợi hơn: quan hệ Việt Nam – Australia đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 3/2024, và chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 8/2026 tiếp tục gia cố tin cậy chính trị, định hướng các lĩnh vực hợp tác mới, trong đó có chuyển đổi năng lượng, kinh tế xanh, khoa học – công nghệ. Trên nền đó, đề xuất nhanh chóng thảo luận và ký Bản ghi nhớ hợp tác mới giữa bang Western Australia và TP.Hồ Chí Minh để thiết lập khung hợp tác thực chất là bước đi hợp lý. Tuy nhiên, thành công sẽ không tự đến. TP.HCM cần chủ động xác định mình muốn đứng ở đâu trong chuỗi cung ứng khoáng sản: chỉ làm điểm trung chuyển thương mại, hay trở thành nơi đặt các dự án chế biến sâu, trung tâm đào tạo kỹ năng và đổi mới công nghệ liên quan đến lithium khoáng sản chiến lược. Cơ hội đã rõ, khung chính trị đã sẵn, đối tác đã tìm đến. Vấn đề còn lại là năng lực thiết kế chính sách, khả năng điều phối các bên liên quan và mức độ dám chấp nhận những thay đổi cần thiết để bước lên một vai trò mới trong chuỗi cung ứng khoáng sản khu vực.
