Mối nguy không dừng ở đường thở
Ô nhiễm không khí là sự hiện diện của bụi mịn và các chất ô nhiễm trong không khí ở mức có thể gây hại cho sức khỏe, từ kích ứng đường thở đến ảnh hưởng lên tim mạch và các cơ quan khác. Đây không chỉ là phiền toái khiến mắt cay, họng rát; xem nhẹ nó có thể khiến bệnh hô hấp trở nặng và làm tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ. Bụi mịn PM2.5 cùng các chất như NO₂, SO₂ và ozone có thể đi sâu vào đường hô hấp, gây viêm; những hạt rất nhỏ còn có thể ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn. TS. Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, cảnh báo ô nhiễm không khí là yếu tố nguy cơ sức khỏe, không đơn thuần là vấn đề môi trường. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, nhất là bệnh hô hấp hoặc tim mạch, cần được ưu tiên bảo vệ.
AQI thay đổi, kế hoạch trong ngày cũng nên thay đổi
Chất lượng không khí biến động theo thời gian và địa điểm, vì vậy chờ đến khi ho hay khó thở mới ứng phó là lựa chọn kém an toàn. Hãy kiểm tra AQI thường xuyên qua các kênh chính thống, như thông tin của Cục Môi trường, các trung tâm quan trắc khu vực, ứng dụng VNAIR hoặc bản tin dự báo thời tiết; dựa vào đó để chọn lúc, nơi và cách vận động ngoài trời. AQI 0–50 được xếp loại tốt; ở mức 51–100, người nhạy cảm vẫn nên chú ý. Khi chỉ số lên 101–150, nhóm nhạy cảm có thể chịu ảnh hưởng bất lợi; từ 151–200, nguy cơ tăng rộng hơn. Ở mức 201–300, nên hạn chế hoạt động ngoài trời, nhất là gắng sức; mức 301–500 là nguy hại, đòi hỏi biện pháp bảo vệ cao nhất. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng cơ chế quản lý chất lượng không khí liên vùng, liên tỉnh ở các tỉnh phía Bắc, dự kiến phối hợp khi AQI trên 300 trong 3 ngày liên tục.
Giảm phơi nhiễm bằng những việc có thể làm ngay
Nguyên tắc hữu ích nhất là giảm cả thời gian lẫn mức độ tiếp xúc với không khí ô nhiễm. Khi AQI xấu, rất xấu hoặc nguy hại, hãy rút ngắn thời gian ở ngoài trời, tránh tuyến đông xe, công trường và nguồn phát thải; đồng thời hoãn tập thể dục nặng hoặc lao động gắng sức ngoài trời. Nếu buộc phải ra đường, đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn đúng cách; người làm việc ngoài trời cần chọn phương tiện bảo vệ hô hấp phù hợp với loại bụi và điều kiện công việc. Trở về nhà, có thể súc họng, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, vệ sinh thân thể và chăm sóc mắt. Máy lọc không khí có thể hỗ trợ giảm một phần chất ô nhiễm trong nhà, nhưng không thay thế việc kiểm soát nguồn phát thải. Những biện pháp này không xóa hết rủi ro, song giúp giảm phơi nhiễm khi được duy trì đều đặn.
Bảo vệ nhóm dễ tổn thương và đừng bỏ qua triệu chứng
Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh mạn tính nên được ưu tiên khi gia đình điều chỉnh lịch sinh hoạt trong những ngày không khí kém. Người mắc bệnh hô hấp hoặc tim mạch cần tuân thủ đơn điều trị, không tự ngừng thuốc hay đổi phác đồ khi chất lượng không khí suy giảm. Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm vấn đề có thể phát sinh; nếu ho kéo dài, khó thở hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự xử lý kéo dài. Bảo vệ sức khỏe trước ô nhiễm không thể chỉ trông vào khẩu trang hay máy lọc: theo dõi cảnh báo, giảm thời gian tiếp xúc và kiểm soát nguồn phát thải đều cần thiết. Chủ động từ hôm nay là cách thiết thực để hạn chế tổn thương hô hấp và nguy cơ tim mạch cho mỗi người, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
