Biến cố Huế và bước ngoặt trong cách nhìn về hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm học sinh là những chương trình giáo dục có tổ chức, kết hợp sinh hoạt trong trường và các chuyến đi thực tế ngoài lớp nhằm giúp học sinh tiếp cận đời sống, rèn kỹ năng, định hướng nghề nghiệp và phát triển cảm xúc thông qua trải nghiệm trực tiếp chứ không chỉ qua sách vở. Biến cố thương tâm tại TP Huế trong chuyến đi của học sinh Trường Tiểu học, THCS & THPT Albert Einstein, khi em N.M.Q. lớp 9A5 không may rơi từ tầng 5 khách sạn tử vong, đã tạo ra một khoảng lặng đau xót và gióng hồi chuông báo động về công tác quản lý học sinh ngoài nhà trường. Ngay sau sự việc, lãnh đạo nhà trường tạm dừng toàn bộ chương trình trải nghiệm để rà soát quy trình an toàn và chờ kết luận của cơ quan chức năng. Đây không chỉ là câu chuyện của một trường, mà là phép thử với toàn bộ hệ thống hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp học sinh đang được triển khai bắt buộc theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với 105 tiết/năm từ lớp 1 đến lớp 12.
Các trường Nghệ An hủy chuyến đi xa: phản ứng mạnh nhưng hợp lý
Sau sự cố ở Huế, nhiều trường THPT tại Nghệ An đã chọn cách siết chặt an toàn chuyến đi học tập bằng việc dừng hẳn các chuyến trải nghiệm xa. Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng quyết định hủy toàn bộ hoạt động trải nghiệm ngoài nhà trường dù trước đó đã có kế hoạch tổ chức. Theo hiệu trưởng, các chuyến đi xa nhiều năm qua chủ yếu xuất phát từ nhu cầu của học sinh và phụ huynh, trong khi bản thân nhà trường luôn lo lắng vì rủi ro quá lớn. Trường THPT Hà Huy Tập – nơi từng đưa gần 1.000 học sinh khối 10 đi Ninh Bình cuối tháng 3 trong một ngày với chương trình tham quan di tích và khu sinh thái – cũng chuyển hướng, quyết định không tổ chức đi xa nữa để bảo đảm an toàn. Thay vào đó, trường xây dựng chính sách trường học mới cho hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp gắn với địa phương: khu công nghiệp VSIP, trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp Việt Nam – Hàn Quốc, trạm điện Hưng Đông, các bảo tàng và di tích lịch sử trong tỉnh.
Trải nghiệm không nhất thiết phải đi xa: nâng chuẩn an toàn, giữ chất giáo dục
Việc nhiều trường chọn hủy chuyến đi xa không có nghĩa là từ bỏ hoạt động trải nghiệm học sinh, mà là chuyển trọng tâm sang mô hình an toàn hơn và sát thực tế địa phương. Các hiệu trưởng tại Nghệ An nhấn mạnh, chương trình trải nghiệm – hướng nghiệp thuộc Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nên vẫn phải triển khai; khác biệt nằm ở cách tổ chức và mức độ rủi ro chấp nhận được. Theo một hiệu trưởng, nếu nói tham quan di tích ở Huế là “không có ý nghĩa” thì không đúng, nhưng “không nhất thiết phải đi xa như thế, vừa thiếu an toàn lại vừa tốn kém kinh phí của phụ huynh”. Quan điểm “trải nghiệm không bắt buộc phải là chuyến đi dài ngày” cho thấy một tư duy mới: xây dựng các hoạt động trong trường, ngày hội thể thao, câu lạc bộ, buổi trải nghiệm pháp luật, an toàn giao thông, hay các chuyến tham quan nhà máy, trang trại, di tích trong tỉnh với quy mô nhỏ, chia thành nhiều đợt để kiểm soát tốt hơn.
An toàn không chỉ là xe cộ và khách sạn: khoảng trống tâm lý tuổi teen
Sự cố tại Huế phơi bày một điều nhiều người lớn vẫn xem nhẹ: an toàn chuyến đi học tập không chỉ là chuyện xe đưa đón, nơi ăn ở hay lịch trình chi tiết. Lâu nay, nhà trường chuẩn bị khá kỹ về mặt tổ chức, điểm danh, giờ giới nghiêm, giáo viên túc trực và huy động phụ huynh đi cùng. Dù vậy, bi kịch vừa qua cho thấy còn khoảng trống lớn trong quản lý ngoài giờ, đặc biệt ban đêm khi học sinh trở về phòng riêng. Ở lứa tuổi thiếu niên, tâm lý rất nhạy cảm, mỗi em mang theo áp lực, tâm tư riêng mà thầy cô và cha mẹ đôi khi không hề biết. Nếu nhà trường chỉ nhìn an toàn như một bộ quy định hành chính, bỏ qua thế giới nội tâm và mức độ tự lập khác nhau giữa từng học sinh, mọi quy trình vẫn có thể sụp đổ. Việc khảo sát trước chuyến đi, hỏi thẳng xem em nào lo lắng, em nào cần hỗ trợ, thiết lập kênh báo tín hiệu bất thường trong đêm… phải trở thành phần bắt buộc của chính sách trường học mới về hoạt động trải nghiệm.
Không thể cực đoan bỏ trải nghiệm: cần một khung an toàn mới dựa trên lắng nghe
Chúng ta không thể vì một sự cố đau lòng mà cực đoan phủ nhận giá trị của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp học sinh. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đây là nội dung bắt buộc với 105 tiết/năm, hay 3 tiết/tuần, từ lớp 1 đến lớp 12. Trải nghiệm vẫn là bước đệm quan trọng để học sinh rèn tính tự lập, hiểu nghề nghiệp, kết nối với cộng đồng. Vấn đề không nằm ở việc “có cho đi hay không”, mà là “cho đi trong điều kiện nào”. Bên cạnh trách nhiệm siết chặt kỷ luật, quản trị rủi ro, nhà trường cần chấp nhận rằng chuẩn mực an toàn không thể xây dựng nếu thiếu tiếng nói của chính học sinh và sự đồng hành của phụ huynh. Mỗi kế hoạch trải nghiệm nên được thiết kế với lớp bảo vệ đa tầng: đánh giá rủi ro điểm đến, giới hạn quy mô đoàn, chuẩn bị tâm lý, kịch bản xử lý sự cố và hỗ trợ sau biến cố để tránh sang chấn cho học sinh cùng đoàn. Chỉ khi người lớn chịu lắng nghe, tôn trọng nhu cầu và trạng thái cảm xúc của trẻ, mỗi chuyến đi – dù xa hay gần – mới trở thành ký ức an toàn thay vì nỗi ám ảnh.
