Chiến thắng của một nữ nhà khoa học Việt Nam và thông điệp vượt ra ngoài giải thưởng
Giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp tại Giải thưởng Khoa học ASEAN-Mỹ dành cho nữ giới mà PGS.TS Hà Thị Thanh Hương vừa giành được là một cột mốc cho thấy nữ nhà khoa học Việt Nam không chỉ theo kịp mà còn có thể dẫn dắt xu hướng ứng dụng AI trong y tế, góp phần xây dựng hệ thống healthcare bao trùm và có khả năng chống chịu cho toàn khu vực Đông Nam Á.
Chiều 14/10/2026 tại Đà Nẵng, trong Phiên toàn thể COSTI-90, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được xướng tên cho Giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career) của Giải thưởng Khoa học ASEAN-Mỹ dành cho nữ giới. Đây không chỉ là tin vui cho cá nhân bà mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ rằng khi được trao cơ hội, phụ nữ Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh sòng phẳng với các đồng nghiệp trong khu vực. Chủ đề năm nay, “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN”, đặt AI trong y tế vào trung tâm chiến lược phát triển khoa học khu vực, và chiến thắng của bà Hương cho thấy tiếng nói Việt Nam đang có trọng lượng trong cuộc thảo luận đó.
AI trong y tế: Từ nghiên cứu não bộ đến tầm nhìn hệ thống healthcare khu vực
Điểm đáng nói nhất trong hồ sơ của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là cách bà biến AI trong y tế từ khẩu hiệu thành các công cụ cụ thể cho hệ thống healthcare. Hướng nghiên cứu của bà tập trung vào sức khỏe não bộ, kết hợp kỹ thuật y sinh, phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát hiện, đánh giá các vấn đề thần kinh và tâm thần. Thay vì chỉ dừng ở mô hình thuật toán, bà hướng tới những giải pháp có thể tích hợp vào thực hành lâm sàng, giúp bác sĩ ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn trong bối cảnh nguồn lực y tế còn hạn chế ở nhiều nước ASEAN.
Một trong các hướng nghiên cứu nổi bật là công cụ phân tích hình ảnh não nhằm hỗ trợ đánh giá nguy cơ mắc Alzheimer, mở ra khả năng sàng lọc sớm trên diện rộng. Điều này ăn khớp với trọng tâm của giải thưởng năm nay, khi ban tổ chức kêu gọi các nghiên cứu AI phục vụ chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, y tế số, ứng phó đại dịch và sức khỏe tâm thần. Nói cách khác, công trình của bà Hương không chỉ giải một bài toán hẹp mà còn gợi ý cách xây dựng hệ thống y tế thông minh, linh hoạt và bao trùm hơn cho cả khu vực.
Từ thủ khoa đến giải thưởng ASEAN-Mỹ: Hành trình khẳng định vị thế khoa học nữ
Hành trình của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cho thấy năng lực của nữ nhà khoa học Việt Nam không phải là ngoại lệ hiếm hoi mà là kết quả của một quá trình bền bỉ. Bà từng tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học, hoàn thành tiến sĩ tại Đại học Stanford trước khi trở về nước, hiện là Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, một vị trí đòi hỏi vừa năng lực nghiên cứu vừa khả năng dẫn dắt đội ngũ.
Trước Giải thưởng Khoa học ASEAN-Mỹ, bà đã được ghi nhận bằng hàng loạt giải thưởng: Early Career Award của Tổ chức Nghiên cứu Não quốc tế năm 2020, giải Nhà khoa học nữ xuất sắc trong chương trình L’Oréal – UNESCO năm 2022, Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng và Women of the Future Awards Southeast Asia năm 2023, cùng các danh hiệu Nhà giáo tiêu biểu toàn quốc, Công dân trẻ tiêu biểu TP.HCM, và Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2024. Chuỗi ghi nhận này cho thấy hệ sinh thái khoa học trong nước, nếu được duy trì, hoàn toàn có thể nuôi dưỡng thêm nhiều gương mặt nữ xuất sắc khác.
Giải thưởng ASEAN-Mỹ: Bệ phóng cho hợp tác khoa học và thế hệ nữ khoa học kế cận
Giải thưởng Khoa học ASEAN-Mỹ dành cho nữ giới được tổ chức từ năm 2014 trong khuôn khổ COSTI và đến nay đã bước sang lần thứ 12, với mục tiêu tôn vinh thành tích khoa học xuất sắc, thúc đẩy vai trò phụ nữ trong STEM và khuyến khích dìu dắt thế hệ nữ khoa học kế cận. Việc một nhà khoa học Việt Nam giành Giải Nhất ở hạng mục giữa sự nghiệp, vượt qua vòng chung khảo khu vực đầy cạnh tranh, là tín hiệu cho thấy Việt Nam không còn đứng ngoài cuộc chơi khoa học khu vực mà đang tham gia ở nhóm dẫn đầu.
Theo phát biểu tại COSTI-90, Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2035 được xem là khuôn khổ chung cho 10 năm tới, trong đó khoa học và công nghệ được kỳ vọng góp phần hiện thực hóa tầm nhìn ASEAN 2045. Trong bối cảnh đó, chiến thắng của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là minh chứng cụ thể rằng trí tuệ Việt Nam có thể đóng góp giải pháp, không chỉ chia sẻ kiến thức. Đó cũng là lời nhắc rằng muốn nâng vị thế đội ngũ nhà khoa học nữ Việt Nam trong nghiên cứu và phát triển công nghệ, chúng ta phải coi họ là đối tác bình đẳng trong các chương trình hợp tác khu vực, chứ không phải là nhân tố “trang trí” cho các báo cáo về bình đẳng giới.
Ý nghĩa vượt khỏi một giải thưởng: Khi phụ nữ Việt Nam bước lên hàng ngũ kiến tạo tương lai AI trong healthcare
Điều đáng mừng nhất từ Giải Nhất mà PGS.TS Hà Thị Thanh Hương đạt được không chỉ là thêm một huy chương cho bảng thành tích khoa học nữ Việt Nam, mà là sự thay đổi cách nhìn về vai trò của phụ nữ trong kỷ nguyên AI. Khi một nữ nhà khoa học Việt Nam được vinh danh ở sân chơi khu vực với công trình AI trong y tế, thông điệp gửi tới thế hệ trẻ rất rõ: phụ nữ không chỉ là người thụ hưởng thành quả công nghệ, họ có thể là người thiết kế hệ thống healthcare của tương lai.
Giải thưởng ASEAN-Mỹ năm nay nhấn mạnh AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu, và công trình của bà Hương cho thấy Việt Nam có thể đóng góp những mảnh ghép quan trọng cho bức tranh đó. Việc bà được vinh danh tiếp tục ghi dấu sự hiện diện của các nhà khoa học nữ Việt Nam tại một giải thưởng khoa học cấp khu vực, đồng thời lan tỏa vai trò phụ nữ trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vì sức khỏe cộng đồng. Nếu biết tận dụng đà này để đầu tư bài bản cho nhân lực nữ trong STEM, Việt Nam hoàn toàn có thể bước từ vị thế “niềm tự hào” sang vị thế “đối tác không thể thiếu” trong mạng lưới khoa học ASEAN.
