Một triển lãm hủy bỏ và thông điệp rõ ràng về trách nhiệm
Việc triển lãm “John Galliano: Horizons” gắn với John Galliano Met Gala bị hủy bỏ là quyết định chung của nhà thiết kế và Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, sau làn sóng phản đối về những phát ngôn bài Do Thái và phân biệt chủng tộc của ông trong quá khứ; sự kiện từng được dự kiến là điểm nhấn tám tháng của Costume Institute 2027 nhưng nay trở thành ví dụ điển hình cho cách ngành thời trang buộc phải đối mặt với lịch sử gây tổn thương của chính mình. Điểm mấu chốt ở đây không phải là một triển lãm hủy bỏ, mà là sự thay đổi cán cân quyền lực: cộng đồng và giới văn hóa đã buộc một trong những tên tuổi quyền lực nhất của thời trang phải thừa nhận rằng việc tôn vinh ông ở quy mô Met Gala là “không phù hợp ở thời điểm này”. Sự kiện không chỉ dừng ở cấp độ scandal cá nhân, mà trở thành phép thử cho cách các viện bảo tàng và cơ quan văn hóa đặt giới hạn cho việc tôn vinh tài năng khi quá khứ của họ gắn liền với lời nói gây thù hằn.
Quá khứ không thể xóa: từ video quán bar Paris đến hậu quả lâu dài
Thời trang tranh cãi quanh John Galliano không xuất hiện trong khoảng trống: giai đoạn 2010–2011, ông bị ghi hình trong tình trạng say xỉn tại một quán bar Paris, buông lời bài Do Thái như “Tôi yêu Hitler” và ám chỉ tổ tiên người Do Thái đáng lẽ phải bị đưa vào phòng hơi ngạt, đồng thời có lời miệt thị khách châu Á. Những phát ngôn này dẫn đến việc ông bị sa thải khỏi vị trí giám đốc sáng tạo tại Dior và thương hiệu riêng, cùng bản án vi phạm hành vi bài Do Thái tại tòa án Pháp. Từ đó đến nay, Galliano đã cố gắng tái thiết hình ảnh qua cai nghiện rượu, làm việc với cộng đồng Do Thái và trở lại với vai trò giám đốc sáng tạo tại Maison Margiela trước khi rời đi vào năm 2024. Nhưng việc được trao một retrospective đơn lẻ tại Costume Institute – vinh dự mà trước ông chỉ có Yves Saint Laurent và Rei Kawakubo nhận được – đã vượt quá ngưỡng chịu đựng của nhiều nhóm từng bị tổn thương. Quá khứ không còn là “sai lầm cá nhân” có thể gác lại, mà trở thành yếu tố cần được cân nhắc như một phần không thể tách rời khỏi di sản sáng tạo.
Vì sao Met Gala phải thay đổi kế hoạch: thời điểm, tiền tài trợ và dư luận
John Galliano Met Gala không bị hủy, nhưng toàn bộ cấu trúc kế hoạch đã đảo lộn. Triển lãm “John Galliano: Horizons” – dự kiến kéo dài tám tháng và khai mạc cùng Met Gala, triển lãm xuân của Costume Institute vào ngày Thứ Hai đầu tiên của tháng 5 – bị hủy bỏ sau khi dư luận chỉ ra rằng sự kiện sẽ trùng với đêm bắt đầu Yom HaShoah, Ngày Tưởng niệm Holocaust. Việc tôn vinh một nhà thiết kế từng có phát ngôn ca ngợi Hitler đúng vào dịp tưởng niệm Holocaust không còn là lỗi “nhạy cảm thời gian”, mà là sự xung đột đạo đức khó có thể biện minh. Kể từ khi retrospective được công bố vào tháng 7, các phát ngôn cũ của Galliano liên tục bị nhắc lại; một số nhà tài trợ đe dọa rút đóng góp nếu triển lãm tiếp tục, còn các nhân vật văn hóa và chính trị lên tiếng phản đối kế hoạch vinh danh ông. Đến cuối tháng 8, một tuyên bố chung từ Galliano và bảo tàng xác nhận triển lãm hủy bỏ, và rằng một triển lãm mới cùng chủ đề Met Gala sẽ được công bố sau. Theo một tuyên bố chính thức, “Met Gala 2027 sẽ không tiếp tục như kế hoạch ban đầu”, đồng nghĩa Costume Institute 2027 buộc phải xây lại câu chuyện từ đầu.
Chuộc lỗi có giới hạn: khi lời xin lỗi chưa đủ để được tôn vinh
Điểm thú vị trong câu chuyện này là Galliano không phủ nhận trách nhiệm; trái lại, ông nhấn mạnh rằng mình “hoàn toàn chịu trách nhiệm về những tổn thương do lời nói gây ra, đặc biệt là cộng đồng người Do Thái và người châu Á” và rằng ăn năn là trách nhiệm liên tục, không thể được “giải quyết chỉ bằng một triển lãm, sự công nhận từ một tổ chức hay một cử chỉ công khai đơn lẻ”. Đây là một phát biểu hiếm hoi từ một nhà thiết kế xa xỉ, thừa nhận rằng việc được Costume Institute tôn vinh không phải là bằng chứng chuộc lỗi, mà có thể chính là sự phủ nhận nỗi đau của người khác. Tuy vậy, câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: chuộc lỗi đến đâu thì một cá nhân có thể được tôn vinh lại trên sân khấu công cộng? Galliano nói ông không muốn tranh cãi quanh bản thân đặt The Met vào vị thế khó hoặc làm lu mờ công việc của Costume Institute, nhưng quyết định hủy triển lãm hủy bỏ cũng đồng thời gửi thông điệp rằng ngành thời trang đang bắt đầu xây ranh giới mới: tài năng không tự động xóa bỏ hậu quả của lời nói phân biệt, kể cả sau nhiều năm ăn năn.
Ý nghĩa vượt ra ngoài một đêm Met Gala: trách nhiệm thể chế và tương lai thời trang tranh cãi
Việc một retrospective ở cấp độ Costume Institute 2027 bị bẻ lái vào phút chót cho thấy các thể chế văn hóa không còn có thể coi trách nhiệm chỉ là câu chuyện nội bộ. Giám đốc và phụ trách trang phục của bảo tàng công khai nhấn mạnh vai trò của bảo tàng trong việc “xem xét những lịch sử khó khăn với sự nghiêm túc và thẳng thắn”, song cũng phải thừa nhận nỗi đau và lo lắng mà triển lãm đã gây ra trước khi diễn ra. Đây là sự thừa nhận rằng khán giả, nhà tài trợ và cộng đồng bị tổn thương nay là các tác nhân chính trong việc định hình chương trình của những không gian văn hóa quyền lực. Ở cấp độ ngành, đây là cú đánh vào tham vọng “bình thường hóa” các nhân vật gây tranh cãi thông qua tôn vinh bảo tàng. Việc triển lãm John Galliano Met Gala bị xóa khỏi lịch không đồng nghĩa ông bị cấm vận vĩnh viễn, nhưng cho thấy chu kỳ “gây sốc – xin lỗi – được tôn vinh lại” của thời trang tranh cãi đã trở nên khó vận hành hơn. Các thương hiệu, viện bảo tàng và tạp chí sẽ phải tự hỏi: khi mời một nhân vật từng dùng lời nói thù hằn, họ đang trao giải cho tài năng, hay đang đặt mình về phe quên lãng lịch sử đau đớn của người khác?
