Từ nhạc AI tràn lan đến quyền chọn của người nghe
Nhạc AI trên các streaming platform AI là những bản thu âm được tạo ra hoặc biến tấu nhờ trí tuệ nhân tạo, từ việc tự sinh ra giai điệu mới cho đến remix và cover lại các ca khúc có sẵn, khiến thư viện nhạc trực tuyến ngày càng pha trộn giữa sáng tạo của con người và thuật toán. Trong bối cảnh đó, điểm mấu chốt của ngành không còn là việc AI có mặt hay không, mà là người dùng và nghệ sĩ có bao nhiêu quyền kiểm soát nội dung nhạc xuất hiện trong trải nghiệm của mình. Và chính ở đây, Deezer cùng mô hình nhạc AI trên Spotify đang cho thấy hai hướng đi đối lập nhưng bổ sung: một bên cho phép loại trừ hoàn toàn, bên kia biến AI thành công cụ kiếm thêm doanh thu.
Deezer: nút gạt để loại trừ nhạc AI, trao lại sự thuần khiết cho thư viện
Deezer đã triển khai một tính năng cho phép người dùng lọc bỏ toàn bộ nội dung nhạc AI khỏi nền tảng, chỉ bằng một nút gạt trong phần cài đặt. Đây không phải là động thái mang tính biểu tượng: dịch vụ này khẳng định đang nhận gần 90.000 track nhạc AI mỗi ngày và đã loại hơn 42 triệu bài hát AI khỏi hệ thống gợi ý trong giai đoạn từ tháng 1/2025 đến tháng 8/2026. Theo CEO Alexis Lanternier, "sự bùng nổ của nội dung do AI tạo ra đang tác động đến toàn bộ hệ sinh thái âm nhạc" và người dùng đã thể hiện rõ nhu cầu được lọc bỏ nhạc AI khỏi trải nghiệm nghe của họ. Việc Deezer loại trừ nhạc AI bằng một công tắc duy nhất biến nền tảng này thành nơi hiếm hoi mà người nghe có thể chọn một vũ trụ âm nhạc hoàn toàn do con người tạo ra, không bị thuật toán chen vào.
Spotify–Believe: nhạc AI như một lớp remix được cấp phép, có chia sẻ doanh thu
Ở chiều ngược lại, nhạc AI trên Spotify đang được định nghĩa như một lớp sáng tạo bổ sung, chứ không phải dòng nội dung tràn lan cần chặn lại. Spotify và Believe đã ký thỏa thuận cấp phép cho một công cụ remix và cover dành cho người hâm mộ. Công cụ này dùng AI để "diễn giải lại" các ca khúc sẵn có thông qua remix được cấp phép và bản cover, thay vì tạo ra tác phẩm hoàn toàn mới. Các lượt stream của những phiên bản này sẽ tạo ra tiền bản quyền cho nghệ sĩ tham gia và chủ sở hữu quyền gốc. Đáng chú ý, đây là một tiện ích dạng add-on trả phí dành cho thuê bao Spotify Premium, nghĩa là người dùng phải chủ động chọn tham gia để hưởng lợi từ trải nghiệm nhạc AI mở rộng. Nhạc AI ở đây không phải là "rác" cần dọn, mà là một tầng giá trị gia tăng được kiểm soát chặt chẽ.
Quyền kiểm soát nội dung nhạc: từ người nghe đến nghệ sĩ
Điểm chung giữa Deezer và liên minh Spotify–Believe là cả hai đều đặt kiểm soát nội dung nhạc lên hàng đầu. Deezer trao cho người dùng quyền loại trừ nhạc AI khỏi thư viện phát nhạc của họ, đảm bảo không còn track do AI tạo ra xuất hiện trong đề xuất hay playlist cá nhân nếu họ không muốn. Trong khi đó, Spotify tăng cường bảo vệ chống spam, giả mạo và lừa đảo, loại bỏ nhạc AI dạng spam khỏi hệ thống gợi ý và cho nghệ sĩ thêm quyền kiểm soát nội dung hiển thị trên hồ sơ của mình. Believe nhấn mạnh bộ nguyên tắc AI "đồng ý, kiểm soát, bồi thường và minh bạch" và đang mở rộng khung quản lý nội dung nhạc AI cùng các biện pháp phân phối an toàn. Khi người nghe có thể tắt nhạc AI, còn nghệ sĩ có thể chọn tham gia hoặc từ chối chương trình remix được cấp phép, quyền lực đang dịch chuyển khỏi thuật toán và quay về tay con người.
Tương lai streaming: chọn không có AI hay tận dụng AI để thêm giá trị?
Hai mô hình đối lập – Deezer loại trừ nhạc AI bằng nút gạt và Spotify biến AI thành tiện ích Premium add-on – thực chất phản ánh cùng một xu hướng: người dùng và nghệ sĩ phải có tiếng nói trong việc AI xuất hiện như thế nào trong âm nhạc. Người nghe có thể chọn trải nghiệm thuần túy không có AI, tập trung vào nghệ sĩ người thật, hoặc chủ động mở cửa cho nhạc AI trên Spotify dưới dạng remix được cấp phép, nơi doanh thu được chia lại cho chủ thể sáng tạo gốc. Nghệ sĩ, thay vì bị AI "chiếm chỗ", được mời gọi tham gia qua quy trình hai bước: đăng ký xem xét chương trình AI, rồi quyết định có nhận lời hợp tác với Spotify hay không. Tương lai của streaming platform AI vì thế không nằm ở việc cấm hay thả nổi, mà ở khả năng cho phép mỗi người tự thiết kế ranh giới của mình với AI – từ việc tắt hẳn cho đến tận dụng nó như một nguồn sáng tạo và thu nhập mới.
