Đình chiến thương mại Mỹ-Trung: Khoảng lặng ngắn nhưng có ý nghĩa dài
Mỹ Trung đình chiến thương mại là việc hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tạm hoãn hoặc giảm các biện pháp thuế quan trả đũa lẫn nhau, duy trì một khuôn khổ thỏa thuận thuế quan có thời hạn để ngăn căng thẳng leo thang, tạo khoảng thời gian ổn định tương đối cho thương mại song phương và toàn cầu, đồng thời giữ không gian cho đối thoại về những bất đồng sâu rộng trong kinh tế, công nghệ và an ninh. Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Washington và Bắc Kinh đã thống nhất gia hạn “Thỏa thuận Busan” từ ngày 10/11/2026 đến ngày 10/1/2027, tức kéo dài thêm hai tháng so với thời hạn ban đầu. Đây là lần gia hạn tiếp theo của khuôn khổ xuất phát từ cuộc gặp Trump–Tập tại Busan tháng 10/2025, vốn được dùng như một “khoảng đệm” chống leo thang thuế quan. Về bản chất, đây là một kế hoãn binh khôn khéo: không giải quyết gốc rễ cạnh tranh chiến lược, nhưng đủ để xoa dịu thị trường và tâm lý doanh nghiệp vốn đang mệt mỏi vì bất định.
Vì sao gia hạn thỏa thuận thuế quan lại là tín hiệu ổn định cho kinh tế toàn cầu?
Quyết định gia hạn thỏa thuận thuế quan thêm hai tháng đồng nghĩa các biện pháp đình chiến hiện tại tiếp tục được duy trì, tạo thêm thời gian để hai bên thảo luận về một thỏa thuận kinh tế rộng hơn. Trước thỏa thuận ở Busan, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc từng lên gần 60%, trong khi hàng Việt Nam khoảng 20%, cho thấy mức độ căng thẳng thuế quan từng bị đẩy lên rất cao. Sau thay đổi chính sách năm 2026, Trung Quốc cùng một số nước Đông Nam Á như Singapore, Thái Lan, Việt Nam đang ở chung mặt bằng thuế 12,5% theo Điều 301. Việc không kích hoạt một vòng tăng thuế mới giúp tránh thêm cú sốc chi phí cho doanh nghiệp toàn cầu và duy trì niềm tin rằng hai siêu cường vẫn ưu tiên đối thoại hơn đối đầu. Nếu những nội dung đang được thảo luận về giảm thuế, mở rộng mua bán nông sản, năng lượng, thiết bị y tế và dịch vụ tài chính được cụ thể hóa, tác động sẽ vượt ra ngoài quan hệ song phương, góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp và giảm bất định đối với kinh tế toàn cầu.
Đông Nam Á trong khoảng lặng Mỹ-Trung: Cơ hội thương mại hay bài toán khó?
Việc Mỹ và Trung Quốc gia hạn thỏa thuận hoãn áp thuế thêm hai tháng đang tạo thêm một khoảng thời gian ổn định cho Đông Nam Á. Dù chỉ là một khoảng lặng ngắn, đây vẫn là thời gian đáng giá để doanh nghiệp và chính phủ trong khu vực chuẩn bị cho những cú xoay chính sách tiếp theo. Làn sóng dịch chuyển sản xuất theo chiến lược “Trung Quốc+1” từng thúc đẩy đầu tư vào Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, giúp khu vực hưởng lợi từ cạnh tranh Mỹ-Trung. Tuy nhiên, khoảng cách thuế quan giữa Trung Quốc và một số nước ASEAN đã thu hẹp khi cùng chia sẻ mức 12,5%, khiến lợi thế chi phí thuế của Đông Nam Á không còn rõ rệt. Điều đó buộc các nền kinh tế ASEAN phải chuyển từ tư duy “ăn theo” căng thẳng thương mại sang chủ động định hình vị thế mới: dùng khoảng lặng này để đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và đối tác công nghệ, giảm phụ thuộc vào bất kỳ một trục thương mại đơn lẻ nào. Với Đông Nam Á cơ hội thương mại không nằm ở mức thuế thấp hơn, mà ở khả năng tỏ ra là điểm đến ổn định và dự đoán được trong một thế giới ngày càng phân mảnh.
Từ hàng hóa đến AI: Cuộc đấu trí kinh tế chuyển sang mặt trận công nghệ
Một điểm đáng chú ý của lần gia hạn này là Mỹ và Trung Quốc không chỉ nói chuyện hàng hóa mà còn mở rộng tham vấn sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh mạng. Hai bên thảo luận đề xuất thiết lập cơ chế cảnh báo sự cố liên quan đến AI và tấn công mạng có khả năng ảnh hưởng tới an ninh quốc gia, thừa nhận rằng công nghệ đã trở thành trục mới của cạnh tranh và hợp tác. Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh vai trò của AI đối với tương lai, trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình cho rằng hai nước có nhiều cơ sở để hợp tác về AI, từ trao đổi lợi ích, rủi ro đến phối hợp ngăn chặn sử dụng sai mục đích. Đối với Đông Nam Á, đây là dấu hiệu phải đọc rất kỹ: nếu Mỹ và Trung Quốc hình thành hai hệ sinh thái AI, chip, hạ tầng đám mây và tiêu chuẩn công nghệ riêng biệt, doanh nghiệp tại Singapore, Thái Lan hay Indonesia sẽ phải cân nhắc kỹ hơn việc chọn nền tảng, đối mặt yêu cầu kiểm soát xuất khẩu và rủi ro bị kẹt giữa hai chuẩn. Khoảng lặng thuế quan, vì thế, đồng thời là khoảng thời gian để ASEAN chuẩn bị chiến lược công nghệ, tránh bị chia cắt theo đường ranh số của hai siêu cường.
Khoảng lặng hay kế hoãn binh? Cách Đông Nam Á nên tận dụng hai tháng này
Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington không tạo ra đột phá, nhưng thỏa thuận gia hạn giúp hai bên tránh một đợt leo thang thuế quan ngay sau bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Khoảng lặng Mỹ-Trung không đồng nghĩa bất đồng đã được giải quyết; đó là kế hoãn binh trong một cuộc đấu trí kinh tế đầy rủi ro, nơi thời hạn đình chiến có thể tiếp tục kéo dài nhưng cạnh tranh chiến lược vẫn nguyên vẹn. Với Đông Nam Á, điều quan trọng không phải đoán xem hai tháng nữa Mỹ-Trung sẽ làm gì, mà là sử dụng thời gian này để củng cố nội lực: đẩy nhanh hội nhập kinh tế số, thúc đẩy các sáng kiến như Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA), mở rộng mạng lưới thương mại và tăng liên kết với đối tác ngoài khu vực. Thay vì chỉ trông chờ tiếp tục gia hạn thỏa thuận thuế quan, ASEAN cần chủ động xây dựng vị thế là "bên thứ ba đáng tin cậy" trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Kinh tế toàn cầu ổn định bền vững không thể chỉ dựa vào ý chí hai siêu cường, mà phải có các cực ổn định khác – và Đông Nam Á có cơ hội thật sự để trở thành một trong những cực đó.
