Giám sát phải theo suốt hành trình của bữa ăn
Bữa ăn bán trú là dịch vụ dinh dưỡng được tổ chức tại trường cho học sinh trong ngày học, đòi hỏi kiểm soát liên tục từ lựa chọn thực phẩm, chế biến đến phục vụ và xử lý sự cố. Vì vậy, an toàn không thể được chứng minh chỉ bằng hồ sơ hay một lần kiểm tra: phụ huynh cần biết thức ăn đến từ đâu, còn nhà trường phải chịu trách nhiệm rõ ở từng khâu. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo thông tư để lấy ý kiến, đề xuất quy trình bao quát từ lập kế hoạch hằng năm, chọn nhà cung cấp, xây dựng thực đơn đến tiếp nhận nguyên liệu, bảo quản, chế biến, vận chuyển, giao nhận và phục vụ bữa ăn. Đề xuất này đi đúng hướng vì biến an toàn thực phẩm trường học thành trách nhiệm vận hành hằng ngày, thay vì một bộ hồ sơ chỉ được mở ra khi có sự cố. Dự thảo cũng đặt kiểm tra, giám sát và xử lý nguy cơ vào cùng một quy trình; phụ huynh có cơ sở đối chiếu thực đơn công bố với suất ăn thực tế và phản ánh điều chưa phù hợp.
Kiểm tra diện rộng có ý nghĩa khi chỉ ra việc cần sửa
Kế hoạch của Sơn La cho thấy kiểm tra nhà nước vẫn là lớp bảo vệ cần thiết, nhất là với bếp ăn trường học và đơn vị cung cấp suất ăn. UBND tỉnh ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề, dự kiến kiểm tra 33 cơ sở trong quý IV/2026: gồm 18 bếp ăn tập thể và 15 cơ sở, địa điểm kinh doanh dịch vụ ăn uống. Nội dung tập trung vào điều kiện an toàn, hồ sơ pháp lý, nguồn gốc thực phẩm, vệ sinh cơ sở, trang thiết bị và dụng cụ. Nhưng số điểm được kiểm tra không tự nó bảo đảm bữa ăn an toàn. Giá trị của đợt kiểm tra nằm ở khả năng phát hiện, chấn chỉnh và xử lý sai phạm, đồng thời buộc các đơn vị chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và quy trình chế biến. Kế hoạch có trọng tâm trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trường phổ thông dân tộc bán trú; đó là cách phân bổ hợp lý, bởi đây là những nơi phục vụ bữa ăn thường xuyên cho học sinh. Việc kiểm tra cần đi cùng công khai kết quả và theo dõi việc khắc phục.
Đợt kiểm tra ở Đống Đa phơi bày khoảng trống quản lý
Kiểm tra đột xuất tại các trường ở phường Đống Đa cho thấy vì sao quy trình chuẩn phải đi kèm giám sát thực tế. Đoàn liên ngành ghi nhận nhiều nỗ lực như thành lập ban quản lý bữa ăn, kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn và có phụ huynh tham gia; song vẫn phát hiện thiếu sót trong thẩm định, đánh giá nhà cung cấp, quản trị khẩu phần và vận hành truy xuất nguồn gốc. Đây không phải những lỗi giấy tờ vụn vặt: nếu hồ sơ năng lực nhà thầu lỏng lẻo hoặc dữ liệu nguồn gốc không liền mạch, nhà trường khó phản ứng nhanh khi có rủi ro. Phường dự kiến rà soát quy trình, phân định trách nhiệm các hội đồng và tổ thẩm định, kiểm tra bổ sung những đơn vị chưa được thẩm định, đồng thời xem xét hợp đồng với nhà cung cấp không bảo đảm an toàn. Bước tiếp theo phải là biến các yêu cầu ấy thành hành động có thể kiểm chứng, thay vì dừng ở nhắc nhở sau kiểm tra.
Phụ huynh cần quyền tham gia, không chỉ lời trấn an
Một quy định tốt sẽ thiếu sức nặng nếu cha mẹ chỉ được biết thực đơn sau khi đã công bố hoặc chỉ được nghe giải thích khi có phản ánh. Dự thảo của Bộ đề cao vai trò giám sát của phụ huynh; tại Đống Đa, các trường được yêu cầu công khai lịch phối hợp để cha mẹ tham gia theo dõi thời điểm giao nhận thực phẩm và chế biến. Đó là quyền tham gia cần được tổ chức nền nếp, có lịch và có đầu mối phản hồi. Trường Tiểu học Hiệp Tân cho thấy cách làm cụ thể: trong chương trình giờ ăn mở ngày 23/9, trường công khai nhà cung cấp, cách lập thực đơn và tính dinh dưỡng, rồi mời phụ huynh tham quan bếp một chiều, ăn thử khẩu phần của học sinh. Trường có hơn 1.300 suất ăn mỗi ngày tại hai cơ sở; phụ huynh được nhìn các khu sơ chế, chế biến tách biệt thay vì chỉ nghe cam kết. Mô hình này không thay thế kiểm tra chuyên môn, nhưng giúp phụ huynh kiểm tra bữa ăn bằng quan sát và góp ý có căn cứ. Kết luận cần rõ: chuẩn hóa quy trình là nền móng, còn minh bạch và sự tham gia thường xuyên mới khiến giám sát bữa ăn bán trú đáng tin.
