Bi kịch ở Huế và câu hỏi lớn về an toàn chuyến trải nghiệm
An toàn chuyến trải nghiệm là tổng hợp các biện pháp quản lý, giám sát, hỗ trợ tâm lý và tổ chức hậu cần nhằm bảo vệ học sinh khi tham gia hoạt động ngoài trường học, đặc biệt trong các chuyến đi xa có lưu trú qua đêm và mức độ tự lập cao hơn môi trường lớp học thường ngày.
Chương trình trải nghiệm tại TP Huế của Trường Tiểu học, THCS & THPT Albert Einstein, với 178 học sinh khối 9 tham gia từ tối 25/9 đến ngày 27/9, đã kết thúc bằng một mất mát không thể bù đắp: khoảng 3h sáng ngày 27/9, em N.M.Q. lớp 9A5, sinh năm 2012, được ghi nhận rơi từ tầng 5 khách sạn xuống và tử vong. Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương đã báo cáo UBND tỉnh, đồng thời các cơ quan chức năng đang điều tra nguyên nhân vụ việc. Bi kịch ấy không chỉ là nỗi đau của một gia đình, mà là phép thử nghiêm khắc đối với toàn bộ quy trình bảo vệ học sinh trong mọi hoạt động ngoài trường học.
Ngay sau sự việc, lãnh đạo nhà trường khẳng định chịu hoàn toàn trách nhiệm và tạm dừng toàn bộ chương trình trải nghiệm để rà soát toàn diện, chờ kết luận của cơ quan chức năng. Đây là phản ứng cần thiết, nhưng nếu dư luận chỉ dừng lại ở việc truy lỗi cá nhân mà bỏ qua những lỗ hổng hệ thống thì các chuyến tham quan dã ngoại sau này vẫn tiếp tục tiềm ẩn rủi ro. Vấn đề không phải là “có nên cho học sinh đi trải nghiệm nữa hay không”, mà là dám nhìn thẳng: chúng ta đang tổ chức các chuyến đi như thế nào, hiểu học sinh ra sao và liệu quy trình hiện tại có đủ để gọi là an toàn hay chưa.
Làn sóng siết lại hoạt động ngoài trường học: Lo lắng của hiệu trưởng và phụ huynh
Sau vụ học sinh tử vong trong chuyến trải nghiệm, hướng nghiệp tại TP Huế, nhiều trường THPT ở Nghệ An đã phản ứng bằng cách điều chỉnh mạnh kế hoạch hoạt động ngoài trường học: hủy các chuyến đi xa, chuyển sang trải nghiệm ngay tại trường hoặc tham quan các điểm trong tỉnh. Một hiệu trưởng thẳng thắn thừa nhận: bản thân nhà trường “không hề mong muốn tổ chức như thế, vì rất rủi ro nhiều thứ. Mỗi lần tổ chức đi xa, chúng tôi cũng rất lo lắng”. Đó là lời thú nhận hiếm khi được nói ra, nhưng phản ánh áp lực và nỗi sợ tiềm ẩn lâu nay.
Trước đây, có trường tổ chức cho gần 1.000 học sinh khối 10 đi trải nghiệm, hướng nghiệp tại Ninh Bình trong một ngày, với mức đóng góp khoảng 600.000 đồng mỗi em. Những chuyến đi đông, xa, kéo dài khiến rủi ro tăng theo cấp số nhân, trong khi phụ huynh luôn nơm nớp lo lắng vì các hoạt động dài ngày tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Điều trớ trêu là nhu cầu đi xa lại thường xuất phát từ chính học sinh và một bộ phận phụ huynh, tạo ra cuộc “chạy đua trải nghiệm” giữa các trường: nếu trường này tổ chức, trường kia dừng, học sinh sẽ so sánh và nghĩ “trường mình thua kém trường khác”.
Sự điều chỉnh của các trường Nghệ An cho thấy: khi hệ thống quy trình bảo vệ học sinh chưa đủ tin cậy, lựa chọn an toàn nhất là thu hẹp phạm vi hoạt động. Nhưng nếu chỉ cắt giảm mà không nâng chuẩn an toàn, không xây lại niềm tin giữa nhà trường và phụ huynh, thì hoạt động trải nghiệm rất dễ bị biến thành gánh nặng tâm lý cho cả hai bên, thay vì là cơ hội giáo dục đúng nghĩa.
Khi an toàn không chỉ là xe, phòng nghỉ và điểm danh
Nhiều trường đã và đang xây dựng kế hoạch khá tỉ mỉ, từ việc chọn xe đưa đón, nơi ăn chốn ở đến quy trình quản lý khép kín từ lúc lên xe đến khi về, quy định giờ giới nghiêm ban đêm, tăng cường giáo viên túc trực tại các phòng, huy động phụ huynh đi cùng để hỗ trợ giám sát. Trên giấy tờ, quy trình bảo vệ học sinh có vẻ chặt chẽ. Nhưng bi kịch ở Huế cho thấy những “lỗ hổng ngoài giờ” vẫn rất lớn, nhất là khi đoàn lưu trú qua đêm và học sinh có không gian riêng.
Một vấn đề cốt lõi là chúng ta thường nhìn an toàn dưới lăng kính thuần túy vật chất: xe có tốt không, khách sạn có đủ sao, lịch trình có chặt chẽ không. Trong khi đó, an toàn trọn vẹn còn phụ thuộc vào việc thấu hiểu tâm lý lứa tuổi và năng lực thích ứng của từng em. Lứa tuổi thiếu niên là giai đoạn tâm lý nhạy cảm, các em có thể mang theo áp lực riêng, những tâm tư tuổi mới lớn mà ngay cả cha mẹ đôi khi cũng không nắm được. Khi rời khỏi môi trường quen thuộc, những bất ổn ấy có thể bộc lộ bất ngờ, khiến mọi kịch bản quản lý truyền thống trở nên lúng túng.
Để thu hẹp các khoảng trống nguy hiểm, kế hoạch an toàn không thể dừng lại ở văn bản hành chính và các khung giờ hoạt động chung. Ban đêm – thời điểm học sinh trở về phòng nghỉ riêng – phải được nhìn như khâu nhạy cảm nhất, đòi hỏi sự phân công cụ thể: thầy cô trực tại tầng, kiểm tra phòng, nhắc nhở việc khóa cửa, hướng dẫn rõ ràng về người phụ trách, số điện thoại liên lạc khi cần hỗ trợ. Nếu coi “xong lịch trình là hết trách nhiệm”, bất kỳ nhà trường nào cũng có thể rơi vào tình huống bị động trước sự cố.
Trách nhiệm nhà trường và vai trò đồng hành của phụ huynh
Trong vụ việc ở Huế, nhà trường đã tuyên bố chịu hoàn toàn trách nhiệm và phối hợp với cơ quan chức năng làm rõ sự việc. Đó là nghĩa vụ tối thiểu khi đã nhận gửi gắm con trẻ. Nhưng trách nhiệm nhà trường không chỉ bắt đầu từ lúc lên xe mà phải từ khâu thiết kế hoạt động: có thực sự cần đi xa và qua đêm hay không, đoàn có quá đông không, giáo viên có đủ kinh nghiệm giám sát không, các tình huống khẩn cấp đã được tập dượt chưa. Nếu không trả lời được những câu hỏi này, việc tổ chức chuyến đi là đặt học sinh vào canh bạc rủi ro.
Nhà trường phải coi quản trị rủi ro như một chuyên môn, chứ không phải “phụ lục” của một chuyến tham quan. Mỗi hành trình cần kịch bản chi tiết, phân vai rõ ràng, cơ chế báo cáo nhanh và đường dây nóng cho phụ huynh. Đồng thời, cần minh bạch thông tin để phụ huynh hiểu: hoạt động trải nghiệm là nội dung bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với thời lượng 105 tiết/năm từ lớp 1 đến 12. Nghĩa là nhà trường không thể phớt lờ, nhưng cũng không được lấy “chỉ tiêu chương trình” làm lý do đánh đổi sự an toàn.
Phụ huynh cũng không thể đứng ngoài. Bên cạnh trách nhiệm của nhà trường trong việc siết kỷ luật, phụ huynh cần chuẩn bị tâm lý cho con trước mỗi chuyến đi: trao đổi về nội quy, về các tình huống dễ gặp, về cách tìm kiếm hỗ trợ khi thấy bất an. Khi nhà trường lắng nghe phụ huynh nhiều hơn, và phụ huynh coi mình là đối tác chứ không chỉ khách hàng, quy trình bảo vệ học sinh sẽ bớt hình thức và trở nên sống động trong từng hành vi cụ thể của trẻ.
Không nhất thiết phải đi xa: Thiết kế lại trải nghiệm an toàn và có ý nghĩa
Biến cố ở Huế đang khiến nhiều trường “giật mình” nhận ra: trải nghiệm không đồng nghĩa với những chuyến đi dài và xa. Các trường THPT tại Nghệ An đã lựa chọn hủy chuyến trải nghiệm ngoài tỉnh, chuyển sang các hoạt động ngay tại trường hoặc tham quan di tích, bảo tàng, khu công nghiệp, trường nghề trong địa bàn. Có hiệu trưởng nhấn mạnh quan điểm ưu tiên trải nghiệm tại trường: ngày hội thể thao, câu lạc bộ, chuyến đi gần trong tỉnh để tránh vừa thiếu an toàn vừa tốn kém kinh phí phụ huynh. Đó là bước lùi hợp lý để củng cố lại niềm tin.
Thực tế cho thấy trải nghiệm nghề nghiệp và thực tế xã hội hoàn toàn có thể diễn ra tại các nhà máy, trang trại, trạm điện, khu công nghiệp, di tích lịch sử cấp tỉnh ngay gần nơi học sinh sinh sống. Tổ chức theo nhóm nhỏ, chia nhiều đợt thay vì đưa hàng nghìn học sinh đi cùng lúc sẽ giúp thầy cô quan sát kỹ hơn, xử lý tình huống chủ động hơn. Quan trọng hơn, học sinh được tiếp cận thực tế gắn với đời sống địa phương, hiểu công việc và môi trường sống quanh mình, thay vì chỉ “check-in” ở những nơi xa xôi mà khó đọng lại bài học dài lâu.
Mỗi chuyến đi trải nghiệm nên được xem là một hợp đồng trách nhiệm giữa nhà trường, phụ huynh và học sinh. Cốt lõi không phải là quãng đường di chuyển, mà là mức độ an toàn, chiều sâu giáo dục và sự phát triển cảm xúc tích cực của trẻ. Chỉ cần người lớn chu đáo hơn trong khâu chuẩn bị và quan tâm nhiều hơn đến thế giới nội tâm của học sinh, những chuyến đi – dù xa hay gần – hoàn toàn có thể trở thành ký ức đẹp, thay vì nỗi ám ảnh không ai muốn lặp lại.
