Điểm chuẩn ngành STEM bùng nổ: cuộc đua không dành cho người chọn ngành theo phong trào
Điểm chuẩn ngành STEM là mức điểm trúng tuyển vào các ngành Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán, phản ánh sức cạnh tranh ngày càng cao của các lĩnh vực gắn với chuyển đổi số, công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa và an ninh mạng trong mùa tuyển sinh đại học hiện nay. Đến sáng 10/8, hơn 100 trường đại học đã công bố điểm chuẩn tuyển sinh đại học 2026, với nhóm ngành STEM vươn lên dẫn đầu về mức điểm và số lượng thí sinh đăng ký. Tại một trường công nghệ thông tin thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, ngành trí tuệ nhân tạo đạt mức 100/100, tương đương 30/30 điểm sau quy đổi – mức tuyệt đối lần đầu xuất hiện trong lịch sử trường. Sự bùng nổ này không chỉ là câu chuyện vài ngành "hot", mà là tín hiệu cho thấy lựa chọn của thí sinh đang dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực được coi là trụ cột của nền kinh tế số.
Vì sao trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa vọt lên đỉnh bảng điểm chuẩn?
Nếu chỉ nhìn vào mức điểm tuyệt đối của ngành trí tuệ nhân tạo hay mốc trên 80/100 của hàng loạt ngành kỹ thuật, chúng ta sẽ bỏ lỡ bức tranh chiều sâu phía sau cuộc đua điểm số này. Theo PGS. TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, hiệu ứng chính sách phát triển khoa học công nghệ, đặc biệt là Nghị định 179, là một trong những động lực trực tiếp khiến điểm chuẩn nhóm trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và các ngành kỹ thuật tăng cao. Khoảng 30.000–32.000 tân sinh viên thuộc 111 ngành STEM được ước tính sẽ nằm trong diện được hỗ trợ tài chính hàng tháng. Đồng thời, thị trường lao động đang chuyển dịch rõ rệt: nhân lực AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ số không còn là nhu cầu riêng của ngành công nghệ, mà trở thành nền tảng của nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Khi phụ huynh và thí sinh nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp cụ thể, việc "đổ xô" đăng ký vào STEM là lựa chọn mang tính tính toán, không đơn thuần chạy theo trào lưu.
Ngành bán dẫn và thiết kế vi mạch: từ tân binh đến lựa chọn chiến lược của gia đình
Điểm đáng chú ý nhất trong mùa tuyển sinh này là sự "lên ngôi" của ngành bán dẫn – lĩnh vực vốn vừa mới xuất hiện trong danh mục tuyển sinh nhưng đã đạt mức điểm cao ngay từ năm đầu tiên. Ngành Kỹ thuật bán dẫn ghi nhận 85,8/100 điểm, nhanh chóng gia nhập nhóm ngành có sức cạnh tranh lớn. Song song đó, thiết kế vi mạch ở một số trường công nghệ cũng cán mốc trên 90/100, vào nhóm điểm chuẩn cao nhất. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược của nhiều gia đình: không hào nhoáng như AI về mặt truyền thông, nhưng gắn chặt với nhu cầu thực tế của ngành công nghiệp chip, thiết bị điện tử, viễn thông và hệ thống tự động hóa. Bằng chứng là trong gần 875.000 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, khoảng 467.600 em chọn các ngành STEM, chiếm 53,45% với gần 2,37 triệu nguyện vọng. Con số này cho thấy phụ huynh và thí sinh không còn nhìn bán dẫn, điện – điện tử, tự động hóa như những ngành "thuần kỹ thuật", mà như tấm vé bước vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.
Điểm cao không đồng nghĩa phù hợp: cảnh báo dành cho thí sinh chạy theo ngành "hot"
Sự thật khó chịu nhưng cần nói thẳng: không phải ai đạt điểm cao cũng nên vào ngành có điểm chuẩn cao nhất. "Một ngành lấy 29 điểm chưa chắc phù hợp với người đạt 29,5 điểm, trong khi một ngành có điểm chuẩn vừa phải vẫn có thể mở ra con đường sự nghiệp bền vững nếu người học đủ quyết tâm và năng lực" – lời khuyến nghị này từ lãnh đạo một trường kỹ thuật hàng đầu là cảnh báo cần thiết trong mùa điểm chuẩn tăng vọt. Khi sự hào nhoáng của ngành trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn và an ninh mạng phủ sóng, nguy cơ lớn nhất là thí sinh chọn ngành vì danh tiếng, chứ không phải vì năng lực và hứng thú thực sự. Các chuyên gia nhấn mạnh: điểm chuẩn chỉ phản ánh mức độ cạnh tranh tại thời điểm tuyển sinh, không phải bản án về tương lai nghề nghiệp. Lựa chọn khôn ngoan là chấp nhận rằng một ngành "ít hot" nhưng phù hợp với khả năng toán, lý, lập trình, hay với tính cách của mình, có thể đem lại sự nghiệp lâu dài và ít áp lực hơn cuộc đua ở các chương trình tiên tiến sát mốc 30 điểm.
Chiến lược chọn ngành STEM: nhìn điểm, nhưng phải nhìn cả con người học
Trong bối cảnh điểm chuẩn ngành STEM tăng 0,1–0,5 điểm tại nhiều trường, thậm chí hơn 13/100 ở một số ngành kỹ thuật và công nghệ, thí sinh không thể bước vào mùa đăng ký nguyện vọng với tâm thế "thử vận may". Chiến lược chọn ngành STEM cần bắt đầu từ bốn câu hỏi rất thực tế: mình có hứng thú với công việc sau này không, năng lực hiện tại có chịu nổi các môn nền tảng nặng về toán – lý – lập trình, gia đình có đủ điều kiện theo đuổi trọn chương trình, và nếu tên ngành không còn "hot" sau bốn năm, mình có vẫn muốn làm nghề đó không. Bên cạnh đó, nên nghiên cứu kỹ chương trình đào tạo vì cùng một tên ngành, mỗi trường định hướng khác nhau về mức độ chuyên sâu, thực hành, nghiên cứu và liên kết doanh nghiệp. Khi nhu cầu nhân lực STEM được nhìn rõ, các trường có trách nhiệm biến chất lượng đầu vào thành chất lượng đầu ra bằng việc nâng chuẩn chương trình, đội ngũ giảng viên, phòng thí nghiệm, nghiên cứu khoa học và hợp tác doanh nghiệp. Nhưng chính thí sinh mới là người quyết định liệu điểm số hiện tại sẽ trở thành nền tảng cho một sự nghiệp vững vàng, hay chỉ là tấm vé bước vào một cuộc thi marathon không phù hợp với mình.
