Điểm chuẩn chạm trần: khi gần tuyệt đối vẫn có thể trượt
Điểm chuẩn đại học 2026 là mức điểm tối thiểu thí sinh phải đạt để trúng tuyển vào các ngành đào tạo của trường đại học, được xác định trên cơ sở kết quả thi tốt nghiệp THPT, các phương thức xét tuyển khác và chỉ tiêu từng ngành, trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng mạnh ở các ngành hot điểm cao như sư phạm, y khoa và công nghệ. Điểm chuẩn đại học 2026 không chỉ cao, mà ở nhiều ngành đã chạm trần, vượt mốc 29 điểm và tiến sát 30/30. Điều đó tạo nên nghịch lý: ngay cả thủ khoa các tổ hợp vẫn có nguy cơ trượt nếu thiếu điểm ưu tiên. Vấn đề không phải thí sinh thiếu giỏi, mà là hệ thống tuyển sinh đang dồn áp lực vào một số ngành hot điểm cao, nơi chỉ tiêu ít nhưng nhu cầu lại tăng vọt. Khi điểm chuẩn tiệm cận tuyệt đối, câu hỏi cần đặt ra không phải “làm sao đạt 10 điểm mỗi môn”, mà là “vì sao chúng ta chấp nhận một cuộc đua khốc liệt tới mức thủ khoa vẫn có thể bị loại?”.
Sư phạm, y khoa: từ ‘ế’ thành tâm điểm cạnh tranh
Nhóm ngành sư phạm là tâm điểm của hiện tượng điểm chuẩn đại học 2026 chạm trần. Tại một trường đào tạo giáo viên lớn ở TP.HCM, Sư phạm Ngữ văn và Sư phạm Lịch sử cùng có điểm chuẩn 29,8 điểm. Một ngành khác là Sư phạm Hóa học dẫn đầu với 29,83 điểm, tức thí sinh phải đạt gần 9,95 điểm mỗi môn. Các ngành Sư phạm Toán, Vật lý, Hóa học lần lượt ở quanh ngưỡng 29,5–29,8 điểm. Đây là mức điểm từng được xem là “không tưởng” ở một ngành từng có giai đoạn dài rơi vào thoái trào. Sức hút này không ngẫu nhiên. Ngành sư phạm được hưởng chính sách hỗ trợ học tập, triển vọng việc làm cải thiện, khiến học sinh giỏi quay lại lựa chọn nghề giáo. Kết quả là ở một số ngành, lượng thí sinh có thành tích nổi bật tập trung rất lớn, đẩy cạnh tranh và điểm chuẩn lên mức cực đoan. Y khoa và các ngành y dược cũng chứng kiến điểm chuẩn tiệm cận tuyệt đối, với việc nhiều á khoa tổ hợp B00 đạt 29,75 điểm vẫn phải trông chờ điểm ưu tiên để đỗ vào trường y tốp đầu. Nếu cách nhìn xã hội về nghề giáo và nghề thầy thuốc đã thay đổi tích cực, thì hệ thống tuyển sinh lại chưa kịp thích nghi với làn sóng này.
STEM lập đỉnh điểm chuẩn: cuộc dịch chuyển âm thầm của lựa chọn nghề
Điểm chuẩn chạm trần không chỉ là câu chuyện của sư phạm; nó đang âm thầm lan rộng sang các ngành STEM – khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học. Một trường kỹ thuật tốp đầu ghi nhận ngành Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo đạt 29,54/30 điểm, lập đỉnh điểm chuẩn trong trường. Nghe qua tưởng là câu chuyện thành công rực rỡ, nhưng đằng sau con số ấy là cấu trúc chỉ tiêu đầy mâu thuẫn: tổng 160 chỉ tiêu, song phương thức xét kết quả thi tốt nghiệp THPT chỉ có 11 chỗ. Khi phần lớn chỉ tiêu đã được “chiếm” bởi các phương thức khác, điểm thi THPT trở thành tấm vé hiếm hoi, buộc điểm chuẩn phải leo thang. Hiện tượng này cho thấy lựa chọn nghề của thí sinh đang dịch chuyển mạnh sang các ngành STEM gắn với dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, nơi hứa hẹn cơ hội nghề nghiệp rộng mở. Nhưng cách phân bổ chỉ tiêu chưa phản ánh đúng nhu cầu đó: chỉ tiêu xét từ điểm thi bị bóp nhỏ, khiến cuộc cạnh tranh ngành STEM trở nên méo mó. Nếu chính sách tuyển sinh tiếp tục đi sau xu hướng nghề nghiệp, chúng ta sẽ còn chứng kiến nhiều đỉnh điểm chuẩn “phi lý” hơn nữa.
Chỉ tiêu bị bóp nhỏ: nguyên nhân gốc khiến điểm chuẩn vọt lên
Nhiều người vội kết luận rằng điểm chuẩn đại học 2026 tăng là do thí sinh ngày càng giỏi. Sự thật phức tạp hơn. Đại diện một trường sư phạm lớn khẳng định nguyên nhân cốt lõi nằm ở bài toán chỉ tiêu, không chỉ ở kết quả thi. Mỗi trường cùng lúc dùng nhiều phương thức: đánh giá năng lực, học bạ, ưu tiên xét tuyển, kết hợp năng khiếu với điểm thi tốt nghiệp THPT. Khi các phương thức này đã tuyển phần lớn chỉ tiêu, số chỗ còn lại dành cho phương thức xét điểm thi tốt nghiệp bị thu hẹp mạnh. Theo một thống kê, tại một trường sư phạm ở TP.HCM có 15 ngành xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT với điểm chuẩn từ 23,26 đến 29,83 điểm. Nhưng thực tế, chỉ tiêu mỗi ngành lại khá ít do phải phân bổ trên nhu cầu xã hội: Sư phạm Toán chỉ có 140 chỉ tiêu, Sư phạm Ngữ văn 110, trong khi Sư phạm Hóa học, Vật lí, Lịch sử mỗi ngành chỉ tuyển 50. Khi chỉ tiêu đã ít lại còn chia nhỏ cho nhiều phương thức, điểm chuẩn tất yếu sẽ bị đẩy lên cao. Hệ quả trực tiếp: thí sinh chỉ dùng điểm thi thuần túy (không có bất kỳ điểm ưu tiên, ở khu vực 3) gần như rất khó cạnh tranh ở các ngành có điểm chuẩn từ 28,5/30 trở lên.
Cuộc đua điểm số và câu hỏi về công bằng tuyển sinh
Điểm chuẩn đại học 2026 cho thấy một thực tế không dễ chấp nhận: cuộc đua điểm số đã đạt tới ngưỡng mà thủ khoa vẫn có thể trượt. Thủ khoa toàn quốc các tổ hợp C00 và D14 đạt 28,75/30 điểm, trong khi thủ khoa D01 đạt 29/30 điểm. Đây đều là tổ hợp dùng để xét tuyển các ngành Sư phạm Ngữ văn và Sư phạm Lịch sử, nơi điểm chuẩn tiệm cận hoặc vượt mức điểm của chính những thủ khoa này. Nếu chỉ tính điểm thi gốc, ba thủ khoa kể trên không đủ điểm trúng tuyển; họ buộc phải “nhờ” tới điểm ưu tiên khu vực hoặc đối tượng để có cơ hội. Điều này đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa chính sách ưu tiên và tiêu chí tuyển chọn năng lực học thuật. Chính sách ưu tiên là cần thiết để bảo vệ nhóm yếu thế, nhưng khi điểm chuẩn bị đẩy lên sát tuyệt đối, ưu tiên lại biến thành “phao cứu sinh” cho cả những thí sinh giỏi nhất. Cuộc đua đại học đang đi theo hướng mà chỉ một sai số rất nhỏ về điểm – đôi khi chỉ 0,1 – cũng đủ quyết định việc trúng tuyển hay trượt. Có lẽ đã đến lúc các nhà hoạch định chính sách phải xem lại: mục tiêu của tuyển sinh đại học là chọn người phù hợp hay dựng lên một cuộc đua siêu nhân mà đa số thí sinh chỉ biết thở dài đứng nhìn.
