Drone giám sát giao thông: từ thí điểm đến công cụ ‘mắt thần’
Drone giám sát giao thông là thiết bị bay không người lái (UAV) được gắn camera và truyền hình ảnh trực tiếp, giúp lực lượng chức năng bao quát tuyến đường từ trên cao, nhận diện hành vi vi phạm, hỗ trợ xử lý điểm nghẽn và điều tiết dòng xe theo thời gian thực, thay thế phần hạn chế của camera cố định lẫn tuần tra truyền thống. Hà Nội đang thí điểm sử dụng UAV để phát hiện vi phạm và xử lý điểm nghẽn giao thông tại các phường Hoàn Kiếm, Tây Hồ, sau đó mở rộng lên các tuyến Vành đai 1 và Vành đai 3. Đáng chú ý, hệ thống UAV không chỉ ghi hình mà còn tích hợp nhận diện 6 nhóm hành vi: đỗ xe tại khu vực cấm; đỗ xe trái quy định trên lòng đường, vỉa hè; buôn bán hàng rong; đua xe; vi phạm tốc độ; mang theo hung khí. Đây không phải một thử nghiệm mang tính trình diễn, mà là bước đi cho thấy Hà Nội chọn công nghệ để siết kỷ cương giao thông trong bối cảnh đường sá ngày càng quá tải.
Sáu nhóm vi phạm dưới ‘ống kính’ UAV: ai khó thoát?
Điểm khác biệt của UAV phát hiện vi phạm nằm ở khả năng nhìn thấy những hành vi mà trước đây thường bị bỏ qua hoặc khó chứng minh. Sáu nhóm hành vi được tập trung nhận diện – đỗ xe cấm, đỗ xe trái quy định, bán hàng rong, đua xe, vi phạm tốc độ, mang theo hung khí – phản ánh chính xác các mảng tối lâu nay trên đường phố Hà Nội. Những chiếc xe chiếm lòng đường, lấn vỉa hè, các hàng rong bám trụ trên tuyến cấm, hay nhóm thanh niên đua xe, có vũ khí… vốn dễ “tạt vào ngõ, núp vào bóng khuất” khi thấy bóng áo vàng, nay khó thoát khỏi tầm nhìn từ trên cao. Thực tế, với sự hỗ trợ của UAV, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 510 trường hợp vi phạm trật tự, an toàn giao thông và trật tự đô thị. Con số này là lời nhắc thẳng thắn: nếu còn giữ thói quen lách luật, người tham gia giao thông nên sớm điều chỉnh trước khi bị ghi hình và xử lý.
Vành đai 3: UAV vào cuộc gỡ ùn tắc và bắt lỗi từ làn khẩn cấp
Nếu ai từng mắc kẹt hàng giờ trên Vành đai 3 giờ cao điểm sẽ hiểu vì sao Hà Nội cần một công cụ điều hành từ trên cao. Ngày 14/8, Phòng Cảnh sát giao thông thành phố, Đội Cảnh sát giao thông số 7 phối hợp các đơn vị nghiệp vụ triển khai UAV tuần tra trên Vành đai 3 để giám sát vi phạm và hỗ trợ xử lý ùn tắc. Chỉ khoảng 15 phút sau khi UAV cất cánh, lực lượng chức năng đã phát hiện một trường hợp vi phạm – một minh chứng cho hiệu quả của “mắt thần” mới. Trên tuyến Vành đai 3 trên cao, UAV ghi nhận rõ các hành vi đi vào làn dừng khẩn cấp, chuyển làn không có tín hiệu báo hướng rẽ và các kiểu đón trả khách tùy tiện, rồi truyền hình ảnh về Trung tâm Thông tin chỉ huy để yêu cầu tổ công tác dưới mặt đất kiểm tra, xử lý trực tiếp hoặc xác minh qua hình ảnh. Việc dùng làn khẩn cấp làm nơi dừng nghỉ, bắt khách – vốn là thói quen nguy hiểm – đang đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ khi mọi hành vi đều bị “soi” từ trên cao.
Ưu thế góc nhìn từ trên cao: khi drone vượt mặt camera cố định
Trong cuộc chơi công nghệ, UAV không cạnh tranh mà bổ sung cho hệ thống camera cố định và camera AI. Lợi thế lớn nhất của drone giám sát giao thông là góc nhìn rộng, linh hoạt: từ trên cao, thiết bị có thể bao quát một khu vực rộng, bám theo điểm nóng ùn tắc hoặc nhóm phương tiện nghi vấn, đồng thời truyền trực tiếp hình ảnh về Trung tâm Thông tin chỉ huy và tổ công tác đang làm nhiệm vụ. Trong khi camera cố định chỉ thấy được một đoạn đường, UAV có thể “bay” đến nơi vừa phát sinh va chạm, ùn tắc để giúp cảnh sát điều tiết từ xa – đúng nghĩa một công cụ quản lý ùn tắc giao thông có tính chủ động. Từ ngày 3–9/8, hệ thống UAV đã ghi nhận 60 trường hợp vi phạm trật tự đô thị trên tuyến Vành đai 1, lực lượng chức năng xử phạt trực tiếp 4 trường hợp với tổng số tiền 2,7 triệu đồng và đang xác minh 56 trường hợp còn lại để phạt nguội theo quy định. Đây là dữ liệu cho thấy UAV không chỉ “bay cho đẹp”, mà tạo ra thay đổi cụ thể trong cách xử lý vi phạm.
Ý thức người lái xe trước thời ‘giám sát liên tục’ và bước đi tiếp theo
UAV không hoạt động đơn lẻ. Từ ngày 3–9/8, Công an thành phố Hà Nội ghi nhận 2.076 trường hợp vi phạm để xác minh, xử lý qua hình ảnh; trong đó, 178 trường hợp từ hệ thống camera AI và 1.898 trường hợp từ phản ánh trực tiếp của cá nhân, tổ chức tại 99 xã, phường. Khi drone giám sát giao thông, camera AI và phản ánh người dân cùng được sử dụng, mạng lưới giám sát trở nên liên tục, khách quan và khó bị qua mặt. Theo đánh giá, hoạt động giám sát bằng công nghệ đã góp phần nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông và thậm chí thay đổi hành vi khi họ biết mình có thể bị ghi hình ở bất cứ lúc nào. Về phía quản lý nhà nước, kết quả thí điểm là cơ sở để Hà Nội tiếp tục đánh giá hiệu quả, hoàn thiện phương án vận hành và nghiên cứu mở rộng ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, hướng tới xây dựng đô thị thông minh, hiện đại, phục vụ người dân ngày càng hiệu quả. Câu hỏi còn lại không phải “có nên dùng UAV hay không”, mà là làm sao để người lái xe kịp thay đổi thói quen trước khi hệ thống được triển khai rộng khắp.
